1. Clemens-Brief

This page is no longer current. The current version of 1. Clemens-Brief can be found here

A367, f. 9va; V630, f. 6vb; N442, f. 8va; I83, f. 7rb; VD38, f. 6r; Bcan4, f. 20v

[H. 1] Clemens Iacobo domino^⁴ episcopo episcoporum, regenti Hebraeorum sanctam ecclesiam Hierosolimis, sed <Bcan4, f. 21r> et omnes ecclesias, quae ubique dei providentia fundatae sunt, cum presbyteris et diaconibus et ceteris omnibus fratribus, pax tibi sit semper.

Notum tibi facio, domine, quia Simon Petrus, qui verae fidei merito et integrae praedicationis obtentu^⁵ fundamentum esse ecclesiae definitus^⁶ est, qua de causa etiam domini ore cognominatus^⁷ est Petrus, qui fuit primitiae electionis^⁸ domini, apostolorum primus, cui et primo deus pater filium revelavit, cui et Christus competenter^⁹ beatitudinem contulit, qui et vocatus est et electus et conviva domini et comes^¹⁰ effectus, tamquam bonus et probatis<I83, f. 7va>simus discipulus, qui occidentis^¹¹ obscuriorem mundi <VD38, f. 6v> plagam velut omnium potentior illuminare praeceptus est, quique et integre potuit implere praeceptum^¹² - sed quousque sermonem protraham^¹³ refugiens^¹⁴ indicare, quod triste est, quod quidem necesse est, licet tarde, proferre. Hic denique ipse Petrus, qui pro immensa caritate, quam erga omnes homines gerebat, palam cum^¹⁵ omni fiducia adversante etiam tyranno, totius mundi bonum praedicare non destitit et regem omnium saeculorum per orbem terrae et^¹⁶ usque ad ipsius Romanae urbis huius notitiam, ut etiam ipsa salvaretur, invexit^¹⁷, hic, inquam, pro^¹⁸ pietate patiendo volens praesentem vitam finivit.

In ipsis autem diebus, quibus vitae finem sibi invenire^¹⁹ praesensit^²⁰, in conventu^²¹ fratrum positus appraehensa manu mea repente consurgens in auribus totius ecclesiae^²² haec protulit verba: Audite me, fratres et conservi mei, quoniam^²³, ut^²⁴ edoctus sum ab eo, qui misit^²⁵ me, domino et <I83, f. 7vb> magistro^²⁶ Iesu Christo, dies mortis meae instat. [H. 2] Clementem^²⁷ ^²⁸ hunc episcopum vobis ordino, cui soli meae praedicationis et doctrinae cathedram trado^²⁹, qui mihi ab initio usque in finem comes in omnibus fuit, et per hoc veritatem totius meae praedicationis agnovit, qui in omnibus temptationibus meis socius exstitit fideliter perseverans, quem prae^³⁰ ceteris expertus sum deum colentem, homines diligentem, castum, discendi studiis deditum, sobrium, benignum, iustum, patientem, scientem ferre nonnullorum etiam ex his, qui in verbo dei instituuntur, iniurias. Propter quod^³¹ ipsi trado a domino <A367, f. 9vb> mihi traditam potestatem <V630, f. 7ra> ligandi et solvendi, ut de omnibus, quibuscumque decreverit in terris, hoc decretum sit et in caelis. Ligabit enim, quod oportet ligari, et solvet, quod expedit solvi, tamquam qui ad^³² liquidum ecclesiae regulam noverit. Ipsum ergo audite scientes, quia quicumque contristaverit <N442, f. 8vb> doctorem veritatis, peccat in Christum et patrem omnium exa<I83, f. 8ra>cerbat deum, propter quod et^³³ vita carebit^³⁴. Ipsum autem, qui praeest ceteris, oportet medici vicem^³⁵ agere et non ferae bestiae furore commoveri.

[H. 3] Haec^³⁶ eo dicente ego procidens ad pedes eius rogabam excusans me et declinans honorem cathedrae vel potestatem. At ille respondens: Pro hoc, inquit, ne me rogaveris, hoc enim fieri statutum est mihi, et eo^³⁷ magis, quo^³⁸ excusas^³⁹, quia haec cathedra eum, qui cupit eam et audacter expetit, non requirit, sed ornatum <VD38, f. 7r> moribus et in verbis^⁴⁰ eruditum. Quod si esset alius melior^⁴¹, si quis mihi alius adiutor tam sedulus adstitisset, si quis tam plene^⁴² doctrinae meae rationem^⁴³ cepisset^⁴⁴, sed et ecclesiasticas dispositiones a me tam plene^⁴⁵ didicisset, habens alium talem, non te cogerem <Bcan4, f. 21v> bonum opus suscipere nolentem. Superfluum est ergo alium quaerere, cum primitias eorum, qui ex gentibus per me salvantur, et <I83, f. 8rb> praecipue huius urbis te primum obtulerim deo. Sed et aliud intuere, quia^⁴⁶, si periculum peccati times^⁴⁷ suscipere refugiens^⁴⁸ ecclesiae gubernacula, certus esto^⁴⁹, quia amplius peccas, qui populum dei velut in fluctibus positum et periclitantem, cum possis iuvare, subterfugis tui tantummodo habens considerationem et non, quod in commune omnibus expedit, providens. Sed certus esto, quod necesse est te suscipere omne periculum, quia nec ego pro salute omnium obsecrando cessabo. Quanto ergo mihi citius acquieveris, tanto me citius laboris et tristitiae meae merore relevabis^⁵⁰. Novi^⁵¹ etiam hoc, o Clemens, quod tibi tedia et molestias, pericula etiam et opprobria ineruditi vulgi indocilisque^⁵² conciliem^⁵³, quae tu tamen, scio, quod constanter et fortiter feres respiciens ad illam spem, quae tibi apud <I83, f. 8va> deum patientiae praeparat coronam. Sed et illud cupio te mecum iusta ratione perspicere, quando maxima opera tua indiget Christus. Nunc, cum inimicus adversus sponsam eius commovet bellum, an in futuro tempore, quando iam Christus post victoriam triumphabit nec ultra illius^⁵⁴ opera indigebit? Quis non etiam parvi sensus intellegat, quod istud est temporis, in quo operam tuam Christus <A367, f. 10ra> requirit? Tota igitur mente in praesenti necessitate praebe operam tuam, et auxilium <V630, f. 7rb> in proeliis exhibe regi optimo^⁵⁵ remunerationes magnificas post victoriam reddituro. Libenter ergo suscipe episcopatus officium eo maxime, quo ecclesiasticas dispositiones a me probabiliter didicisti, ut salus eorum, qui per nos confugerunt ad deum, nequaquam vacillet. Verumtamen et^⁵⁶ breviter^⁵⁷ te^⁵⁸ de ipsius dispensationis ordine coram omnibus commonere necessari<I83, f. 8vb>um duxi^⁵⁹. [H. 4] Te^⁶⁰ quidem oportet irrepraehensibiliter <VD38, f. 7v> vivere et summo studio niti, ut omnes vitae huius occupationes abicias^⁶¹, ne fideiussor^⁶² exsistas^⁶³, ne advocatus litium fias, neve in ulla <N442, f. 9ra> aliqua occupatione prorsus inveniaris mundialis^⁶⁴ negotii occasione^⁶⁵ perplexus. Neque enim iudicem aut cognitorem^⁶⁶ saecularium negotiorum hodie te ordinare vult Christus, ut^⁶⁷ ^⁶⁸ ne praefocatus praesentibus hominum curis non possis verbo dei vacare et secundum veritatis regulam secernere bonos a malis. Ista^⁶⁹ namque^⁷⁰ opera, quae tibi minus congruere superius exposuimus, exhibeant sibi invicem discentes^⁷¹, id est laici, et te nemo occupet ab his studiis, per quae salus omnibus datur. Sicut^⁷² enim tibi impietatis crimen est, neglectis^⁷³ verbi dei^⁷⁴ studiis sollicitudines^⁷⁵ suscipere^⁷⁶ saeculares, ita^⁷⁷ unicuique laicorum peccatum est, nisi^⁷⁸ invicem sibi, etiam in his, quae ad communis vitae usum pertinent, operam fideliter dederint. Te vero securum^⁷⁹ facere ex^⁸⁰ his, quibus debes, <I83, f. 9ra> vacantem^⁸¹, omnes communiter elaborent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non intellegunt, per diaconos edocendi sunt, ut tibi solius ecclesiae sollicitudines derelinquant, quo^⁸² ipsam^⁸³, ut dignum est, dispensare sufficias, et veritatis verbo abundantius et studiosius deservire. Si enim <Bcan4, f. 22r> mundialibus^⁸⁴ curis fueris occupatus et teipsum^⁸⁵ decipies et eos^⁸⁶, qui te audiunt. Non enim poteris, quae ad salutem pertinent, plenius singulis quibusque distinguere, et^⁸⁷ ex eo fit, ut et tu, tamquam qui non docueris, quae ad salutem^⁸⁸ hominum pertinent, deponaris^⁸⁹, et discipuli per ignorantiam pereant. Idcirco tu quidem ad hoc solum vacato^⁹⁰, ut opportune et sine intermissione doceas verbum dei, per quod salutem consequi possint. Illi vero cum tanta reverentia tua verba suscipiant, ut^⁹¹ sciant legatum te et praeconem esse veritatis, et quodcumque ligaveris super terram, esse ligatum <A367, f. 10rb> et in caelo, et quodcumque solveris^⁹², etiam ibi esse sol<I83, f. 9rb>vendum. Quoniam quidem et tu, ut dixi, quae oportet, ligabis, et, quae expedit, solves, et ad te quidem, qui praees, ista sint monita, et his similia.

[H. 5] Ad^⁹³ ^⁹⁴ presbyteros^⁹⁵ vero sint ista: <V630, f. 7va> Ante omnia, ut pudicitiam studentes adolescentes nuptiis iungant^⁹⁶, quo^⁹⁷ calorem ferventis aetatis coniugali lege praeveniant, sed ne^⁹⁸ in provectioribus^⁹⁹ quidem curam habere huiusmodi neglegant, quia in multis, etiam cum senuerit corpus, concupiscentia viget. Ne forte ergo fornicationis labes occasione accepta <VD38, f. 8r> tamquam venenum pessimum serpat in vobis, cavere et antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum calescat incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius? Secundum namque in poenis obtinet locum, quoniam quidem primum illi habent, qui aberrant a deo, etiam si sobrie vixerint. Propter quod vos, o presbyteri, ecclesiam excolite et <I83, f. 9va> adornate sponsam Christi ad pudicitiam, <N442, f. 9rb> sponsam autem dico omnem ecclesiae congregationem. Quae si pudica fuerit inventa ab sponso^¹⁰⁰ suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur^¹⁰¹ et vos velut ministri^¹⁰² sponsae et amici sponsi ingenti gaudio et laetitia perfruemini. Si vero sponsa haec reperta fuerit commaculata peccatis, ipsa quidem tamquam indigna^¹⁰³ tradetur^¹⁰⁴ regalibus thoris, vos autem poenas^¹⁰⁵ dabitis, si forte per vestram neglegentiam vel desidiam obrepserit^¹⁰⁶ contagio saeva peccati. Idcirco igitur ante omnia sobrietatis et pudicitiae sollicitudinem gerite. [H. 6] Valde^¹⁰⁷ enim apud deum grave crimen ducitur fornicatio, cuius species quidem^¹⁰⁸ sunt plures, sicut^¹⁰⁹ vobis et ipse Clemens diligenter exponet^¹¹⁰. Verumtamen prima species adulterii est virum propria uxore solummodo non esse contentum, et mulierem non proprio tantum servare^¹¹¹ <I83, f. 9vb> se viro^¹¹². [H. 7] Si^¹¹³ ergo^¹¹⁴ castus^¹¹⁵ fuerit quis, potest et humanus et misericors fieri, per quod et ipse aeternam a deo misericordiam consequatur. Sane sicut adulterii venenum cunctis malis perniciosius est, ita amor fraternus et caritas totius boni fastigium tenet. Et ideo diligite^¹¹⁶ omnes fratres vestros et cum religione ac misericordia respicite ad omnes^¹¹⁷, orfanis exhibete vosmetipsos^¹¹⁸ parentes, viduis virorum^¹¹⁹ curam impendite cum omni castitate, quae necessaria sunt, praebentes, iuniores tamen viduas nuptiis copulate. His, qui ignorant artificia, exquirite honestas aliquas occasiones, quibus <A367, f. 10va> victum necessarium quaerant. Artificibus <Bcan4, f. 22v> vero opera^¹²⁰ praevidete, debilibus misericordiam facite. Scio autem haec omnia facturos vos, si caritatem <V630, f. 7vb> prae ceteris et ante omnia in vestro corde figatis. Cuius^¹²¹ caritatis et recipiendae et habendae maximum erit fomentum, si frequenter inter vosmetipsos communem cibum vestrum mensamque faciatis, <I83, f. 10ra> et in quantum unusquisque praevalet, crebrius panes ac sales suos cum suis fratribus sumat. Per haec enim^¹²² praecipue caritas comparatur et causa totius boni in huiuscemodi communione consistit. <VD38, f. 8v> Ubi autem pax et bonitas, ibi et salus, propter quod communes^¹²³ facite cibos vestros cum his, qui secundum deum fratres sunt, quia^¹²⁴ per haec temporalia officia pacis et caritatis fructibus gaudia aeterna merebimini^¹²⁵. Multo autem sollicitius esurientes reficite et sitientibus potum date, nudis vestimentum, aegros visitate et eos, qui in carcere^¹²⁶ sunt, prout possibile est, iuvate, peregrinos satis prompte in domibus vestris suscipite, et ne omnia nunc singillatim^¹²⁷ dicam, omne bonum ipsa per se, in^¹²⁸ vobis si fuerit, caritas facere vos docebit, sicut et e contrario eos, qui a salute alieni sunt, omne malum facere odium docet. [H. 8] <N442, f. 9va> Si^¹²⁹ qui^¹³⁰ ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores saeculi non iudicentur, sed apud presbyteros ecclesiae, quicquid illud est, dirimatur^¹³¹. [H. 9] <I83, f. 10rb> Super^¹³² omnia autem avaritiam^¹³³ fugite, quae homines occasione praesentis^¹³⁴ lucri ab aeternis separat bonis. Pondera, mensuras, stateras pro locis quibusque aequissima custodite, deposita fideliter restituite. [H. 10] Quae^¹³⁵ omnia et, si qua sunt his similia, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum dei iudicium sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit, si semper ante oculos suos dei iudicium ponat? Quod in fine^¹³⁶ mundi certum est agitandum^¹³⁷, ut tandem, qui bene in hac vita egerunt, consequantur reposita bona, peccatores autem, ut consequantur praeparatas^¹³⁸ poenas, de quibus^¹³⁹ ita^¹⁴⁰ futurum dubitare omnino non possumus. Si quidem haec omnia ita esse ventura verus nobis propheta^¹⁴¹ praedixerit^¹⁴². [H. 11] Unde^¹⁴³ et vos, qui estis veri prophetae discipuli, abicite a cordibus vestris ante omnia discordias et animorum dis<I83, f. 10va>sensiones, ex quibus omne opus malum procedit, et^¹⁴⁴ benignitatem ac^¹⁴⁵ simplicitatem tota mente servate. Quod si forte alicuius cor vel livor vel infidelitas^¹⁴⁶ ex his, quae superius memoravimus, latenter irrepserit^¹⁴⁷, non erubescat, qui^¹⁴⁸ animae suae curam <V630, f. 8ra> gerit, confiteri haec huic, qui praeest, ut ab ipso per verbum dei et consilium salubre curetur, quo^¹⁴⁹ possit fide integra et operibus bonis poenas aeterni ignis effugere <A367, f. vb> et ad perpetua^¹⁵⁰ vitae praemia pervenire.

[H. 12] Diaconi^¹⁵¹ vero ecclesiae tamquam oculi sint episcopi oberrantes et circumlustrantes cum verecundia actus totius ecclesiae et perscrutantes <VD38, f. 9r> diligentius, si^¹⁵² quem videant <Bcan4, f. 23r> vicinum fieri praecipitio et proximum esse peccato, ut referant haec ad episcopum et commoneri ab eo possit is, qui in praecipitium lapsurus est, uti^¹⁵³ revocetur et non corruat in peccatum. Neglegentiores^¹⁵⁴ quoque et eos, qui rarius ad audiendum verbum dei acce<I83, f. 10vb>dunt nec sollicite ad episcopi tractatum^¹⁵⁵ conveniunt, ipsi commoneant et hortentur^¹⁵⁶. Si enim assidui sint ad audiendum, non solum vitae aeternae ex salubri commonitione capiunt^¹⁵⁷ lucra, verum et quaecumque illae sunt^¹⁵⁸ tristitiae^¹⁵⁹ vel merores, qui^¹⁶⁰ ex praesentis vitae necessitatibus et cladibus temporum veniunt, quaecumque sermonibus suis in corde velut iacula defixa circumferunt^¹⁶¹, abiciuntur omnia praedicatione veritatis et^¹⁶² vitae aeternae doctrina et eruditione purgata^¹⁶³. Alioquin si multo tempore auditum subtrahant a verbo dei et remaneant in^¹⁶⁴ ^¹⁶⁵ cultu vitiorum, sine dubio spinis erunt ac sentibus occupati. <N442, f. 9vb> Et quid aliud nisi ad ignem talis haec terra^¹⁶⁶ praeparabitur? De his ergo, ut diximus, diaconis^¹⁶⁷ cura sit. Sed et^¹⁶⁸ eos, qui secundum carnem aegrotant, sollicite perquirant et plebi, si forte ignorat^¹⁶⁹, indicent de his, ut et ipsi visitent^¹⁷⁰ eos et, quae necessaria sunt, praebeant eis cum conscientia eius, qui praeest. Quod tamen etiam si clam <I83, f. 11ra> fecerint, non peccabunt. Sed et de peregrinis similiter^¹⁷¹ episcopo suggerant refovendis et cetera his similia, quae ad cultum ecclesiae et disciplinam eius pertinent, diaconis^¹⁷² cura sit.

Qui^¹⁷³ catecizant, id est, qui verbo instituunt incipientes^¹⁷⁴, primo oportet, ut ipsi instructi^¹⁷⁵ sint. De anima enim agitur hominum, [H. 13] et^¹⁷⁶ oportet eum, qui docet et instruit animas rudes, esse talem, ut pro ingenio discentium semetipsum possit aptare et verbi ordinem pro audientis^¹⁷⁷ capacitate dirigere. Debet ergo ipse adprime^¹⁷⁸ ^¹⁷⁹ esse eruditus et doctus, irrepraehensibilis, maturus, pavidus^¹⁸⁰, sicut ipsi^¹⁸¹ probastis^¹⁸² fore Clementem^¹⁸³ hunc post me. Multum est autem, si ego nunc de <V630, f. 8rb> singulis, quae unusquisque habere debeat, prosequar, verumtamen illud est, quod prae ceteris ab omnibus vobis cupio in^¹⁸⁴ commune^¹⁸⁵ servari, ut concordiam teneatis, per quam^¹⁸⁶ solum^¹⁸⁷ potestis portum quietis intrare et civitatem regis summi, quae pax nominatur^¹⁸⁸.

[H. 14] Similis^¹⁸⁹ <I83, f. 11rb> namque est omnis^¹⁹⁰ ecclesiae status navi magnae, quae per undosum pelagus <VD38, f. 9v> diversis e^¹⁹¹ locis et regionibus viros <A367, f. 11ra> portat ad unam^¹⁹² potentis regni urbem^¹⁹³ properare cupientes. Sit ergo navis huius dominus ipse omnipotens deus^¹⁹⁴, gubernator vero sit Christus. Tum deinde proretae^¹⁹⁵ officium episcopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant, hi, qui catecizant^¹⁹⁶, naustologis^¹⁹⁷ conferantur^¹⁹⁸, epibatis^¹⁹⁹ autem totius fraternitatis multitudo sit similis. Ipsum quoque mare hic mundus habeatur, ventorum vero varietates et turbinum diversis temptationibus conferantur, persecutiones, tribulationes sive^²⁰⁰ pericula fluctibus exaequentur^²⁰¹, terreni vero spiritus, qui vel de torrentibus vel de convallibus^²⁰² spirant, pseudoprophetarum et seductorum seu pravae doctrinae verba docentur^²⁰³, promuntoria^²⁰⁴ vero^²⁰⁵ et loca confragosa hi, <Bcan4, f. 23v> qui in potestatibus saeculi^²⁰⁶ sunt iudices et pericula minantur ac mortes, bithalassa^²⁰⁷ vero loca, <I83, f. 11va> quae duplicibus undae fallacis aestibus verberantur, dubiis mente et^²⁰⁸ repromissionum veritate nutantibus conferantur atque his, qui irrationabili^²⁰⁹ fidem nostram ratione^²¹⁰ discutiunt, hypocritae vero et dolosi piratis^²¹¹ similes habeantur. Iam vero rapidus^²¹² vertex^²¹³ et tartarea carybdis^²¹⁴ et saxis illisa naufragia^²¹⁵ ac mortiferae submersiones, quid aliud aestimanda sunt quam peccata? Restat igitur, ut haec navis cursu <N442, f. 10ra> prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare, ita deo precem fundere^²¹⁶, ut navigantes mereantur audiri. Audiri autem a deo ita demum merebitur quis, si orationes^²¹⁷ ipsae bonis moribus et bonis operibus adiuventur. Sed ante omnia cum quiete et silentio epibatae, id est laici, et in suis unusquisque resideant^²¹⁸ locis, ne forte per inquietudinem et inconditos inutilesque^²¹⁹ discursus, si passim vagari coeperint vel ab officio suo nautas impediant vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demerga<I83, f. 11vb>tur^²²⁰. Naustologi^²²¹ de mercedibus commoneant et nihil omnino, quod ad diligentiam vel ad disciplinam pertinet^²²², diaconi neglegant, presbyteri velut nautae aptent singula ad instructionem navis diligenter <V630, f. 8va> et instruant, quae in suo tempore requirenda^²²³ sunt. Episcopus, tamquam proreta^²²⁴, vigilanter et sollicite gubernatoris verba custodiat Christi. Salvator dominus, gubernator ecclesiae suae, diligatur ab omnibus et ipsius solius praeceptis ac iussis credat et oboediat omnis ecclesia^²²⁵. Deo^²²⁶ quoque indesinenter supplicetur a cunctis de prosperitate ventorum, ut navigantes omnem tribu<VD38, f. 10r>lationem et omne^²²⁷ periculum superent, tamquam in mare profundum mundi istius et vitae huma<A367, f. 11rb>nae pelagus navigantes, in quo esuriendum sit et sitiendum, nuditatem quoque ferendam, morbos etiam corporis et^²²⁸ aegritudines tolerandas, insuper et hominum insidias^²²⁹ ac dolos^²³⁰ saepe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnumquam noverunt^²³¹, <I83, f. 12ra> sed^²³² aliquando etiam congregandos^²³³, vomitus quoque et sugillationes^²³⁴ ferendas, cum ex confusione^²³⁵ peccatorum et reiectione criminum, velut male congregati in visceribus fellis iactura facienda est, et abicienda prorsus e^²³⁶ corde omnis intrinsecus, quae latet amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis^²³⁷ velut ex cibis noxiis congregata est, quam utique, cum evomuerit^²³⁸ quis et abiecerit, ingentis^²³⁹ aegritudinis liberabitur morbo, si tamen post vomitum, quae ad sanitatem pertinent^²⁴⁰, sumat.

[H. 15] Verumtamen^²⁴¹ scitote cuncti, quod supra omnes vos laboret episcopus, quia unusquisque^²⁴² vestrum suum proprium fert laborem, ille vero et^²⁴³ suum et singulorum.

[H. 16] Propter^²⁴⁴ quod, o Clemens, tamquam^²⁴⁵ omnibus praeesse^²⁴⁶ te^²⁴⁷ noveris^²⁴⁸, singulos, prout potueris, iuva et singulos releva, qui et singulorum onus ac sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi iniungens^²⁴⁹ dispensationem^²⁵⁰, et^²⁵¹ scio, quia accipio gratiam, magis quam praesto. <I83, f. 12rb> Sed esto confidens et fortiter <Bcan4, f. 24r> ferens certus, quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem, ubi mercedes et praemia pro omnium salute suscipies, si hic pro omnium incolumitate <N442, f. 10rb> vigilaveris. Itaque si te multi e fratribus propter rigorem iustitiae odio habuerint, ex hoc quidem non laederis, sed ex huiuscemodi odiis amor tibi conciliabitur dei. Et ideo satage magis et refuge, ne lauderis ab iniquis et ne a pessime agentibus diligaris, sed potius propter iustitiae dispensationem et aequissimam regulam disciplinae a Christo collaudari merearis.

[H. 17] Haec^²⁵² cum dixisset et his similia quamplurima, rursum respiciens <V630, f. 8vb> ad populum dixit: Sed^²⁵³ et vos, carissimi^²⁵⁴ fratres et conservi mei, huic, qui^²⁵⁵ praesidet vobis ad veritatem docendam, in omnibus oboedite scientes, quod, si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei^²⁵⁶ credidit cathedram, non recipit^²⁵⁷, et^²⁵⁸ qui <I83, f. 12va> Christum non susceperit, nec deum patrem suscepisse iudicabitur^²⁵⁹. Et ideo nec ipse suscipietur in regno caelorum. Propter quod satis^²⁶⁰ agite ad omnem collectam^²⁶¹ et congregationem semper convenire, ut non velut neglegentes et desides a iudice Christo condemnemini. Conveni<VD38, f. 10v>entes vero <A367, f. 11va> semper ad Clementem date omnes operam pro ipso sentire et summo studio favorem vestrum erga ipsum dependere scientes, quia propter singulos vos ipsi^²⁶² magis soli infestat inimicus et in ipso^²⁶³ maiora suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti, ut omni erga illum vinculo amoris innexi plenissimo erga eum inhaereatis affectu^²⁶⁴. Sed^²⁶⁵ vos quoque ipsi unanimes in^²⁶⁶ omni concordia perdurate, quo^²⁶⁷ facilius etiam illi oboedire omnes^²⁶⁸ pariter consensu et unanimitate possitis. Propter^²⁶⁹ quod et vos salutem consequi et ille possit obtemperantibus sibi vobis promptius impositi honoris^²⁷⁰ pondus^²⁷¹ evehere^²⁷².

Quaedam^²⁷³ etiam ex vobis ipsis intellegere debetis^²⁷⁴, si qua sunt, quae ipse propter <I83, f. 12vb> insidias hominum^²⁷⁵ malorum non potest evidentius et manifestius proloqui, verbi gratia, si inimicus^²⁷⁶ est alicui pro actibus suis, vos nolite exspectare, ut ipse vobis dicat: Cum illo nolite amici esse, sed prudenter observare debetis et voluntati eius absque communicatione^²⁷⁷ obsecundare et avertere vos ab eo, cui^²⁷⁸ ipsum sentitis^²⁷⁹ aversum^²⁸⁰, [H. 18] sed^²⁸¹ nec loqui his, quibus ipse non loquitur, ut unusquisque, qui in culpa est, dum cupit omnium vestrum^²⁸² amicitias ferre, festinet citius reconciliare^²⁸³ ei, qui omnibus praeest, et per hoc redeat ad salutem, cum oboedire coeperit monitis praesidentis. Si vero quis amicus fuerit his, quibus ipse^²⁸⁴ non^²⁸⁵ loquitur, unus est et ipse ex illis, qui exterminare dei^²⁸⁶ ecclesiam volunt^²⁸⁷, et cum corpore vobiscum esse videatur^²⁸⁸, mente et animo contra vos est, et est^²⁸⁹ ^²⁹⁰ multo nequior hostis hic quam illi, qui foris^²⁹¹ sunt et evidenter inimici sunt. Hic enim per^²⁹² amicitiarum speciem, quae inimica sunt, gerit et ecclesiam dispergit ac vastat^²⁹³.

Et cum hoc^²⁹⁴ dixisset, in medio coram <V630, f. 9ra> omnibus manus <I83, f. 13ra> mihi imposuit et in cathedra sua ingenti verecundia^²⁹⁵ <Bcan4, f. 24v> fatigatum sedere me compulit. Cumque sedissem, haec ad me rursum <N442, f. 10va> locutus est: [H. 19] Deprecor^²⁹⁶ te^²⁹⁷, Clemens, coram omnibus, qui praesentes^²⁹⁸ sunt, ut postea quam, sicut naturale debitum est, vitae praesentis finem fecero, Iacobo fratri domini^²⁹⁹ descripta breviter vel quae ad initium fidei tuae exspectant^³⁰⁰, vel etiam quos ante fidem animos^³⁰¹ gesseris, sed et qualiter mihi ab initio usque ad finem comes itineris^³⁰² et actuum fueris, quaeque per singulas civitates me disputante sollicitus^³⁰³ auditor exceperis, quique in praedicationibus <A367, f. 11vb> <VD38, f. 11r> meis vel verborum^³⁰⁴ fuerit ordo vel actuum^³⁰⁵, sed et qui me finis in hac urbe reppererit, sicut dixi^³⁰⁶, omnia, quam potes, breviter compraehensa ad ipsum te destinare non pigeat. Nec^³⁰⁷ verearis, ne forte multum de meo exitu contristandus^³⁰⁸ sit, cum me id pro^³⁰⁹ pietate sustinere non ambigat. Erit autem ei grande solatium, si didicerit, quod post me non imperitus^³¹⁰ aliquis aut indoctus atque ignorans divini verbi ministerium^³¹¹, eccle<I83, f. 13rb>siastici ordinis disciplinam vel doctrinae^³¹² regulam nesciens susceperit cathedram^³¹³ meam. Scit^³¹⁴ enim, quia^³¹⁵, si indoctus^³¹⁶ istius^³¹⁷ officium doctoris accipiat, sine dubio discipuli et auditores ignorantiae tenebris involuti in interitum demergentur.

Unde^³¹⁸ et ego, mi domine Iacobe, cum haec ab eo praecepta susceperim, necesse habui implere, quod iusserat, indicans tibi et de ipsis simul et de illis breviter compraehendens, quae per singulas quasque urbes digrediens aut in praedicationis sermone protulerit aut in gestorum virtute perfecerit, quamvis tibi de his plurima iam et plenius ante descripta ipso iubente transmiserim sub eo titulo, quem ipse praecepit affigi^³¹⁹. [H. 20] Sed^³²⁰ et^³²¹ nunc^³²² exponere iam, quae praecepit, domino opem ferente incipiam.

Poenitemini^³²³, inquit^³²⁴, et veram agite poenitentiam. Omnes ergo homines, qui christiano censentur^³²⁵ vocabulo, patrem et filium et spiritum sanctum, unum deum et dominum veraciter credere et confiteri, <I83, f. 13va> eumque toto corde et tota mente et tota virtute diligere et proximos suos tamquam semetipsos docibilesque^³²⁶ usque ad perfectam^³²⁷ doctrinam ad haec^³²⁸ perficienda summopere oportet. Fides enim et dilectio totius bonitatis est fundamentum. Sine fide autem placere deo nemo poterit. [H. 21] Christo^³²⁹ itaque resurgente et ascendente in caelum misso sancto spiritu, collata apostolis scientia linguarum, <V630, f. 9rb> adhuc^³³⁰ ^³³¹ in uno positi symbolum^³³², quod fidelis nunc tenet ecclesia, unusquisque, quod sensit^³³³, dicendo condiderunt, ut discedentes ab invicem hanc regulam per omnes gentes praedicarent. Summam^³³⁴ ergo totius fidei catholicae recensentes, in qua et integritas credulitatis ostenditur et unius dei omnipotentis, id est sanctae <VD38, f. 11v> trinitatis aequalitas declaratur^³³⁵ <Bcan4, f. 25r> et mysterium incarnationis filii dei, qui pro salute <A367, f. 12ra> humani generis a patre de caelo descendens de virgine nasci dignatus est, quoquo^³³⁶ <N442, f. 10vb> ordine vel quando pertulerit, quomodo sepultus surrexe<I83, f. 13vb>rit et in carne ipsa caelos ascenderit ad dexteramque patris consederit et iudex venturus sit, ac qualiter remissionem peccatorum sacro baptismate renatis contulerit, et resurrectionem humani generis in eadem carne^³³⁷ in vita^³³⁸ aeterna futura sit^³³⁹, docuerunt^³⁴⁰. Symbolum^³⁴¹ enim graece, latine collatio^³⁴² dicitur, quia hoc praedicti sancti^³⁴³ apostoli inter se^³⁴⁴ per^³⁴⁵ spiritum sanctum salubriter, ut dictum est, condiderunt^³⁴⁶. Dicitur et indicium, quod per hoc, qui recte crediderit, indicatur. Ergo cunctis credentibus, quae continentur in praefato symbolo, salus animarum et vita perpetua bonis actibus praeparatur. Ergo quod in primordio eiusdem symboli praeponitur^³⁴⁷: Credo in deum patrem omnipotentem, praeclarum fidei^³⁴⁸ testimonium et fundamentum in prima fronte^³⁴⁹ monstratur, quia salvus esse poterit, qui recte crediderit. Credere enim oportet accedentem ad deum, quoniam corde creditur ad iustitiam et ore confessio fit^³⁵⁰ ad salutem. Unde ait propheta: Cre<I83, f. 14ra>didi, propter quod locutus sum. Et illud: Iustus ex fide vivit. Et: Nisi credideritis, non intellegetis^³⁵¹. Ergo in rebus humanis nullum opus incipitur, nisi labor omnis ad effectum^³⁵² venire credatur, unde credendum est in deum, a quo tam praesens vita quam futura tribuatur.

[H. 22] Deus^³⁵³ autem appellatio est substantiae sempiternae sive timoris divini, igitur deus sine principio, sine fine, simplex, incorporeus et incompraehensibilis. Patrem autem, cum audis, agnosce, quod habeat filium veraciter genitum, sicut possessor dicitur, qui aliquid possidet, et dominus, qui habet, cui dominetur. Deus ergo^³⁵⁴ pater secreti sacramenti vocabulum est, cuius vero^³⁵⁵ filius verbum^³⁵⁶ et speculum et character^³⁵⁷ et imago vivens patris viventis, in omnibus coaequalis. Nec quaeratur, quomodo genuit filium, quod et angeli nesciunt, prophetis incognitum est. Unde^³⁵⁸ illud dictum est: Genera<V630, f. 9va>tionem eius quis enarrabit^³⁵⁹? Quam secretam originem <VD38, f. 12r> cum proprio filio <I83, f. 14rb> novit ipse solus, qui genuit. Nec^³⁶⁰ a^³⁶¹ nobis deus discutiendus est, sed credendus, qui in nobis ipsis <A367, f. 12rb> nescimus, quod sapimus, quomodo sapientia^³⁶², ingenium^³⁶³ aut intellectus consilium aut mens nostra generat verbum. Sed sufficit nosse, quia lux genuit splendorem, sicut ait propheta: In splendoribus sanctorum ex^³⁶⁴ utero ante luciferum genui te. Et illud: Hic deus noster et non reputabitur alter ad eum. Et post: In terra visus est et inter^³⁶⁵ homines conversatus est. Diligere^³⁶⁶ ^³⁶⁷ ergo deum unumquemque ex toto corde^³⁶⁸ et ex tota anima, ut praefixum est, et ex tota fortitudine oportet et proximum tamquam semetipsum^³⁶⁹, respondente domino cuidam scribarum ac dicente: Primum omnium mandatum est: Audi, Israel, dominus deus tuus deus^³⁷⁰ unus est, et diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua^³⁷¹ et^³⁷² ex tota mente tua et ex tota virtute tua, hoc est primum mandatum. Secundum autem simile est illi: Diliges proximum tuum tamquam temetipsum. <I83, f. 14va> Maius horum <N442, f. 11ra> aliud mandatum non est. <Bcan4, f. 25v> Quod maius est omnibus^³⁷³ holocaustomatibus et sacrificiis, unde et in veteri testamento scriptum habetur^³⁷⁴: Quod tibi fieri^³⁷⁵ non vis, alteri ne^³⁷⁶ feceris. [H. 23] Et^³⁷⁷ dominus ait: Omnia quaecumque vultis, ut faciant^³⁷⁸ ^³⁷⁹ vobis homines, et vos facite illis^³⁸⁰ similiter. Quibus utrisque mandatis, per unum malicia compescitur et per aliud benignitas propagatur, ut, ne malum quis inferat, sed bonum impendat. Primum, ut caveat laedere^³⁸¹, secundum, praestare. Si enim fratrem, quem vides, non diligis, deum, quem non vides, quomodo potes^³⁸² diligere? Sic^³⁸³ ergo docet nos exercere curam nostram, ut non amittamus^³⁸⁴ curam vestram et sic diligere nos, ne^³⁸⁵ ^³⁸⁶ neglegatur dilectio proximi, [H. 24] quia^³⁸⁷ dei dilectio morti^³⁸⁸ comparatur, dicente sapientia: Valida est dilectio ut mors. Idcirco, quia, sicut mors violenter separat animam a corpore, ita dilectio dei violenter separat hominem a mundano et carnali amore. Qui enim, dominus inquit, <I83, f. 14vb> diligit me, mandata mea servabit. Nam, qui dei praecepta contemnit, deum non diligit, unde scriptum est: Nolite vos putare, ut^³⁸⁹ maneatis in dilectione mea, <VD38, f. 12v> si non servaveritis praecepta mea. Neque enim regem diligimus, si odio leges eius habemus. Neque^³⁹⁰ ex toto corde poterit ille deum diligere, qui noscitur in proximi corruere dilectionem^³⁹¹, quia per di<V630, f. 9vb>lectionem proximi pervenitur ad <A367, f. 12va> caritatem Christi, quoniam, ut praelibatum est, his^³⁹² duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae.

[H. 25] Docibiles^³⁹³ ergo, qui perfecte docti^³⁹⁴ non sunt^³⁹⁵, ad haec peragenda oportet omnes esse, ut^³⁹⁶ et ipsi docti sint, et alios prudenter instruere et perfecte possint docere, iuxta Danielem prophetam, qui ait: Populus autem sciens deum suum obtinebit et faciet, et docti^³⁹⁷ in populo docebunt plurimos. Omnes enim^³⁹⁸ docibiles, ut iam^³⁹⁹ dictum est, qui docti non^⁴⁰⁰ sunt, esse oportet. [H. 26] Sed^⁴⁰¹ ^⁴⁰² sacerdotes doctiores ceteris populis necesse fore docebat, quia si caecus <I83, f. 15ra> caeco ducatum praebet, ambo in foveam cadunt, sacerdotes vero sal terrae et mundi lumen docens praeceptis^⁴⁰³ in splendore operum patrem glorificare deum, de quibus et^⁴⁰⁴ dominus ait: Beati estis, cum maledixerint vobis^⁴⁰⁵ et persecuti vos fuerint, et dixerint omne^⁴⁰⁶ malum adversum vos, mentientes propter me. Gaudete et exultate, quoniam merces vestra copiosa^⁴⁰⁷ est in caelis. Sic enim persecuti sunt prophetas, qui fuerunt ante vos. Vos estis sal terrae. Quod si sal evanuerit, in quo salietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut mittatur foras et conculcetur ab hominibus^⁴⁰⁸. Non potest civitas abscondi supra montem posita, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed supra^⁴⁰⁹ candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt. Sic luceat lux vestra coram <N442, f. 11rb> hominibus, ut videant bona^⁴¹⁰ vestra opera et glorificent patrem vestrum^⁴¹¹, qui est in caelis.

[H. 27] Episcopos^⁴¹² ^⁴¹³ autem per singulas civitates, quibus ille non miserat, perdoctos <I83, f. 15rb> et prudentes^⁴¹⁴ ut serpentes simplicesque <Bcan4, f. 26r> sicut columbas iuxta domini praeceptionem nobis mittere praecepit. Quod etiam facere inchoavimus et domino opem ferente facturi sumus. Vos^⁴¹⁵ autem per vestras dioceses episcopos^⁴¹⁶ sacrate et mittite, quia nos ad alias^⁴¹⁷ partes, quod idem iussit, agere curavimus^⁴¹⁸. Aliquos vero ad Gallias <VD38, f. 13ra> Hispaniasque^⁴¹⁹ mittimus, et quosdam ad Germaniam et Italiam atque ad reliquas^⁴²⁰ gentes dirigere cupimus. Ubi autem ferociores et rebelliores gentes fore cognoverimus, illuc dirigere sapientiores et^⁴²¹ austeriores^⁴²² ^⁴²³ necesse habemus, qui^⁴²⁴ cotidie non cessent divina seminare semina et multos Christo lucrare^⁴²⁵ et ad rectam fidem et viam veritatis perducere, ut^⁴²⁶ plures manipulos domino valeant praesentare.

[H. 28] In^⁴²⁷ illis vero^⁴²⁸ civitatibus, in quibus olim apud ethnicos primi <A367, f. 12vb> flamines^⁴²⁹ eorum^⁴³⁰ atque primi legis^⁴³¹ doctores erant, episcoporum primates poni vel patriarchas, qui reli<V630, f. 10ra>quorum episcoporum iudi<I83, f. 15va>cia et maiora, quotiens necesse foret, negotia in fide agitarent, et secundum domini voluntatem, sicut sancti constituerunt apostoli, ita ut, ne quis iniuste periclitaretur, definirent. [H. 29] In^⁴³² illis autem civitatibus, in quibus^⁴³³ dudum apud praedictos erant ethnicos^⁴³⁴ eorum archiflamines, quos tamen minores tenebant quam memoratos primates, archiepiscopos^⁴³⁵ institui praecepit, qui non tamen primatum^⁴³⁶, sed archiepiscoporum fruerentur^⁴³⁷ nomine.

Episcoporum^⁴³⁸ quoque iudicia, ut superius memoratum est, et^⁴³⁹ maiora ecclesiarum <VD38, f. 13rb> negotia, si ipsi reclamaverint^⁴⁴⁰, aut aliquem timorem aut^⁴⁴¹ istos vel^⁴⁴² alios suspectos habuerint, ad iam dictos primates vel patriarchas, ne^⁴⁴³ aliquis nocenter periret, transferre perdocuit^⁴⁴⁴.

In singulis vero reliquis civitatibus singulos^⁴⁴⁵ et^⁴⁴⁶ non binos vel ternos aut plures episcopos constitui praecepit, qui non primatum^⁴⁴⁷ aut archiepiscoporum aut metropolitanorum nomi<I83, f. 15vb>ne, quia matres civitatum non tenent, sed episcoporum tantum vocabulo potirentur, quoniam nec inter ipsos apostolos par institutio fuit, sed unus omnibus praefuit. Hoc tamen praevidendum^⁴⁴⁸ instituit, ne^⁴⁴⁹ in villis aut castellis vel modicis civitatibus instituerentur episcopi, ne vile eorum nomen fieret. [H. 30] Episcopos^⁴⁵⁰ ergo vicem apostolorum gerere dominum docuisse dicebat, et reliquorum discipulorum vicem tenere presbyteros^⁴⁵¹ debere insinuabat. Et si quis aliquem ex his scandalizaret^⁴⁵², gravissimam sibi poenam inferre^⁴⁵³ debere praedicabat. Cunctos^⁴⁵⁴ se invicem diligere et adiuvare debere et neminem ab adiutorio fratris se subtrahere^⁴⁵⁵ instruebat.

[H. 31] Homicidas^⁴⁵⁶ vero et adulteros ac^⁴⁵⁷ ^⁴⁵⁸ cunctos criminalibus nexibus alligatos, et qui eis <VD38, f. 13va> coaequales^⁴⁵⁹ non erant, ab eorum vexatione^⁴⁶⁰ et^⁴⁶¹ accusatione docente domino prohibebat, <N442, f. 11va> et non nisi ab coaequalibus aliquid sibi^⁴⁶² inferre^⁴⁶³ debere^⁴⁶⁴ docebat, quia <I83, f. 16ra> discipulum supra^⁴⁶⁵ magistrum esse aut ullam ei^⁴⁶⁶ iniuriam inferre nullatenus debere^⁴⁶⁷ oportet. Infames namque omnes et quos primates^⁴⁶⁸ leges^⁴⁶⁹ ^⁴⁷⁰ saeculi non suscipiunt, sed et laicos ab eorum accusatione et vexatione semper repellere debere rogabat, et cun<A367, f. 13ra>ctos sibi subditos esse praecipiebat. [H. 32] Cunctorum^⁴⁷¹ sacerdotum vitam superiorem sanctioremque ac discretam a saecularibus et laicis hominibus esse et spiritales^⁴⁷² atque sacerdotes super carnales ac laicos semper constituere et fore debere docebat, quoniam pro minimo nobis esse debet, ut a^⁴⁷³ talibus arguamur et iudicemur vel <Bcan4, f. 26v> ab humano die. [H. 33] Maiores^⁴⁷⁴ ^⁴⁷⁵ vero a minoribus nec accusari nec iudicari ullatenus posse <V630, f. 10rb> dicebat, quoniam non solum hoc divinas, sed et leges saeculi inhibere docebat. Omnes^⁴⁷⁶ ergo legum divinarum libenter violatores et sacrarum^⁴⁷⁷ institutionum voluntarie perturbatores ecclesiastica indignos regula et sancta communione <VD38, f. 13vb> iudicabat. Operatores^⁴⁷⁸ vero^⁴⁷⁹ earundem eisque oboedientes utrarumque^⁴⁸⁰ ac ceterarum bonarum dignos esse dicebat^⁴⁸¹, unde et prophetas in testimonium sumebat: Audite, caeli, et auribus percipe, terra, quoniam dominus locutus est: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me, cognovit bos possessorem suum et asinus <I83, f. 16rb> praesepae domini sui, Israel non cognovit me, populus meus non intellexit. Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis. Dereliquerunt dominum, blasphemaverunt sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum. Super quo percutiam vos ultra addentes praevaricationem? Omne caput languidum et omne cor merens^⁴⁸², a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas, vulnus et livor et plaga tumens, non est circumligata nec curata medicamine neque fota oleo. Terra vestra deserta, civitates vestrae succensae^⁴⁸³ igni, regionem vestram coram vobis alieni devorant et desolabitur sicut in vastitate hostili et derelinquetur. Vae, inquit, <VD38, f. 14ra> qui dicitis bonum malum et malum bonum, ponentes tenebras lucem et lucem tenebras, ponentes^⁴⁸⁴ amarum^⁴⁸⁵ in dulce et dulce in amarum. Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam, et nobiles eius interierunt fame et multitudo eius siti exaruit^⁴⁸⁶. Propterea^⁴⁸⁷ dilatavit infernus animam suam^⁴⁸⁸ et aperuit^⁴⁸⁹ os suum absque ullo termino et descendunt fortes eius et populus eius et sublimes gloriosique eius ad eum. Et incurvabitur homo et humiliabitur vir et oculi^⁴⁹⁰ sublimium^⁴⁹¹ deprimentur^⁴⁹². Exaltabitur dominus in iudicio et deus sanctus sanctificabitur in iustitia.

[H. 34] <A367, f. 13rb> <I83, f. 16va> Carnales^⁴⁹³ ^⁴⁹⁴ spiritalibus resistere prohibebat, et de his, qui cervices suas contra magistros et seniores suos erigebant in exemplum^⁴⁹⁵ <N442, f. 11vb> dicebat^⁴⁹⁶: Detracta est ad inferos superbia tua, cecidit cadaver tuum, subter te sternetur tinea et operimentum tuum vermes. Quomodo cecidisti de caelo, Lucifer, qui mane oriebaris, corruisti in terram, qui vulnerabas gentes, qui dicebas in corde tuo: In caelum conscendam super astra dei^⁴⁹⁷ ^⁴⁹⁸ exaltabo solium meum, sedebo in monte^⁴⁹⁹ testamenti, in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem <VD38, f. 14rb> nubium, similis ero <V630, f. 10va> altissimo. Verumtamen ad infernum detraheris, in profundum laci. Qui te viderint, ad te inclinabuntur teque prospicient: Numquid iste est vir, qui conturbavit terram, qui concussit regna, qui posuit orbem desertum et urbes eius destruxit, vinctis^⁵⁰⁰ eius non aperuit carcerem?

[H. 35] Ebrietatem^⁵⁰¹ ^⁵⁰² oppido prohibebat et ebriosos corpore et animo^⁵⁰³ mortuos esse praedicabat, de quibus et^⁵⁰⁴ in exemplum aiebat^⁵⁰⁵: Vae, qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam <Bcan4, f. 27r> et potandum usque ad vesperam^⁵⁰⁶, ut vino aestuetis. Cythara et lyra et tympanum et tibia et vinum in conviviis vestris, et opus domini non respicitis, nec opera manuum eius consideratis. Et iterum: Vae, qui potentes estis ad bibendum vinum et viri fortes ad miscendam ebrietatem, qui iustifica<I83, f. 16vb>tis impium pro muneribus et iustitiam iusti aufertis^⁵⁰⁷ ab eo. Propter hoc sicut devorat^⁵⁰⁸ stipulam lingua^⁵⁰⁹ ignis et calor flammae exurit, sic radix eorum^⁵¹⁰ quasi favilla erit et germen eorum ut pulvis ascendet. Abiecerunt enim legem domini exercituum, et eloquium sancti Israel blasphemaverunt. Ideo iratus est furor <VD38, f. 14va> domini in populo suo, et extendit manum suam super eum et percussit eum, et conturbati sunt montes, et facta^⁵¹¹ sunt morticina eorum quasi stercus in medio platearum. In omnibus his non est aversus^⁵¹² furor eius^⁵¹³, sed adhuc manus eius extenta^⁵¹⁴.

[H. 36] Nullum^⁵¹⁵ ^⁵¹⁶ enim presbyterum in alicuius episcopi parrochia aliquid agere debere absque eius permissu^⁵¹⁷ docebat, cunctos presbyteros propriis episcopis in omnibus absque mora oboedientes instituente domino esse debere docebat. Nullum^⁵¹⁸ aliena concupiscere aut praesumere eorum, sed unumquemque suis sibique commissis contentos^⁵¹⁹ esse docebat. Neminem etiam alicui aliquid <A367, f. 13va> facere, nisi, quod sibi vult^⁵²⁰ fieri, instruebat^⁵²¹. [H. 37] Sanctam^⁵²² ergo ecclesiam immaculatam omnes servare^⁵²³ debere evangelizabat, cuius claves episcopos esse dicebat. Ipsi enim habent^⁵²⁴ potestatem claudere caelum et aperire portas eius, quia claves caeli facti^⁵²⁵ sunt. Amovere autem eos neminem debere docebat, quia^⁵²⁶ oculi domini sunt, et qui eos tangit, tangit pupillam oculi eius. Et quanta^⁵²⁷ poena^⁵²⁸ dignus sit, qui eos scandalizat, ipsum <I83, f. 17ra> dominum docuisse dicebat, ubi ait: Qui scandalizaverit unum de pusillis <VD38, f. 14vb> istis^⁵²⁹, qui in me credunt, expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo eius et demergatur in profundum maris. Vae mundo ab scandalis, necesse est enim, <N442, f. 12ra> ut veniant scandala; verumtamen <V630, f. 10vb> vae homini^⁵³⁰, per quem scandalum venit. Si autem manus^⁵³¹ tua vel pes tuus scandalizat te, abscide eum et proice abs te. Bonum tibi est ad vitam ingredi debilem vel claudum, quam duas manus vel duos pedes habentem mitti in ignem aeternum. Et si oculus^⁵³² tuus scandalizat te, erue eum et proice abs^⁵³³ te. Bonum tibi est unum oculum habentem in vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Videte, ne contemnatis unum ex his pusillis. Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram^⁵³⁴, erunt ligata et in caelo, et quaecumque^⁵³⁵ solveritis super terram, erunt soluta et in caelo. Iterum dico vobis, quia, si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re, quamcumque^⁵³⁶ petierint, fiet illis a patre meo, qui in caelis est. Ubi enim sunt duo vel tres congregati^⁵³⁷ in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Et iterum per^⁵³⁸ prophetam loquitur di<I83, f. 17rb>cens: Expavit, inquit, caelum super <VD38, f. 15ra> hoc et horruit^⁵³⁹ amplius vehementer, dicit dominus: O intolerabilem malignitatem, o linguam^⁵⁴⁰ loquentem^⁵⁴¹ iniquitatem contra deum et mentem in altitudinem cornu extollentem. Et iterum: <Bcan4, f. 27v> Impone, homo, tuae linguae ostium et seram, cessa cornu in altitudinem extollens et loquens iniquitatem adversus deum et proximum tuum. Quousque insultas patienti^⁵⁴² Christo et fratribus? Sic autem peccantes in fratres et percutientes eorum infirmam conscientiam^⁵⁴³ in Christum graviter peccatis et rei iudicio effecti infames efficiemini^⁵⁴⁴ et iuste repellimini^⁵⁴⁵. Et iterum per prophetam loquitur dicens: Vos autem sacerdotes domini vocabimi<A367, f. 13vb>ni ministri dei nostri, dicetur vobis: Fortitudinem gentium comedetis et in gloria^⁵⁴⁶ eorum^⁵⁴⁷ superbietis pro confusione vestra duplici et rubore laudabunt^⁵⁴⁸ partem eorum, propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit^⁵⁴⁹ eis, quia ego dominus diligens iudicium et odio habens rapinam in holocaustum^⁵⁵⁰, et dabo opus eorum in veritate^⁵⁵¹ et foedus perpetuum feriam eis. Et scietur in gentibus semen eorum et germen eorum in medio populorum. <I83, f. 17va> <VD38, f. 15rb> Omnes^⁵⁵², qui viderint^⁵⁵³ eos, cognoscent eos^⁵⁵⁴, quia^⁵⁵⁵ isti sunt semen, cui benedixit dominus: Gaudens gaudebo in domino et^⁵⁵⁶ exultabit^⁵⁵⁷ anima mea in deo meo, quia induit me vestimento^⁵⁵⁸ salutis et indumento iustitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona et quasi sponsam ornatam^⁵⁵⁹ monilibus suis. Sicut enim terra profert germen^⁵⁶⁰ suum et sicut hortus^⁵⁶¹ semen suum germinat, sic dominus deus germinat^⁵⁶² iustitiam et laudem^⁵⁶³ <V630, f. 11ra> coram universis gentibus.

[H. 38] Eos^⁵⁶⁴ autem a solo domino iudicandos aut removendos et non ab aliis^⁵⁶⁵ esse dicebat, quia^⁵⁶⁶ sui^⁵⁶⁷ sunt et non alterius. Et quis est, qui alterius iudicet servum? Nam si ista non patiuntur homines, nec deus deorum et dominus dominantium haec ullatenus patitur. <N442, f. 12rb> Unde et prophetas sibi testes esse dicebat, per quos dominus loquitur dicens: Ecce excoxi te, sed non quasi argentum, elegi te in camino paupertatis, propter me, propter^⁵⁶⁸ me faciam, ut non blasphemer, et gloriam meam alteri non dabo. Audi me, Iacob et Israel, quem ego voco. Ego ipse, ego primus et^⁵⁶⁹ ego novissimus, manus quoque mea fundavit terram et dextera mea mensa est caelos. Ego vocabo eos, et stabunt simul. Me insulae <I83, f. 17vb> <VD38, f. 15va> exspectabunt et brachium meum sustinebunt. Salus autem mea in sempiternum erit et iustitia mea non deficiet. Audite me, qui^⁵⁷⁰ scitis iustum populum, lex mea in corde^⁵⁷¹ eorum. Nolite timere obprobria^⁵⁷² hominum, et blasphemias eorum, ne metuatis. Sicut enim vestimentum, sic comedet eos vermis^⁵⁷³, et sicut lanam^⁵⁷⁴, sic devorabit^⁵⁷⁵ eos tinea^⁵⁷⁶. Salus autem mea in sempiternum erit et iustitia mea^⁵⁷⁷ in generatione^⁵⁷⁸ generationum. Et iterum: Abscondita est via mea a domino, et a deo meo iudicium^⁵⁷⁹ meum <A367, f. 14ra> transivit^⁵⁸⁰. Numquid^⁵⁸¹ nescis aut non audisti? Deus sempiternus, dominus, qui creavit terminos terrae, non^⁵⁸² deficiet neque^⁵⁸³ laborabit^⁵⁸⁴, nec est investigatio sapientiae eius. Qui dat lasso virtutem et his, qui non sunt, fortitudinem et robur multiplicat. Deficient pueri et laborabunt, et iuvenes in infirmitatem^⁵⁸⁵ cadent^⁵⁸⁶. Qui autem sperant in domino, mutabunt fortitudinem, assument^⁵⁸⁷ pennas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non deficient. Taceant^⁵⁸⁸ ad me insulae, et gentes mutent fortitudinem, acce<VD38, f. 15vb>dant^⁵⁸⁹ et tunc loquantur, simul ad iudicium propinquemus. Hos^⁵⁹⁰ autem, <I83, f. 18ra> qui eos vexant <Bcan4, f. 28r> aut amovere^⁵⁹¹ vel damnare nituntur, ipsum dominum^⁵⁹² per prophetam damnare et^⁵⁹³ usque ad satisfactionem eorum et ecclesiae damnatos esse docebat^⁵⁹⁴, ubi ait: Talia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est, unde et ego eligam illusiones eorum et damnationem adducam eis, quia locutus sum eis^⁵⁹⁵ et non audierunt feceruntque malum in oculis meis, et, quae^⁵⁹⁶ nolui, elegerunt. Audite verbum domini, qui tremetis^⁵⁹⁷ ad verbum eius. Dixerunt fratres vestri odientes vos et abicientes propter nomen meum: Glorificetur dominus, et videbimus^⁵⁹⁸ in laetitia vestra, ipsi autem confun<V630, f. 11rb>dentur. Non^⁵⁹⁹ enim laborabunt^⁶⁰⁰ frustra in conturbatione praesules mei, quia semen benedictionum domini est. Antequam clament, ego exaudiam, et adhuc illis loquentibus ego audiam. [H. 39] Ad^⁶⁰¹ glorificandum se et divina mandata seminanda^⁶⁰² et evangelizanda eos dominus elegit, et non, ut prohibeantur aut perturbentur, aiebat^⁶⁰³, quoniam, qui eos laedit, eum laedit, cuius le<VD38, f. 16ra>gatione^⁶⁰⁴ funguntur. Praedicare eos assidue et mandata domini sine intermissione annuntiare rogabat. Opera eorum bona coram ho<I83, f. 18rb>minibus monstrare et conscientiam bonam coram deo habere insinuabat. Omnes^⁶⁰⁵ principes^⁶⁰⁶ N442, f. 12va> terrae et cunctos homines^⁶⁰⁷ eis oboedire et capita sua submittere eorumque adiutores exsistere praecipiebat, ut omnes pariter fideles et cooperatores legis dei monstrarentur, ne de eis dicatur: Confundentur^⁶⁰⁸ et erubescent^⁶⁰⁹ omnes, qui pugnant adversum te, et erunt, quasi non sint, et peribunt viri, qui contradicunt tibi. Quaeres eos et non invenies viros rebelles^⁶¹⁰ tuos. <A367, f. 14vb> Erunt, quasi non sint, et veluti consumptio hominis bellantis adversum te^⁶¹¹. Omnes^⁶¹² ergo, qui eis contraeunt^⁶¹³, ita damnatos et infames usque ad satisfactionem monstrabat, et nisi converterentur, a liminibus ecclesiae alienos esse praecipiebat^⁶¹⁴.

[H. 40] Homicidiorum^⁶¹⁵ ^⁶¹⁶ vero genera^⁶¹⁷ tria esse dicebat et poenam eorum parilem fore docebat^⁶¹⁸. Sicut enim homicidas interfectores fratrum, ita et detractores eorum eosque odientes <VD38, f. 16rb> homicidas esse manifestabat, quia et, qui occidit, et, qui odit fratrem suum^⁶¹⁹, et, qui detrahit, pariter homicidae esse monstrantur.

Omnes enim a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam, abstinere et bonam eorum conversa<I83, f. 18va>tionem ac innocentem omnibus monstrare rogabat. [H. 41] Ex^⁶²⁰ corde enim cunctos attentius invicem diligere insinuabat et veram fraternitatem^⁶²¹ inter se habere docebat. Cotidiana^⁶²² enim illius praedicatio inter cetera divina haec erat: mandata, quam in eius exemplum etiam tibi, frater^⁶²³ carissime, significare curavi. Bonorum, inquit, operum^⁶²⁴ inter cetera semina ac negotia sunt, quantum unusquisque sapit et potest totis^⁶²⁵ intimi cordis, ut praelibatum est, visceribus deum diligere et proximum velut seipsum^⁶²⁶. Abnegare seipsum sibi, ut Iesum Christum dominum nostrum sequatur, et nihil eius amori praeponere, veritatem corde et ore proferre debere et totam spem suam semper deo committere instruebat, actus vitae suae omni^⁶²⁷ <Bcan4, f. 28v> hora custodire et in omni loco deum se respicere firmiter scire, cogitationes malas cordi suo advenientes mox ad Christum allidere et sacerdotibus domini <VD38, f. 16va> manifes<V630, f. 11va>tare, os suum a malo vel pravo eloquio custodire et verba^⁶²⁸ vana aut mendacia non loqui, quia os, quod mentitur, occidit animam, verba divina libenter audire^⁶²⁹ et sacerdotibus suis obtemperare atque oboedientes esse docebat. Praedicationi et orationi ac lectioni frequen<I83, f. 18vb>ter incumbere et elemosynas veras perficere, desideria carnis non perficere, sed propriam frangere voluntatem, boni aliquid in se, cum viderit, deo applicet, non sibi, et malum a se factum cognoscat et sibi^⁶³⁰ reputet. Multum loqui non amare, sed custodire labia sua, <A367, f. 14va> ne dolum aut malum loquatur, diem iudicii timere, gehennam expavescere et vitam aeternam omni concupiscentia desiderare, non occidere, non adulterare, non furtum facere, non rem proximi^⁶³¹ concupiscere, non falsum testimonium dicere, sed omnes homines honorare, <N442, f. 12vb> corpus custodire, vanas et caducas non amplecti delicias, ieiunium et vigilias sanctas amare, pauperes recreare, nudos vestire, infirmos^⁶³² visitare, mortuos sepelire et diligenter^⁶³³ eorum exsequias peragere, pro eisque orare et elemosynas <VD38, f. 16vb> dare, dolentes^⁶³⁴ consolari^⁶³⁵ et suis bonis refovere et a malis actibus se alienum facere; non esse superbum, non vinolentum^⁶³⁶ nec^⁶³⁷ multum edacem^⁶³⁸, non somnolentum, non pigrum, non murmuratorem nec detractorem, quia, qui detrahit, non solum se, sed multos alios occidit, iram non perficere nec iracundiae tempus reservare, dolum <I83, f. 19ra> in corde non tenere nec pacem falsam dare, caritatem non derelinquere, nec iurare, ne forte periurium, quod absit, fiat, malum pro malo non reddere, nec iniuriam facere, sed^⁶³⁹ factam patienter sufferre, inimicos diligere, maledicentes se non remaledicere, sed magis benedicere et persecutionem pro iustitia sustinere, castitatem amare, et nullum odio habere, quia, qui odit fratrem suum, homicida est, elationem fugere, zelum malum non habere, invidiam non exercere, nec contentionem amare, cum discordantibus ante solis occasum in pacem^⁶⁴⁰ redire, et de dei misericordia^⁶⁴¹ numquam desperare, seniores venerari et iuniores diligere, episcopos, sacerdotes suos ac^⁶⁴² cunctos reliquos ecclesiae ministros atque omnem plebem sibi com<VD38, f. 17ra>missam verba^⁶⁴³ divina^⁶⁴⁴ et mandata instruere^⁶⁴⁵ et amare [H. 42] hosque omnes eorum episcopos tota animi virtute diligere ut oculos suos, quia oculi sunt illorum, eorum praeceptis in omnibus oboedire, <V630, f. 11vb> etiam si ipsi aliter, quod absit, agant, memores scilicet illius dominici praecepti^⁶⁴⁶: Quae dicunt, facite, quae autem faciunt, facere nolite. Ipsi autem episcopi, si exorbitaverint^⁶⁴⁷, ab istis non <I83, f. 19rb> sunt repraehendendi vel^⁶⁴⁸ arguendi, sed^⁶⁴⁹ portandi, nisi in fide erraverint. Hi ergo super hos sunt, non illi^⁶⁵⁰ super istos, <A367, f. 14vb> quoniam maior a minore nec argui nec iudicari^⁶⁵¹ potest.

Nullus se extollat erga doctores ac magistros suos, quia discipulus super magistrum nec esse debet <Bcan4, f. 29r> nec potest. Nullus velit dici sanctus, antequam sit, sed prius sit, quod verius dicatur. Praecepta domini doctorumque ac magistrorum factis cotidie adimplere et in Christi nomine pro inimicis orare oportet. Oboedientia enim et humiliatio, quae^⁶⁵² magistris agitur^⁶⁵³, domino exhibetur. Timor^⁶⁵⁴ delectabitur^⁶⁵⁵ et dabit laetitiam et gaudium in longitudinem dierum. Timenti domino^⁶⁵⁶ bene erit in extremis et in <VD38, f. 17rb> die defunctionis suae benedicetur^⁶⁵⁷. Vae dissolutis corde, qui non credunt deo et resistunt mandatis eius et inoboedientes ac contumaces sunt his, qui eius legatione funguntur, et ideo non protegentur^⁶⁵⁸ ab eo. Vae his, qui perdiderunt^⁶⁵⁹ sustinentiam, qui dereliquerunt vias rectas et diverterunt in vias pravas, et quid facient^⁶⁶⁰, cum inspicere coeperit dominus? Qui^⁶⁶¹ timent dominum, non erunt incredibiles verbo illius et, qui diligunt illum, conservabunt <N442, f. 13ra> viam illius. <I83, f. 19va> Qui timent dominum, inquirent, quae beneplacita sunt illi, et qui diligunt eum, replebuntur lege ipsius. Qui timent dominum, praeparabunt corda sua et in conspectu illius sanctificabunt animas suas. Qui timent dominum, custodiunt mandata illius et patientiam habebunt usque ad inspectionem^⁶⁶² illius^⁶⁶³ dicentes: Si poenitentiam non egerimus, incidemus in manus dei et non in manus hominum, secundum enim magnitudinem illius, sic et misericordia ipsius cum ipso^⁶⁶⁴ est. Venite filii^⁶⁶⁵, inquit, audite me, timorem domini docebo vos. Currite, dum lumen vitae habetis, ne tenebrae mortis vos compraehendant. Omnis, <VD38, f. 17va> qui vult vitam et cupit videre^⁶⁶⁶ dies bonos, prohibeat linguam suam a malo, et labia sua^⁶⁶⁷, ne loquantur^⁶⁶⁸ dolum, divertat^⁶⁶⁹ a malo et faciat^⁶⁷⁰ bonum, inquirat pacem et sequatur^⁶⁷¹ eam, quia oculi domini super iustos et aures eius in preces eorum, vultus autem domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam^⁶⁷² eorum. Propterea nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus, sed^⁶⁷³ laetamini in domino et exultate, iusti, et glo<A367, f. 15ra>riamini, omnes recti corde, quia multi veniunt^⁶⁷⁴ dicente^⁶⁷⁵ domino ab oriente et oc<I83, f. 19vb>cidente ac a^⁶⁷⁶ septentrione atque meridie, et recumbent cum Abraham et^⁶⁷⁷ Isaac et Iacob.

[H. 43] <V630, f. 12ra> Propter^⁶⁷⁸ quod deprecor te, frater carissime, ut doceas attentius hunc praedicationis ordinem et absolutionum^⁶⁷⁹ dies^⁶⁸⁰, ut salventur animae hominum, quae occulta dei virtute, quem debeant diligere, priusquam doceantur, agnoscant. <O93, f. 1ra> Operum^⁶⁸¹ ^⁶⁸² vero ratio^⁶⁸³ potestati et arbitrio uniuscuiusque permittitur, et hoc ipsorum est proprium desiderium vero habere erga doctorem^⁶⁸⁴ veritatis, hoc a patre caelesti donatum est, sed salus in eo est, ut voluntatem eius, cuius amorem^⁶⁸⁵ et^⁶⁸⁶ desiderium deo largiente conceperis, facias, ne dicatur ille sermo eius <VD38, f. 17vb> ad nos, quem^⁶⁸⁷ dixit: Quid autem dicitis me: domine, domine^⁶⁸⁸, et non facitis^⁶⁸⁹, quae dico? Est ergo proprii^⁶⁹⁰ muneris^⁶⁹¹, ut sit unusquisque, prout dominus noster dederit, perfectus in ecclesia mittensque semina divina, ut de nobis non praedictus sermo, sed ille dicatur, quem alibi dominus^⁶⁹² dixit noster: Ideo, inquit^⁶⁹³, omnis scriba doctus in regno caelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Nullus ergo, inquit, impediat ordinem aut locum occupet <I83, f. 20ra> irrationabiliter, vel temporum permutet^⁶⁹⁴ vices, sed primo, quae sit <Bcan4, f. 29v> iustitia eius, quae voluntas requiramus, ut bonis operibus ac dei gratia repleamur. Deus enim his, qui recte sentiunt et bona agunt, praesto est, quoniam his manifestatur^⁶⁹⁵ se ipsum^⁶⁹⁶. Nam si quis velit, antequam actus suos emendet, de his requirere, <N442, f. 13rb> quae non potest invenire, stulta et inefficax^⁶⁹⁷ erit huiuscemodi inquisitio. Tempus enim breve est, et iudicium dei^⁶⁹⁸ gestorum^⁶⁹⁹ causa agitur, non quaestionum. Ideoque ante omnia hoc^⁷⁰⁰ quaeramus, quid nos aut qualiter agere oporteat, ut aeternam vitam consequi mereamur. Nam^⁷⁰¹ si exiguum^⁷⁰² hoc vitae tempus per inanes occupemus et inutiles quaestiones, inanes sine dubio et vacui ab operibus <VD38, f. 18ra> bonis pergemus ad deum, ubi iudicium operum nostrorum fiet. Unaquaeque etenim res suum tempus habet et locum. Operum hic locus, hoc tempus est, meritorum^⁷⁰³ saeculum^⁷⁰⁴ futurum. Curratur igitur per viam mandatorum domini, et ab eorum^⁷⁰⁵ praeceptorum^⁷⁰⁶ institutis et spiritus^⁷⁰⁷ sancti doctrina non recedatur. Quapropter praeparanda^⁷⁰⁸ sunt corda <I83, f. 20rb> nostra ac corpora et sanctae mandatorum eius suorumque episcoporum atque praedicatorum oboedientiae militatura, ut suae gratiae iubeat vobis^⁷⁰⁹ auxilium ministrare, et fugientes^⁷¹⁰ gehennae poenam ad vitam valeant omnes pervenire aeternam.

Haec itaque, frater carissime Iacobe, ab ore sancti Petri iubentis accepi^⁷¹¹, tibique^⁷¹², ut optabas, insinuare studui, ut servare omnia immaculata <V630, f. 12rb> praecipias, quia ecclesiastica non oportet neglegenter, sed^⁷¹³ diligenter explere^⁷¹⁴ negotia. [H. 44] Haec^⁷¹⁵ ergo praecepta nemo credat absque sui periculo neglegere vel dissimulare, quia iudicio dei ignis aeterni tormenta sustinebit, qui^⁷¹⁶ ecclesiastica decreta neglexerit. Qui vero te audierit, ut iusserit^⁷¹⁷ minister Christi Iesu, gloriam accipiet, qui autem te non audierit immo loquentem dominum per te, ipse^⁷¹⁸ sibi damnatio<VD38, f. 18rb>nem accipiet. Currendum ergo et attendendum est nobis omnibus, quod in perpetuum expedit, ut Christi passionibus per patientiam participemur^⁷¹⁹ atque regni eius mereamur esse consortes. Amen.

O93, f. 1ra; V630, f. 12rb; N442, f. 13rb; I83, f. 20rb; VD38, f. 18rb; Bcan4, f. 29v

1 EPISTOLA] EPISTOLA SANCTI I83; Bcan4

2 CLEMENT V630

3 DOMINI] DOMINI DE OBITU SANCTI PETRI ET ORDINATIONE SUA I83; Bcan4

4 domino et I83; VD38; Bcan4

5 am Rande occasione V630

6 diffinitus I83; A367; Bcan4

7 cognominatus est korr. aus cognominatus Bcan4

8 electio V630

9 interlinear convenienter VD38

10 interlinear socius VD38

11 occidentem I83; Bcan4

12 prece I83

13 protraham fehlt N442; A367; VD38; protraho I83; Bcan4

14 refugio A367

15 eum V630

16 et fehlt V630

17 invex korr. aus inex VD38

18 quo I83

19 imminere V630; I83; Bcan4; venire VD38

20 presensit korr. aus presessit Bcan4

21 conventu korr. aus convento Bcan4

22 ecclesia I83

23 quoniam ut korr. aus quoniam A367

24 ut fehlt N442; VD38; sicut I83; Bcan4

25 misit me korr. aus misit VD38

26 magistro] magistro meo V630

27 am Rande II Bcan4

28 Clemente I83; Clementem korr. aus Clemen VD38

29 credo I83; Bcan4

30 prae ceteris] in praeteritis V630; pro ceteris VD38

31 quod] quod et A367

32 ad korr. aus a I83

33 et vita] evita VD38

34 carebit] carebit aeterna I83; Bcan4

35 vice N442; I83; VD38; Bcan4

36 am Rande III Bcan4

37 eo korr. aus ego V630

38 quod Bcan4

39 excusas korr. aus excusus V630

40 verbis] verbo dei I83; verbo dei korr. aus urbo dei Bcan4

41 melior] melior aut I83; Bcan4

42 planę VD38

43 orationem I83; Bcan4

44 coepisset korr. aus pisset Bcan4

45 plaene korr. aus plane VD38

46 quia si korr. aus quasi N442; quia si] quasi VD38

47 timens V630

48 fugiens VD38

49 esto quia amplius korr. aus esto N442

50 revelabis I83; levabis VD38

51 Novi korr. aus No N442

52 indocibilisque korr. aus indocibilis quae V630

53 concilium korr. aus conciliem V630

54 ullius V630

55 optime I83; Bcan4

56 et fehlt A367

57 breviter te] te breviter A367

58 te fehlt N442; I83; VD38; Bcan4

59 duco I83; Bcan4

60 Vor Te Rubrik Qualis episcopus esse debet IIII Bcan4

61 abicias korr. aus obicias V630

62 fideiussor] fidei iussor VD38

63 existis Bcan4

64 mundialis korr. aus mundalis A367

65 occasio I83

66 cognitorem korr. aus cognotorem I83

67 uti V630

68 ut ne korr. aus une Bcan4

69 Ista namque] His tantaque N442; I83; A367; Ista tantaque VD38; Hista tantaque korr. aus His tantaque Bcan4

70 tantaque VD38

71 dicentes N442; I83; VD38; Bcan4; vacantes A367

72 am Rande quod sicut crimen est neglegere episcopo verbum praedicationes ita secularium neglegere communem utilitatem V630

73 neglectis korr. aus ne lectis V630

74 dei fehlt V630

75 sollictudines korr. aus sollicitudine N442; sollicitudine I83

76 exhibere A367

77 am Rande quod sicut crimen est neglegere episcopo verbum praedicationis ita saecularium neglegere communem utilitatem V630

78 ni I83

79 saecurum facere korr. aus saecurum N442

80 et V630

81 vacantes A367

82 Quo korr. aus Quod Bcan4

83 ipsa I83

84 mundialibus korr. aus mundalibus I83

85 ipsum I83

86 eos korr. aus eo V630

87 et fehlt I83

88 salutem hominum korr. aus hominum salutem A367

89 puniaris I83; Bcan4

90 vacato korr. aus vocato V630

91 ut] tamquam qui V630

92 solveris] solveris super terram A367

93 am Rande Sacerdotum decreta I83; am Rande De presbyteris VD38; LEX SACERDOTUM Bcan4

94 Vor Ad Rubrik De presbiterorum industria V Bcan4

95 presbiteros korr. aus presbitero I83

96 iungant korr. aus iugant V630

97 quo korr. aus quod V630

98 nec VD38; Bcan4

99 provectioribus korr. aus provectoribus V630

100 sponso suo] sponsa sua Bcan4

101 honorabiliter N442

102 magistri VD38

103 am Rande vel non V630

104 tradetur] trahetur a A367

105 poenam V630

106 obrepserit korr. aus obreserit I83

107 am Rande VI Bcan4

108 quidem sunt] sunt quidem V630

109 sicuti A367; I83; Bcan4

110 exponet korr. aus exponit N442

111 servare se viro] se viro servare A367

112 viro korr. aus virum I83

113 am Rande VII Bcan4

114 vero A367

115 castus] castus non A367

116 diligite korr. aus dilige A367

117 nos Bcan4

118 vosmetipsos korr. aus metipsos V630

119 victorum am Rande vel victuum A367

120 operam V630

121 am Rande Communem cibum vel mensam clericorumn I83

122 enim fehlt A367

123 communes korr. aus communiones A367

124 quia korr. aus qui V630

125 mercamini I83; mereamini, am Rande merebimini Bcan4

126 carcere korr. aus cacere I83

127 singulatim korr. aus singillatim V630; sigillatim Bcan4

128 in vobis si] si in vobis V630

129 Vor Si Rubrik Ut negotia clericorum ęcclesiastico iuditio terminetur, am Rande VIII Bcan4

130 quis I83; VD38; Bcan4

131 dirimatur] dirimatur et omni modo oboediant statutis eorum V630; I83; Bcan4

132 am Rande VIIII Bcan4

133 avaritia I83

134 presenti korr. aus presente I83; pręsenti Bcan4

135 am Rande X Bcan4

136 finem I83; Bcan4

137 agitandum ut tandem korr. aus agitandum A367

138 praeparatas] preparatas et reconditas I83; Bcan4

139 quibus] quibus alibi I83

140 ita futurum] fore in futurum I83; in futuro VD38; in futurum Bcan4

141 propheta] propheta esse I83

142 predixit I83

143 am Rande Ut ecclesiastici viri discordias et simultates caveant N442; I83; Vor Unde Rubrik Ut ecclesiastici viri discordias et simultates caveant XI Bcan4

144 et fehlt V630

145 ac] et V639

146 infidelitas] infidelitas vel aliquod malum (malum korr. aus ma V630) V630

147 inrepserit korr. aus inlepserit Bcan4

148 quia N442; I83; VD38; Bcan4

149 quo korr. aus qui V630

150 perpetuê VD38

151 Rubrik: DE MINISTERIO DIACONORUM ET QUALES DEBENT ESSE DIACONI V630; am Rande De ministerio diaconorum N442; I83; am Rande De diaconibus VD38; Vor Diaconi Rubrik De ministerio diaconorum XII Bcan4

152 si quem] si quidem, über der Zeile vel si quem V630

153 ut I83; A367; Bcan4

154 Neglentiores VD38

155 tractum I83

156 hortaentur korr. aus hortatur Bcan4

157 capient V630; I83; Bcan4

158 sint Bcan4

159 tristitię korr. aus tristi Bcan4

160 quę V630

161 circumfert I83; VD38; Bcan4

162 et fehlt V630

163 purgata interlinear vel tus V630

164 a N442; VD38; Bcan4

165 in cultu] culti korr. aus cultu A367

166 herba VD38

167 diaconi N442; VD38; diaconibus I83; diaconi korr. aus diaconibus Bcan4

168 et fehlt V630; Bcan4

169 ignorat] plebs ignorat V630; ignorant N442

170 visitent] adiuvent korr. aus iuvent VD38

171 imiliter Bcan4

172 diaconi korr. aus diaconis Bcan4

173 am Rande Quid sit cathecizare I83

174 insipientes VD38

175 instructi korr. aus instricti Bcan4

176 am Rande XIII Bcan4

177 audientis korr. aus audientes VD38

178 am Rande precipue V630

179 adprime korr. aus aprime Bcan4

180 inpavidus V630; I83; Bcan4; providus A367

181 ipse N442

182 probabitis V630; I83; Bcan4

183 clemente I83

184 in fehlt VD38

185 communi N442

186 quod V630

187 solus I83; solum A367

188 nominatur] nominatur habitare V630; I83; Bcan4

189 am Rande XIIII Bcan4

190 am Rande Comparatio satis utilis I83

191 e fehlt I83

192 vestra VD38

193 urbem korr. aus orbem V630

194 deus fehlt V630

195 am Rande magistri navis V630; pro te VD38

196 am Rande Gl. qui instruunt V630; cathezizant korr. aus catezizat VD38

197 nautologis V630

198 korr. aus conferuntur V630; conferuntur I83; VD38

199 am Rande supervenientibus V630; interlinear id est laicis Bcan4

200 et V630

201 exequentur korr. aus exsequentur V630; exaequantur I83; Bcan4

202 vallibus V630

203 ducantur V630; doceantur korr. aus docentur A367

204 Promumtoria Bcan4

205 verba I83

206 saeculi sunt korr. aus saeculi N442

207 am Rande Ubi duo maria coniunguntur V630

208 et] et de V630

209 inrationabili korr. aus inrationabilis V630

210 rationem Bcan4

211 pyratis korr. aus pyrati, am Rande latrones marini V630; pirati I83

212 rabidus A367

213 vortex A367

214 am Rande Vorago maris V630

215 naufragia korr. aus naufragie Bcan4

216 fundere] fundere convenit V630

217 hortationes I83

218 resideat N442; I83; resideant korr. aus resideat Bcan4

219 inutilesque korr. aus inutiles qui V630; inutilisque N442

220 dimergatur A367; I83; Bcan4

221 Nautologi V630

222 pertinet korr. aus pertinent VD38

223 requiranda I83

224 prorecta VD38

225 eccesia V630

226 Deus I83

227 omnem N442

228 et fehlt A367

229 insidias über der Zeile vel is V630

230 dolos über der Zeile vel is V630

231 noverint V630

232 sed] sed et I83; Bcan4

233 congreggandos korr. aus congregigandos I83

234 am Rande gla trangulationes V630

235 confusione korr. aus confusione fusione N442

236 est VD38

237 iniquis korr. aus inquis V630

238 evomerit VD38

239 ingentis korr. aus ingentes V630

240 pertinent korr. aus pertinet I83

241 Verumtamen] Ubi ad episcoporum se vertit sententiam XV Bcan4

242 unusquisque korr. aus uniusquisque VD38

243 ad N442; et korr. aus ad V630

244 am Rande XVI Bcan4

245 tamquam] tamquam qui V630; I83; Bcan4

246 preesse te korr. aus preesse Bcan4

247 te fehlt I83

248 nolueris N442; volueris A367

249 iniungens korr. aus iniunges VD38; Bcan4

250 dispensationem Et korr. aus dispensationem Bcan4

251 et fehlt V630; I83

252 Vor Haec Rubrik Ubi subditorum oboedientiam incitat XVII Hęc Bcan4

253 am Rande Qualiter subiecti episcopis obtemperent N442

254 carissimi fratres] fratres karissimi N442

255 qui korr. aus quippe V630

256 ei] ei docendi V630

257 recipit] recipit tamquam V630; recipiet korr. aus recipit Bcan4

258 et] et tamquam I83; Bcan4

259 iudibitur I83

260 satis agite] satagite korr. aus satis agite Bcan4

261 collectam et korr. aus collectam N442

262 ipsi magis] magis ipsi A367

263 ipsum I83; Bcan4

264 effectu N442; VD38; A367

265 Sed] Sed et V630

266 in omni korr. aus homini Bcan4

267 quo korr. aus quod V630

268 omni VD38

269 Propter fehlt I83; Bcan4

270 oneris A367

271 pondera I83

272 vehere I83

273 Quaedam] Quod non sit cum excommunicatis communicandum Quędam Bcan4

274 debeatis V630

275 hominum malorum] malorum hominum A367

276 inimicus korr. aus inimcus Bcan4

277 commonitione I83; A367; Bcan4; communione VD38

278 cum V630

279 sentitis korr. aus sentis VD38

280 adversum korr. aus aversum V630; adversum Bcan4

281 am Rande XVIII Bcan4

282 vestrorum VD38

283 reconciliari I83; A367; Bcan4; reconsiliare VD38

284 ipse fehlt I83; Bcan4

285 non loquitur] ipse amicus non est et locutus fuerit cum his V630; ipse amicus non est et locutus fuerit his I83; Bcan4

286 dei ecclesiam] ecclesiam dei V630

287 voluit VD38

288 videatur korr. aus videantur V630

289 est korr. aus est ne I83

290 est multo] multo est V630

291 fori VD38

292 pater I83

293 am Rande Usque hic Bcan4

294 haec V630

295 verecundia korr. aus verecunda N442

296 Deprecor] Supplicatio beati petri ad clementem Deprecor, am Rande XVIIII Bcan4

297 te fehlt VD38

298 pręsentes korr. aus pręsente I83

299 domino I83

300 spectant VD38

301 animo Bcan4

302 itineri I83

303 sollicite VD38

304 verbum V630

305 actuum korr. aus actum Bcan4

306 dixi korr. aus dixit I83

307 Nec korr. aus Ne V630

308 contristandum I83

309 pro pietate korr. aus proprietate V630

310 imperitus] imperitus vir I83; Bcan4

311 ministerium] ministerium et A367; Bcan4

312 doctrinę regulam korr. aus regulam doctrinę A367

313 cathedram] ea die dram I83

314 Si korr. aus Sit I83

315 quia korr. aus qua N442; quasi I83

316 indoctus] indoctus et inscius V630

317 istius] et inscius I83; inscius Bcan4

318 Unde] Hęc narratio clementis est ad iacobum fratrem domini De instructione fidei Unde Bcan4

319 affigi] affigi id est clementis itinerarium non prędicationis (korr. aus dicationis V630) petri V630; id est clementis itinerarium predicationis petri I83; Bcan4

320 am Rande XX Bcan4

321 et fehlt A367

322 nunc exponere iam] exponere iam nunc A367

323 am Rande Initium predicationis beati clementis I83; AD POPULUM A367

324 igitur I83

325 censentur korr. aus censetur A367

326 docibilesque] docibiles qui V630

327 perfectam korr. aus perfectum VD38

328 haec perficienda korr. aus haec V630

329 am Rande XXI Bcan4

330 am Rande De simbolo apostolorum I83

331 adhuc] De simbolo apostolorum Adhuc Bcan4

332 simbolum korr. aus simbolo Bcan4

333 sensit korr. aus sentit V630

334 Summam] Summa est V630

335 declarat VD38

336 quoque N442; I83; VD38

337 carne korr. aus carnem VD38

338 vita aeterna futura] vitam aeternam futuram V630

339 sic V630

340 docuerit I83; Bcan4

341 am Rande De symbolo V630; am Rande Quid sit symbolum I83

342 consolatio Bcan4

343 sancti apostoli] apostoli sancti A367

344 se] se et I83

345 et Bcan4

346 condiderant N442

347 ponitur VD38

348 fidei korr. aus fide V630

349 fronte korr. aus fonte VD38

350 sit Bcan4

351 intelligetis korr. aus intelligitis N442

352 aeffectum korr. aus affectum V630

353 am Rande XXII

354 greco N442; I83; grecum VD38; Bcan4

355 vere V630; I83; VD38; Bcan4

356 verbum] verbum est A367

357 caractes VD38

358 Unde] Unde et A367

359 enarravit N442; I83

360 am Rande Deus a nobis non discutiendus sed credendum I83

361 a nobis] ab his A367

362 sapientiam I83

363 genuit I83

364 ex utero fehlt N442

365 inter homines] cum hominibus A367

366 Diligere] De dilectione dei ac proximi Bcan4

367 Diligere korr. aus Dilige V630

368 corde] corde et ex tota mente A367

369 temetipsum I83; Bcan4

370 deus fehlt N442; I83; VD38; Bcan4

371 tua et ex tota mente tua korr. aus tua Bcan4

372 et ex tota mente tua fehlt I83

373 omnibus korr. aus omnibus in N442

374 habetur fehlt I83

375 fieri non vis] non vis fieri Bcan4

376 ne feceris] non facias N442

377 am Rande XXIII Bcan4

378 faciant vobis] vobis faciant N442; I83; VD38

379 faciant vobis homines] vobis homines faciant Bcan4

380 illis korr. aus illi I83

381 cedere V630; iedere VD38

382 potest VD38

383 Sic korr. aus Si Bcan4

384 dimittamus V630; admittamus I83

385 ne fehlt N442; VD38

386 ne] ut non A367; Bcan4

387 am Rande XXIIII Bcan4

388 morti korr. aus morte N442; morti korr. aus mortem V630; morte VD38

389 quod VD38

390 Neque] Neque enim V630; Neque etiam N442

391 dilectione VD38

392 his] in his korr. aus his N442; Bcan4

393 Docibiles] De scientia et locatione doctorum, am Rande XXV Bcan4

394 docti non sunt] non sunt docti Bcan4

395 sunt ad hęc peragenda oportet omnes esse et ut ipsi docti sint korr. aus sunt V630

396 ut et] et ut V630; N442

397 doct A367

398 enim fehlt V630

399 etiam V630; etiam korr. aus iam Bcan4

400 non fehlt V630

401 am Rande XXVI Bcan4

402 Sed] sed et VD38

403 praecepit VD38; A367

404 et fehlt V630; N442

405 vobis korr. aus vosbis V630; vobis] vobis homines Bcan4

406 omne korr. aus omnem I83

407 copiosa korr. aus copoosa V630

408 omnibus V630

409 supra korr. aus sepra I83

410 bona vestra opera] opera vestra bona A367

411 vestrum fehlt VD38

412 am Rande XXVII Bcan4

413 Episcopos korr. aus Episcopus V630

414 am Rande Episcopos simplices esse et prudentes I83

415 am Rande Quo tempus fuerunt episcopi constituti I83

416 episcopos korr. aus episcopus V630

417 alios A367

418 curabimus V630; I83; Bcan4

419 Hispaniasque korr. aus spaniasque N442; spaniasque VD38; A367; inspaniasque Bcan4

420 reliquas korr. aus reliquos V630

421 et austeriores fehlt I83; Bcan4

422 am Rande duriores V630

423 astutiores A367

424 quod I83; Bcan4

425 lucrari I83; A367; Bcan4

426 et VD38

427 am Rande De primatu episcoporum N442; am Rande Quibus in locis primates vel patriarchas seu metropolitanos lex poni iubet I83; am Rande XXVIII Bcan4

428 autem Bcan4

429 am Rande sacerdotes V630

430 eorum atque korr. aus eorum A367

431 legis korr. aus leges Bcan4

432 am Rande XXVIIII Bcan4

433 quibus korr. aus quibus in Bcan4

434 ethnicos eorum fehlt V630

435 archiepiscopos korr. aus archiepiscopus V630

436 primatuum Bcan4

437 fruerentur korr. aus fuerentur V630

438 am Rande Episcopos binos vel ternos constitui I83

439 et fehlt A367

440 reclamaverint korr. aus reclamaverunt I83

441 aut korr. aus aut in V630

442 aut A367

443 nec Bcan4

444 docuit I83; VD38; Bcan4

445 singulos et non korr. aus singulos Bcan4

446 et non fehlt I83

447 primatuum I83; Bcan4

448 providendum N442

449 ne korr. aus nec N442

450 am Rande XXX Bcan4

451 presbyteros debere] debere presbyteros A367

452 scandalizaret korr. aus scandalizare A367

453 inferri A367

454 am Rande ut episcopus episcopum diligat I83

455 substrahere I83

456 Homicidas] Quod criminibus inlecti sunt ad accusationem non admittantur Homicidas, am Rande XXXI Bcan4

457 ac korr. aus a V630; A367

458 ac cunctos] a cunctis korr. aus a cunctos VD38

459 quoęquales Bcan4

460 vexatione et korr. aus vexatione Bcan4

461 et fehlt I83

462 sanctis VD38

463 inferri A367

464 debere docebat] docebat debere A367

465 super Bcan4

466 ei fehlt VD38

467 interlinear vel oportere firmabat A367

468 primates] primates et VD38

469 interlinear vel gis V630

470 legis Bcan4

471 am Rande XXXII

472 spiritalibus I83; Bcan4

473 a fehlt I83

474 am Rande Ne maiores a minoribus iudicentur I83; am Rande XXXIII Bcan4

475 Maiores] Ne maiores a minoribus iudicentur Maiores Bcan4

476 Omnes] Qui sacrę legis et sanctarum ęcclesia sunt perturbatores a communione sunt pellendi Omnes Bcan4

477 sacrarum korr. aus sacrum V630

478 am Rande Ponentes amarum in dulce et dulce in amarum Bcan4

479 vero fehlt I83

480 utrarumque korr. aus utramque Bcan4

481 dicebat] dicebat Ponentes amarum in dulce et dulce in amarum VD38

482 merens korr. aus meres I83

483 succensae igni] igne succensê V630

484 ponentes amarum in dulce et dulce in amarum fehlt I83; VD38; Bcan4

485 amarum in korr. aus amarum V630

486 exaruit korr. aus aruit I83

487 Propter VD38

488 suam fehlt I83

489 aperuit korr. aus operuit V630

490 oculi korr. aus oculis V630; VD38

491 sublimium korr. aus sublimum Bcan4

492 deprimentur] deprimentur et VD38

493 am Rande Carnales resistendi sunt a spiritalibus I83; XXXIIII Bcan4

494 Carnales] Quod carnales et superbi omnino a spiritalibus resistendi sunt Carnales Bcan4

495 exemplum korr. aus explum V630

496 deducebat A367

497 interlinear celi V630

498 dei] dei et V630; N442

499 montem I83

500 vintis korr. aus vinc Bcan4

501 am Rande XXXV Bcan4

502 Ebrietatem] De ebrietate Ebrietatem Bcan4

503 animos Bcan4

504 et fehlt VD38

505 agebat N442; N442; VD38

506 vesperum A367

507 auferetis N442

508 devorant VD38

509 ligna N442; I83; Bcan4; lingui VD38

510 eorum korr. aus eo Bcan4

511 facti N442; I83; VD38; Bcan4

512 adversus Bcan4

513 meus VD38

514 extenta korr. aus exta V630

515 am Rande XXXVI Bcan4

516 Nullum] Quod presbyteri sine sui episcopi assensu in aliena parrochia non ministrent et quod sanctam ecclesiam et episcopos omni devotione a populo custodiantur Bcan4

517 permissu korr. aus permissum V630; permissum I83

518 Nullum] Nullum enim V630

519 contentum korr. aus contetum VD38

520 vellet V630

521 instruebat korr. aus instruebant VD38

522 am Rande XXXVII Bcan4

523 observare A367

524 habent potestatem korr. aus potestatem habent A367

525 facti korr. aus facte V630

526 que Bcan4

527 quanta poena] quantae poenae V630; N442; quanta pena korr. aus quantê penê A367

528 poena korr. aus poene Bcan4

529 istis fehlt A367

530 homini] homini illi V630

531 manus tua korr. aus manus V630

532 oculus tuus] oculos tuos I83

533 abs te ] absit VD38

534 terram erunt ligata et in caelo korr. aus terram V630

535 quêcumque korr. aus quodcumque V630

536 quacumque N442; quaecumque I83; Bcan4

537 congregati korr. aus congati I83

538 per prophetam] propheta VD38

539 obhorruit Bcan4

540 lingua V630; I83

541 loquentem iniquitatem] iniquitatem loquentem V630

542 patienti] patienti in VD38

543 consientiam VD38

544 efficiamini N442; VD38; efficiemini korr. aus efficimini I83; effecimini A367; Bcan4

545 repellemini V630

546 gloriam V630

547 earum korr. aus eorum V630

548 laudabitur VD38

549 erit] erit in VD38

550 holocausto N442

551 veritatem VD38

552 Omnes] Omnes enim I83; A367

553 vident Bcan4

554 llos I83; illos interlinear vel eos A367

555 quia korr. aus qui Bcan4

556 et fehlt VD38

557 exultavit I83; Bcan4

558 vestimento korr. aus vestimentum V630; vestimentum N442; I83

559 ornata V630

560 semen I83; VD38; Bcan4

561 hortus fehlt VD38

562 germinet I83; germinabit VD38; Bcan4

563 laudem korr. aus laudem laudem V630

564 am Rande Episcopos a solo domino iudicandos I83; XXXVIII Bcan4

565 alienis Bcan4

566 quae I83; qui Bcan4

567 sui korr. aus suis I83

568 propter me fehlt V630

569 et fehlt I83; Bcan4

570 qui korr. aus quia A367

571 cordibus I83

572 obprobrium A367

573 vermis korr. aus vermes V630

574 lana I83; A367; Bcan4

575 comedet A367

576 tinea korr. aus detinea V630

577 mea korr. aus me I83

578 generationes N442; generatione] generatione et korr. aus generatione I83

579 iudicium meum korr. aus iudicium N442

580 transibit A367

581 Namquid VD38

582 nec VD38

583 neque] et non A367

584 laboravit N442; VD38

585 infirmitate V630; I83; Bcan4

586 cadunt I83

587 assument korr. aus assumen N442

588 Transeant V630; Taceant] Transeant et taceant A367

589 Accedant korr. aus Accendant Bcan4

590 am RandeQualiter a prophetis damantur qui episcopos vexant I83

591 amovere korr. aus movere VD38; movere A367

592 deum VD38

593 et fehlt I83

594 docebat korr. aus dicebat A367

595 eis fehlt A367

596 quem I83

597 tremitis VD38; tremetits korr. aus tremitis A367

598 videbimur V630

599 am Rande Non frustra episcopos laborare etiam in condempnatione peccatoris I83

600 laborabunt korr. aus laborant N442

601 am Rande XXXVIIII Bcan4

602 seminanda korr. aus semianda Bcan4

603 agebat N442; VD38; Bcan4

604 legationem Bcan4

605 am Rande De detractoribus episcoporum N442

606 principes korr. aus princeps I83

607 homines eis korr. aus homines A367

608 confundantur korr. aus confundentur A367

609 erubescant korr. aus erubescent A367

610 rebellos VD38

611 me Bcan4

612 am Rande Omnes episcopis rebellis a liminibus ecclesiae alienos I83

613 contradicent N442; I83; VD38; Bcan4

614 praecipiebat] praecipiebat abhinc I83; Bcan4

615 am Rande De tribus generibus homocidiorum V630; XL Bcan4

616 Homiciorum] De tribus generibus homicidiorum et de custodiis plurimis Homicidiorum Bcan4

617 genera tria] tria genera V630

618 dicebat A367

619 suum et qui detrahit korr. aus suum V630

620 am Rande Cunctos episcopos inter se diligere I83

621 fraternitatem inter korr. aus fraternitatem A367

622 am Rande De cotidiana praedicatione sancti Petri V630

623 frater fehlt A367

624 operum inter cetera semina] inter cetera semina operum A367

625 toti Bcan4

626 seipsum korr. aus ipsum A367

627 omnia Bcan4

628 verba vana korr. aus vana verba A367

629 audire korr. aus audite V630

630 interlinear vel se A367

631 proximi] proximi tui I83

632 infirmos visitare fehlt V630

633 diligere V630

634 dolontes Bcan4

635 consolare Bcan4

636 vinolentum korr. aus vilentum VD38

637 non I83; Bcan4

638 êdacem korr. aus mendacem N442

639 sed] sed et I83; Bcan4

640 pace I83

641 misericordia korr. aus misericordiam V630

642 ac korr. aus a I83; VD38

643 verba divina et mandata] verbis et mandatis divinis A367

644 divina et mandata] et mandata divina VD38; Bcan4

645 instruere et korr. aus instruere A367

646 praeceptum Bcan4

647 exorbitaverint korr. aus orbitaverint V630

648 sed Bcan4

649 vel Bcan4

650 illi] illis I83; illi sunt VD38

651 iudicare Bcan4

652 quae] quae a A367

653 agitur] agitur a I83

654 Timor korr. zu Timor domini V630; Timor] Timor domini A367

655 delectabitur korr. zu delectabitur cor V630

656 dominum A367

657 benedicitur N442

658 protegentur] proteguntur korr. aus protegantur V630

659 perdider I83

660 facient korr. aus facere Bcan4

661 Qui timent dominum, non erunt incredibiles verbo illius et qui diligunt illum, conservabunt viam illius fehlt V630

662 inspectionem korr. aus inconspectionem V630; inspectionem korr. aus inspectionem e I83

663 illius korr. aus e illius I83

664 ipsa V630

665 filii inquit] inquit filii V630; Bcan4

666 videre dies] dies videre N442; I83; VD38; Bcan4

667 eius V630

668 loquantur korr. aus quantur VD38

669 divertat korr. aus divertet V630; divertet I83; Devertat VD38; Devertat korr. aus Deverte A367; Devertit Bcan4

670 faciet I83; faciat korr. aus fac A367

671 persequatur V630

672 memoria VD38

673 sed fehlt I83; Bcan4

674 venient I83; A367

675 dicente domino ab oriente et occidente] ab oriente et occidente dicente domino V630

676 a fehlt I83; A367

677 et fehlt A367

678 am Rande XLIII Bcan4

679 absolutionum korr. aus absolutionem V630

680 diem korr. aus dies VD38

681 Vor Operum Rubrik De arbitrio iudicum Bcan4

682 O93 setzt ein

683 ratio potestati et arbitrio] ratio arbitrio korr. aus oratio et arbitrio V630

684 doctores I83; Bcan4

685 amore I83; Bcan4

686 et fehlt I83; Bcan4

687 quem] quem idem V630

688 domine fehlt VD38

689 facitis korr. aus dicitis V630

690 proprii muneris] propriis muneribus I83

691 muneribus Bcan4

692 dominus dixit] dixit dominus I83; VD38; Bcan4

693 inquit fehlt I83; VD38; Bcan4

694 permittet I83; Bcan4

695 manifestat VD38

696 ipsa O93; N442; I83; ipse VD38; ipsae korr. aus ipsa Bcan4

697 am Rande inperfecta VD38

698 dei fehlt V630

699 am Rande operum VD38

700 hoc korr. aus haec O93

701 Nam si korr. aus Nam Bcan4

702 interlinear parvum VD38

703 am Rande praemiorum VD38

704 secundum Bcan4

705 eorum korr. aus eo N442

706 praeceptorum] prêceptorum domini V630

707 spiritu VD38

708 praeparanda korr. aus paranda

709 nobis Bcan4

710 fugientes korr. zu refugientes N442

711 accepi tibique korr. aus accepit ibique VD38

712 tibique] tibi quę Bcan4

713 sed korr. aus se N442

714 expleri V630

715 am Rande XLIIII Bcan4

716 quia V630

717 iusseris I83

718 ipse sibi korr. aus ipse V630

719 participemus V630; I83; Bcan4

© 2004, 2005 Karl-Georg Schon
Dieser Text ist urheberrechtlich geschützt. Er steht unter der GNU Free Documentation License.
Demnach dürfen Sie ihn frei weiter verbreiten und bearbeiten, vorausgesetzt Sie nennen den Namen des ursprünglichen Autors und Sie geben auch anderen das Recht den von Ihnen bearbeiteten oder verbreiteten Text unter den gleichen Bedingungen weiter zu verbreiten. Im einzelnen finden Sie Bestimmungen der GNU Free Documentation License unter dem Menüpunkt Lizenz.

[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]

[Home] [Überblick] Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen [Text] [Übersetzungen] [Capitula Angilramni] [Collectio Danieliana] [Lizenz] [Kontakt] [Links] [Impressum] [Inhalt]

[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]