2. Clemens-Brief

This page is no longer current. The current version of 2. Clemens-Brief can be found here

O93, f. 1ra; N442: f. 13rb; V630: f. 12rb; I83: f. 20va; VD38, f. 18rb; SG670, p. 4a; Bcan4, f. 29v

ITEM^¹ ^² EPISTOLA PRAECEPTORUM^³ SANCTI CLEMENTIS PAPAE MISSA^⁴ IACOBO FRATRI DOMINI.

Clemens^⁵ Romanae ecclesiae praesul Iacobo carissimo^⁶ Hierosolimorum episcopo.

Quoniam sicut a beato^⁷ Petro apostolo accepimus omnium apostolorum patre, qui claves regni caelestis accepit^⁸, ac^⁹ qualiter tenere debemus de sacramentis, quae geruntur in sanctis, te ex ordine nos decet^¹⁰ instruere. Tribus enim gradibus commissa sunt sacramenta divinorum^¹¹ secretorum, id est presbyter^¹², diaconus et ministri^¹³, cum timore et tremore clericorum^¹⁴ reliquias corporis dominici debent^¹⁵ custodire fragmentorum^¹⁶, <SG670, p. 4b> ne qua putredo^¹⁷ in sacrario inveniatur, et^¹⁸ si^¹⁹ neglegenter agendo^²⁰ portioni^²¹ corporis et^²² sanguinis domini^²³ ^²⁴ nostri^²⁵ Iesu Christi^²⁶ presbyter minora non curet^²⁷ admonere officia, gravi anathemate percussus^²⁸ digna humiliationis plaga feriatur^²⁹ ^³⁰. Certe^³¹ tanta <N442: f. 13va> in altario^³² holocausta^³³ offerantur, quanta populo sufficere <VD38, f. 18va> debeant. Quod si remanserint, in crastina^³⁴ non reserventur^³⁵, sed cum timore et tremore clericorum et^³⁶ diligentia consumantur. Qui^³⁷ autem residua corporis domini, quae in sacrario relicta sunt, consumunt, non statim ad com<Bcan4, f. 30r>munes accipien<I83, f. 20vb>dos cibos^³⁸ conveniant, ne^³⁹ putent sanctae portioni commisceri^⁴⁰ cibum, qui per aqualiculos^⁴¹ degestus^⁴² in secessum funditur. Si igitur mane dominica portio^⁴³ editur, usque ad sextam ieiunent mini<S670, p. 5a>stri, qui eam consumpserint^⁴⁴, et si tertia vel quarta hora acceperint, ieiunent usque ad vesperum^⁴⁵. Sic secreta sanctificatione aeterna custodienda sunt sacramenta.

De vasis sane^⁴⁶ sacris <V630, f. 12va> ita gerendum est: altaris palla, cathedra, candelabrum et velum, si fuerint vetustate consumpta, incendio dentur, quoniam non licet ea, quae in sanctuario fuerint^⁴⁷, male tractari^⁴⁸, sed incendio universa tradantur. Cineres quoque eorum in baptisterio^⁴⁹ inferantur, ubi nullus transitum^⁵⁰ habeat, aut in pariete aut in fossis pavimentorum iactentur, ne introeuntium <O93, f. 1rb> pedibus inquinentur. Nemo per ignorantiam clericus palla mortuum credat obvolvendum, aut diaconus scapulas ope<VD38, f. 18vb>rire velit, quae fuit in altare^⁵¹ aut certe, quae data est in mensam domini. Qui haec fecerit vel leviter quasi nihil <S670, p. 5b> et neglegenter habuerit ministerio^⁵², diaconus triennio sexque^⁵³ mensibus a dominico alienus^⁵⁴ erit altari gravi percussus anathemate^⁵⁵ ^⁵⁶. <I83, f. 21ra> Quod si clericum^⁵⁷ presbyter non admonuerit^⁵⁸, decem annis et quinque mensibus excommunicatus sit, propter quod de dominicis sacramentis subiectiora^⁵⁹ sibi non admonuerit^⁶⁰ ministeria, et postea cum grandi humilitate matri reconcilietur ecclesiae. Pallas vero et vela, quae in sanctuarii^⁶¹ sordidata fuerint ministerio, diaconi cum humilibus ministris intra sacrarium^⁶² lavet^⁶³ ^⁶⁴ non eicientes foras a secretario^⁶⁵ velamina^⁶⁶ dominicae mensae, ne forte pulvis dominici corporis male decidat^⁶⁷, sindone foris abluant^⁶⁸, et erit hoc^⁶⁹ operanti peccatum, idcirco intra^⁷⁰ sacrarium^⁷¹ ministris praecipimus^⁷² cum diligentia custodire. Sane^⁷³ ^⁷⁴ pelvis nova comparetur, et praeter^⁷⁵ hoc^⁷⁶ nihil <SG670, p. 6a> aliud tangat. Sed non ipsa pelvis velis apponatur lavandis, quae ad dominici altaris cultum pertinent^⁷⁷, pallae^⁷⁸ ^⁷⁹ in alia pelve^⁸⁰ laventur et in alia vela ianuarum^⁸¹. Etiam cura sit ostiariis <VD38, f. 19ra> ex admonitione^⁸² maiorum^⁸³, ne quis neglegens aut^⁸⁴ ignarus ad velum ianuae domus domini manus incognite^⁸⁵ tergat, sed statim coercitus^⁸⁶ ^⁸⁷ discat^⁸⁸ omnis homo, quia velum atrii^⁸⁹ domus domini^⁹⁰ est. Praecipimus etiam, ne^⁹¹ cum extero ecclesiae sive laico <I83, f. 21rb> de fragmentis oblationum domini^⁹² ponatur ad mensam. Unde scis^⁹³ tu, qui passim sacrarii <N442: f. 13vb> panes indignis impendis^⁹⁴, unde nosti, si a mulieribus mundi sunt? Hinc et David ab^⁹⁵ Abimelech sacerdote interrogatus^⁹⁶, cum panes sibi ad comedendum^⁹⁷ posceret, si mundus esset a muliere, cum se mundum ante triduum profiteretur, panes propositionis^⁹⁸ mandu<SG670, p. 6b> cavit.

Ad^⁹⁹ ^¹⁰⁰ dominica^¹⁰¹ mysteria^¹⁰² tales eligantur^¹⁰³, qui ante ordinationem coniuges^¹⁰⁴ <V630, f. 12vb> <Bcan4, f. 30v> suas noverint^¹⁰⁵. Quod si post ordinationem ministro contigerit^¹⁰⁶ proprium^¹⁰⁷ invadere cubile^¹⁰⁸ uxoris, sacrarii non intret limina, nec sacrificii^¹⁰⁹ portitor^¹¹⁰ fiat, nec altare contingat, nec ab offerentibus^¹¹¹ holocausti oblationem suscipiat, nec ad domini^¹¹² corporis portionem accedat^¹¹³, aquam^¹¹⁴ se^¹¹⁵ sacerdotum^¹¹⁶ porrigat manibus^¹¹⁷, ostia forinsecus claudat, minora gerat^¹¹⁸ offi<VD38, f. 19rb>cia, urceum sane^¹¹⁹ ad altare^¹²⁰ suggerat^¹²¹ ^¹²².

Si forte quispiam presbyter sive diaconus sacrarii sindonem^¹²³ ^¹²⁴ ^¹²⁵ vel^¹²⁶ velum subtracta^¹²⁷ vendiderit, Iudae similis aestimabitur Scariothis^¹²⁸, qui propter cupiditatem fecerit hoc opus, noverit se <SG670, p. 7a> supradicti^¹²⁹ Iudae suscepturum poenam.

Clericus^¹³⁰ vero^¹³¹ solus ad <I83, f. 21va> feminae tabernaculum non accedat, nec properet neque sine maioris natu principis iussione. Nec presbyter solus cum sola femina fabulas misceat^¹³², nec archidiaconus aut^¹³³ diaconus sub praetextu humilitatis officii frequentet^¹³⁴ domicilia matronarum aut forte per clericos aut domesticos^¹³⁵ eius^¹³⁶ matronae mandent secretim^¹³⁷ aliquid^¹³⁸. Si cognitum^¹³⁹ fuerit, et ille deponatur et illa a liminibus arceatur ecclesiae. Sed si forte aliqua intercessio fuerit, episcopo suggeratur. Et si talis^¹⁴⁰ est, ad quam debeat ire, pro interventu ipse pergat. Sin^¹⁴¹ autem, de latere suo^¹⁴² dirigat, cum duobus aut tribus, qui hoc debeat^¹⁴³ sanare^¹⁴⁴. Sane ad visitandam mulierem infirmam nullus clericus ingrediatur, nisi^¹⁴⁵ cum duobus aut tribus. Nemo tamen cum extranea <DG670, p. 7b> habitet femina, <VD38, f. 19va> nisi soror aut^¹⁴⁶ proxima fuerit, et hoc cum magna sollicitudine fiat. Non^¹⁴⁷ ignoramus malicias^¹⁴⁸ satanae. Universa haec cum mansuetudine ecclesiastica complenda sunt ministeria^¹⁴⁹. Negotium enim dei non decet neglegenter expleri.

Iterum atque^¹⁵⁰ iterum de fragmentis domini<I83, f. 21vb>ci^¹⁵¹ corporis demandamus. Calicem^¹⁵² vero ad perferendum sanguinem domini praeparatum cum tota ministerii mundicia minister praeparet, ne non bene lotus^¹⁵³ calix^¹⁵⁴ diacono^¹⁵⁵ peccatum fiat^¹⁵⁶ offerenti, ita cum omni honestate^¹⁵⁷ cuncta, quae supra exposuimus, oportet impleri^¹⁵⁸.

Tales^¹⁵⁹ ad ministerium eligantur clerici, qui digne^¹⁶⁰ possint dominica sacramenta tractare. Melius est enim domini sacerdoti paucos habere ministros, qui possint^¹⁶¹ digne opus dei exercere, quam multos inutiles, qui onus grave ordina<SG670, p. 8a>tori adducant. A^¹⁶² principio epistolae^¹⁶³ usque ad^¹⁶⁴ hunc^¹⁶⁵ locum de sacramentis delegavit bene intuendi^¹⁶⁶, ubi <N442: f. 14ra; V630, f. 13ra> non murium <O93: f. 1va> stercora inter fragmenta dominicae portionis^¹⁶⁷ appareant, neque putrida per neglegentiam^¹⁶⁸ remaneant <VD38, f. 19vb> clericorum, et convenientes, qui accipere sibi medicinam desiderant, putrida, cum viderint, magis cum ridiculo^¹⁶⁹ et fastidio videantur accipere et in peccatum magis decidant per neglegentiam clericorum. Quapropter^¹⁷⁰ ^¹⁷¹ nemo clericorum ultra haec dissimulet^¹⁷² aut neglegere^¹⁷³ <Bcan4, f. 31r> ullatenus audeat, sed libenter, quae iussa sunt, expleat, et sacramenta divina <I83, f. 22ra> nequaquam neglegenter contrectet^¹⁷⁴ ^¹⁷⁵.

Ideoque tam iuvenes quam senes de his et de omni conversatione sua ac conversione et poenitentia valde esse <SG670, p. 8b> sollicitos^¹⁷⁶ satisque agere, ut^¹⁷⁷ haec condigne agant, et de reliquo^¹⁷⁸ ornent tam clerici quam saeculares animas suas ornamentis dignissimis, dogmatibus scilicet veritatis, decore pudicitiae, splendore^¹⁷⁹ iustitiae, candore pietatis, aliisque omnibus, quibus comptam^¹⁸⁰ decet esse rationabilem mentem. Tum^¹⁸¹ praeterea declinare a consortiis inhonestis et infidelibus et societates habere fidelium atque illos^¹⁸² frequentare conventus, in quibus de pudicitia, de iustitia, de pietate tractatur. <VD38, f. 20ra> Orare semper deum^¹⁸³ ex toto corde et ab ipso petere^¹⁸⁴, quae decet, ipsi gratias agere^¹⁸⁵, veram poenitudinem gerere^¹⁸⁶ praeteritorum gestorum, aliquantulum etiam, si possibile est, per misericordias pauperum iuvare poenitentiam. Per haec enim facilior venia <SG670, p. 9a> dabitur et indulgenti citius indulgebitur. Quod si provectioris aetatis sit is^¹⁸⁷, qui ad poe<I83, f. 22rb>nitentiam venit, eo^¹⁸⁸ ^¹⁸⁹ magis gratias agere debet deo, quod, postquam fractus^¹⁹⁰ est omnis impetus concupiscentiae carnalis, scientia^¹⁹¹ veritatis accepta nulla ei imminet^¹⁹² pugna certaminis, per quam insurgentes^¹⁹³ adversus animam reprimat^¹⁹⁴ corporis voluptates. Superest ergo ei^¹⁹⁵ in agnitione veritatis^¹⁹⁶ et misericordiae operibus exerceri^¹⁹⁷, ut afferat fructus dignos poenitentiae nec putet, quia in temporis^¹⁹⁸ longitudine documentum conversionis^¹⁹⁹ ostenditur et non in devotionis ac propositi firmitate^²⁰⁰. Deo enim manifestae sunt mentes, qui non temporum rationem colligit, sed animorum. Ipse enim probat, si, quae^²⁰¹ agnita^²⁰² veritatis^²⁰³ praedicatione non distulit <SG670, p. 9b> neque tempus neglegendo consumpsit, sed statim et, si dici potest, eodem mo<VD38, f. 20rb>mento^²⁰⁴ praeterita perhorrescens futurorum desiderium cepit^²⁰⁵ et in amorem regni caelestis exar<V630, f. 13b>sit. Propter quod nemo vestrum ultra dissimulet nec retro respiciat, sed ad evangelium regni dei libenter accedat. Non^²⁰⁶ dicat pauper, quia^²⁰⁷, cum dives factus fuero, tunc convertar. Non requi<I83, f. 22va>rit a te deus pecuniam, sed animum misericordem^²⁰⁸ et piam mentem. Neque dives conversionem suam differat pro solli<N442: f. 14rb>citudine saeculari, dum cogitat, quomodo^²⁰⁹ dispenset abundantiam frugum. Neque dicat intra^²¹⁰ semetipsum: Quid faciam? Ubi recondam fructus meos? Neque dicat animae suae: Habes multa bona reposita in annos multos, epulare^²¹¹ et laetare. Nam dicetur^²¹² ei: Stulte, hac nocte auferetur^²¹³ abs^²¹⁴ te anima tua, <SG670, p. 10a> et quae parasti, cuius erunt? Itaque festinet^²¹⁵ ad poenitentiam omnis aetas, omnis sexus omnisque condicio, ut vitam consequatur^²¹⁶ aeternam. Iuvenes quidem in eo grati^²¹⁷ sunt^²¹⁸, quod in ipso impetu desideriorum^²¹⁹ cervices suas iugo subiciunt disciplinae. Senes^²²⁰ et ipsi laudabiles, quia multi temporis con<VD38, f. 20va>suetudinem, in qua male praeventi sunt, pro dei timore commutant. Nemo ergo differat, nemo cunctetur^²²¹. Quae enim causa cunctandi^²²² est ad bene agendum? Animus male sibi conscius, dum videtur^²²³ sibi^²²⁴ nullam poenam pati, credit, quia non iudicet deus, cum abuti^²²⁵ patientia^²²⁶ dei <Bcan4, f. 31v> et non intellegere^²²⁷ parcentis benignitatem iam sit^²²⁸ magna damnatio. <I83, f. 22vb> Unde scriptum est: Maledictus omnis, qui opus dei neglegenter agit^²²⁹ ^²³⁰. Quapropter pastoralis ordinis est infatigabiliter <SG670, p. 10b> revocare^²³¹, quicquid ad correctionem^²³² populorum, immo magis filiorum spiritalium, quantum est fas, intellegere, cognoverit pertinere, et non, quod absit, cum suo periculo alienae spei, per solam neglegentiam facere detrimentum, sed quod ad^²³³ generalis salutis exspectat^²³⁴ ^²³⁵ compendium, salubri necesse est providere tractatu.

Homini^²³⁶ religioso^²³⁷ parum esse debet inimicitias aliorum non exercere vel augere male loquendo, nisi eas^²³⁸ etiam exstinguere bene loquendo studuerit. Ecce oris nostri bucina^²³⁹ ad aures omnium personamus, neque se deinceps <VD38, f. 20vb> excusabit non monitum, qui^²⁴⁰, quicquid^²⁴¹ sequi debeat, tam verbis quam litteris edocetur.

Qualis^²⁴² ^²⁴³ autem condemnatio et qualis imminet^²⁴⁴ maledictio eis, qui in patres peccant, divina nos docet scriptura. <O93, f. 1vb> <SG670, p. 11a> Si enim Cham filius Noe, cum vidisset nudum suum patrem, quoniam non cooperuit patris corporalem^²⁴⁵ nuditatem, sed egressus nuntiavit eam^²⁴⁶ fratribus, et illi vestimen<V630, f. 13va>to eam cooperuerunt^²⁴⁷, ipse quidem Cham et illi, qui ex <I83, f. 23ra> eo nati sunt, sub maledictione^²⁴⁸ facti sunt, qui autem cooperuerunt, magnam benedictionem meruerunt. Multo magis isti^²⁴⁹ maiore^²⁵⁰ et ampliore condemnatione^²⁵¹ digni sunt, qui patribus^²⁵² obviare^²⁵³ ^²⁵⁴ aut contra eos insurgere nituntur aut^²⁵⁵ iniuriam^²⁵⁶ vel contumeliam eis inferre^²⁵⁷ moliuntur, quoniam, qui his resistit, deo resistit, et qui eis iniuriam vel contumeliam facit^²⁵⁸, deo, cuius legatione funguntur, facit^²⁵⁹. Expavit caelum super hoc et horruit amplius vehementer, dicit dominus. O intolerabilem malignitatem, <N442: f. 14va> o linguam^²⁶⁰ loquentem^²⁶¹ iniquitatem contra deum et mentem <VD38, f. 21ra> in altitudinem^²⁶² cornu extollen<SG670, p. 11b>tem! Et iterum: Impone, homo, tuae linguae ostium et seram. Cessa cornu in altitudinem extollens et loquens iniquitatem^²⁶³ adversus deum et proximum suum^²⁶⁴. Quousque insultas^²⁶⁵ ^²⁶⁶ patienti Christo et fratribus?

Haec^²⁶⁷ nos^²⁶⁸ familiarius docebat et haec publiciter^²⁶⁹ ^²⁷⁰ nobis praedictus magister et instructor atque ordinator noster princeps apostolorum Petrus in ecclesia praedicabat exemplum dans, ut et nos similiter faciamus. Humiliamini, inquit, in conspectu domini, et exaltabit vos. Nolite detrahere alterutrum, quoniam, qui detrahit fratri, aut, qui iudicat fratrem suum, detrahit legi et iudicat legem. Qui autem iudicat legem non est factor legis, sed iudex, <I83, f. f23rb> unus est enim legislator et iudex, qui potest perdere et liberare. Tu autem quis es, qui iudicas proximum? Non oportet^²⁷¹, praecepit^²⁷², nos iudicare^²⁷³ <SG670, p. 12a> invicem, sed magis auxilium ferre. Vae erit, inquit, his^²⁷⁴, qui fratres tribulant, et eis, qui eos persequuntur. Vos autem, quanto^²⁷⁵ amplius tribulamini, tanto purgatiores^²⁷⁶ atque beatiores efficiemini, si tamen ipsa tribu<VD38, f. 21rb>latio patienter fuerit supportata. Quod^²⁷⁷ etiam ipse nos^²⁷⁸ ^²⁷⁹ dominus docuit: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. Et idem: Beati eritis, cum vos oderint homines et persecuti vos fuerint et eiecerint nomen vestrum tamquam malum. Gaudete in^²⁸⁰ illa die et exultate, quoniam merces vestra multa est in caelo. <Bcan4, f. 32r> Unde et ipse ait: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex totis viribus tuis, et proximum tuum sicut te ipsum. Non enim, inquit, diligit recte deum, qui fratrem insequitur, nec diligit proximum, qui ei detrahit, vel qui illum accusat, quia, quod sibi quis <SG670, p. 12b> fieri non vult, hoc alteri nullatenus facere debet. Discite, filii^²⁸¹ mei, inquit, sapientiam et tenetote^²⁸² fidem rectam et amplectimini caritatem, ut non excidatis. Data est enim vobis a domino potestas et virtus ab altissimo, qui interrogabit <V630, f. 13vb> opera vestra et cogitationes scrutabitur^²⁸³ vestras. Qui autem custodierint^²⁸⁴ iusti<I83, f. 23va>tiam, iuste iudicabuntur et, qui crediderint iusta, invenient^²⁸⁵, quid^²⁸⁶ respondeant. Semper cavetote^²⁸⁷ praecepit, ne aliquando peccato <VD38, f. 21va> consentiamus et praetermittamus praecepta dei nostri.

Ecclesias^²⁸⁸ per congrua et utilia facite loca, quae divinis precibus sacrare^²⁸⁹ oportet et in singulis sacerdotes divinis^²⁹⁰ orationibus deo dicatos^²⁹¹ poni, quos ab omnibus venerari oportet et non a^²⁹² quoquam gravari^²⁹³. Semper^²⁹⁴ vitate^²⁹⁵ mala, et pro^²⁹⁶ animabus vestris ne confundamini^²⁹⁷ <SG670, p. 13a> dicere verum. Mendacia^²⁹⁸ fugite et veritatem^²⁹⁹ corde proferte^³⁰⁰, quoniam multos iam supplantavit^³⁰¹ suspicio. Caritatem semper diligite^³⁰² et fratres adiuvate. Erunt enim, quasi non sint, et peribunt <N442: f. 14vb> viri, qui contradicunt vobis. Unde et^³⁰³ dominus ait: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit, et qui me spernit, spernit^³⁰⁴ eum, qui me misit. Et idem: Qui enim non est adversum vos, pro vobis est. Quisquis enim potum dederit vobis calicem aquae in nomine meo, quia Christi estis, amen dico vobis, non perdet mercedem suam. Et qui scandalizaverit unum ex^³⁰⁵ pusillis^³⁰⁶ credentibus in me, bonum est^³⁰⁷ enim^³⁰⁸ ^³⁰⁹ magis, si circumdaretur mola asinaria collo eius et in mare mitteretur. Et si scan<I83, f. 23vb>dali<VD38, f. 21vb>zaverit te manus tua, abscide illam, bonum est <SG670, p. 13b> tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam in^³¹⁰ ignem inexstinguibilem^³¹¹, ubi vermis eorum non moritur^³¹², et ignis non exstinguitur^³¹³. Et si pes tuus te scandalizat^³¹⁴, amputa illum, bonum est^³¹⁵ claudum introire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis, ubi vermis eorum non moritur^³¹⁶, ut^³¹⁷ supra. Quod si oculus tuus scandalizat te, eice eum^³¹⁸, bonum est tibi luscum introire in regnum dei, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis, ubi vermis eorum non moritur^³¹⁹, ut supra. Omnis enim igne salietur et omnis victima salietur. Bonum est sal, quod, si sal insulsum fuerit, in quo illud salietis? Habete in vobis sal et pacem habete inter vos, quia, quis<SG670, p. 14a>quis vestrum recte docuerit et iuste vixerit, <O93, f. 2ra> habebit gloriam^³²⁰. Qui^³²¹ autem secus^³²² egerit, indubitanter poenam sustinebit, ideo bona agere vos semper oportet, ut bravium^³²³ vitae^³²⁴ aeternae per<VD38, f. 22ra>cipiatis. His ergo bene parete^³²⁵ sententiis, ne quis haec praecepta minime credat <V630, f. 14ra> implenda et iudicio dei ignis aeterni tormenta sustineat, quia^³²⁶ ecclesiastici operis sacra neglexerit.

Haec igitur, frater <I83, f. 24ra> Iacobe, de ore sancti <Bcan4, f. 32v> Petri iubentis audivi. Si^³²⁷ quis haec praecepta non integra custodierit, sit^³²⁸ anathema usque ad^³²⁹ adventum domini nostri Iesu Christi. Haec praecepta a sancto Petro apostolo accepi et tibi, carissime frater, insinuare curavi, ut servare^³³⁰ omnia praecipias sine macula. Si quis vero^³³¹ audierit te, utilis erit minister Christi Iesu. Qui autem non audierit te, immo loquentem deum per te, ipse sibi damnationem accipiet^³³².

Omnipotens deus, carissime, sua te protectione custodiat, atque ad caelestis remunerationem patriae^³³³ multiplici animarum fructu perducat. Deus te^³³⁴ iterum iterumque incolumem custodiat, reverentissime frater. Amen. EXPLICIT^³³⁵.

O93, f. 2ra; N442, f. 14vb; V630, f. 14ra; I83, f. 24ra; VD38, f. 22ra; SG670, p. 14b; Bcan4, f. 32v

1 INCIPIT SG670

2 ITEM EPISTOLA PRAECEPTORUM SANCTI CLEMENTIS PAPAE MISSA IACOBO FRATRI DOMINI fehlt I83

3 PRAECEPTORUM fehlt SG670

4 MISSA IACOBO FRATRI DOMINI] DE REVERENTIA SACRAMENTORUM VASORUMQUE VEL PALLARUM SACRARUM SEU CETERIS OBSERVATIONIBUS ECCLESIASTICIS SG670

5 am Rande XLV Bcan4

6 carissimo] karissimo et N442

7 beato korr. aus beto VD38

8 accepit korr. aus accipit V630

9 ac qualiter] aequaliter V630; I83; VD38; SG670; Bcan4

10 docet VD38

11 divinorum korr. aus divinarum V630

12 presbyter, diaconus et ministri] presbytero, diacono et ministro qui V630; presbytero, diacono et ministro I83; Bcan4; presbytero diacono et ministro Hi SG670

13 minister O93; VD38

14 clerici I83; Bcan4; clericorum fehlt SG670

15 debet VD38

16 fragmentorumque SG670

17 putredo in korr. aus putredo SG670

18 et si] ne cum V630; et si korr. aus et Bcan4

19 si fehlt I83; SG670

20 agitur V630; agatur nec I83; SG670; Bcan4

21 portioni] de portione VD38

22 et sanguinis fehlt V630; VD38

23 domini korr. zu domini gravis inferatur iniuria Communio enim corporis domini V630; domini gravis inferatur iniuria Communio enim corporis domini I83

24 domini nostri iesu christi korr. aus domini Bcan4

25 nostri Iesu Christi presbyter minora] gravis inferatur iniuria Communitio (am Rande vel communicatio SG670) enim domini nostri iesu christi qui (qui korr. aus et SG670) SG670

26 Christi] Christi si neglegenter erogetur et V630; Christi si neglegenter agatur et I83; Christi] christi gravis inferatur iniuria comminutio enim domini nostri iesu christi si neglegenter agatur et Bcan4

27 curat I83; VD38; SG670; Bcan4

28 percussus fehlt V630; perculsus pro iudicio I83; SG670; Bcan4

29 am Rande percutiatur VD38

30 feriatur korr. aus feriantur SG670

31 Certe] Certe et korr. aus Certe SG670

32 altario korr. aus altaria O93; altari SG670

33 holocausto Bcan4

34 crastinum SG670

35 reserverentur VD38

36 et fehlt SG670

37 am Rande De acceptione corporis domini VD38

38 am Rande De dominico copore veniens ad digestum I83

39 nec SG670

40 commisceri korr. aus commiscere V630; commiscere I83; VD38; SG670; Bcan4

41 am Rande ventriculos V630

42 digestus Bcan4

43 portio editur] porrigitur SG670

44 consumpserunt VD38; consumpserant SG670

45 vesperum Sic korr. aus vesperum O93

46 sive VD38; sive korr. aus sanę Bcan4

47 fuerunt SG670

48 tractari korr. aus tractati V630

49 baptisterium VD38

50 transitum habeat] transitus habeatur I83; SG670; Bcan4

51 altari VD38

52 ministerio] divina mysteria V630; ministerium VD38; ministeria O93; mysterii SG670

53 sexque] et sex SG670

54 alienus fehlt O93; N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

55 am Rande Gl perditione V630

56 anathemate] anathemate removendus SG670

57 clericos I83; SG670; Bcan4

58 commonuerit V630

59 subiecta V630; subiecta, am Rande vel subiectiores SG670

60 commonuerit V630; amonuerit VD38

61 sanctuario V630; VD38; Bcan4

62 sacrarium lavet non eiecientes foras a sacrario] sacrarium lavent non eiecientes foras a sacrario et korr. aus sacrarium et VD38

63 lavent I83; VD38; SG670; Bcan4

64 lavet non eiecientes foras a secretario fehlt O83; N442

65 sacrario I83; VD38; SG670; Bcan4

66 velamine Bcan4

67 decidat] decidat a V630; korr. aus decedat VD38

68 abluto V630; delata I83; SG670; Bcan4; delata korr. aus abluant VD38

69 haec O93; V630; VD38

70 intra sacrarium] in sacrario I83; SG670; Bcan4

71 sacrarium korr. aus sacrium V630

72 praecipimus] praecipimus haec sancta V630

73 am Rande Pelvis vas ad pedes lavandos V630

74 Sin VD38

75 praeter] pręparetur ad SG670

76 haec V630

77 pertinet SG670

78 Pallia Bcan4

79 pallae in alia pelve laventur et in alia vela ianuarum. Etiam] Pallę altaris solę in ea laventur De velis autem ianuarum V630; pallae] pallea O93; I83; Palla VD38

80 pelve korr. aus pelle Bcan4

81 ianuarum korr. aus inuarum Bcan4

82 amonitione I83

83 maioris VD38; maior O93

84 aut korr. aus au V630

85 incondite V630; incognitate VD38

86 am Rande prohibitus VD38

87 coertius Bcan4

88 discat korr. aus dicat Bcan4

89 atrii fehlt V630

90 domini] domini sanctum V630; I83; SG670; Bcan4

91 me I83

92 domini fehlt SG670

93 scis korr. aus sis I83; VD38; sis Bcan4

94 am Rande praebes VD38

95 a O93; ad I83; VD38

96 interrogatur VD38

97 conmedendum Bcan4

98 propositionis korr. aus propositiones V630

99 am Rande XLVI Bcan4

100 Ad] Ministri altaris presbiteri sive diaconi ad I83; SG670; Bcan4

101 dominica] dominica autem O93; V630

102 mysteria fehlt I83; Bcan4; ministeria VD38

103 eligantur] eligantur officia I83; SG670; Bcan4

104 coniugen Bcan4

105 reliquerunt I83; SG670; Bcan4

106 contingerit Bcan4

107 propriae I83; SG670; Bcan4

108 cubili I83

109 sacrarii SG670

110 portitor korr. aus portior O93

111 offerendibus I83; Bcan4

112 dominici V630; I83; VD38; SG670; Bcan4

113 accedat] accedat nec V630

114 aqua, am Rande sed aquam tantum O93

115 se fehlt V630; I83; VD38; SG670; Bcan4

116 sacerdotibus V630

117 manibus] ad manus sed V630

118 am Rande agat VD38

119 sane] sane calicem V630

120 altare] salutare non V630; salutarem calicem non I83; altare vel calicem non SG670; altare calicem non korr. aus salutarem calicem non Bcan4

121 am Rande subministrat VD38

122 sufferat V630

123 am Rande Gl. velam in lineum feminarum V630

124 sindones I83; SG670

125 sindonem vel] sindones vel korr. aus sindones Bcan4

126 vel velum] velut I83

127 subtracta korr. aus subtrata N442; subtracte I83; subtractam VD38; subtractum korr. aus subtracta Bcan4

128 scariothi I83; Bcan4

129 supradicto O93

130 am Rande Non licere solis clericis cum mulieribus loqui N442; VD38

131 vere I83

132 misceatur N442

133 aut diaconus fehlt VD38

134 frequenter I83; Bcan4; frequentent SG670

135 domesticos eius korr. aus domesticos Bcan4

136 eius fehlt I83; SG670

137 secretum Bcan4

138 aliquit. Si cognitum fuerit, et ille deponatur et illa a liminibus arceatur ecclesiae korr. aus aliquit O93

139 ignitum I83; agnitum SG670; Bcan4

140 talis est korr. aus talis SG670

141 Si VD38

142 suo korr. aus suae V630

143 debeant V630;

144 scire VD38

145 nisi korr. aus si N442

146 aut korr. aus au VD38; et SG670

147 Non] Non enim korr. aus Non VD38

148 militias O93; malicias korr. aus malicia I83

149 misteria Bcan4

150 ac I83

151 domini V630; dominici korr. aus dominicis I83

152 am Rande Ut sit calix domini mundus ne minister incurrat peccatum V630

153 lotus] lotus dei I83; SG670

154 calix diacono korr. aus calix Bcan4

155 diacono fehlt I83; SG670

156 faciat I83; SG670; Bcan4

157 honestitate VD38

158 implere SG670

159 am Rande XLVII Bcan4

160 digne possint] possint digne VD38

161 possint korr. aus possit N442; possunt SG670

162 am Rande GL V630

163 eclesia korr. aus eclesiae SG670

164 ad fehlt V630; VD38; in I83; SG670; Bcan4

165 hoc VD38

166 tuendis I83; SG670; Bcan4; intuenti VD38

167 partionis I83

168 neglentiam VD38

169 riduculo VD38

170 am Rande XLVIII Bcan4

171 Quapropter nemo] Qua nemo propter Bcan4

172 am Rande negligat contemnat VD38

173 neglegenter Bcan4

174 interlinear peragat VD38

175 contractent SG670

176 sollicitos] sollicitos oportet V630; sollicitos decet korr. aus sollicitos SG670

177 et I83; Bcan4

178 relico Bcan4

179 splendore] splendore eius VD38

180 am Rande ornatam VD38

181 interlinear deinde VD38

182 illos korr. aus illis VD38

183 dominum SG670

184 petere korr. aus petre VD38

185 agere veram poenitudinem gerere korr. aus agere N442

186 interlinear agere VD38

187 is fehlt O93

188 interlinear tantum VD38

189 eo korr. aus eos Bcan4

190 fractus korr. aus factus SG670

191 scientiae O93; N442

192 interlinear instat VD38

193 insurgentes korr. aus surgentes O93

194 reprimat korr. aus reprimit N442

195 ei fehlt VD38

196 veritatis et] veritatis korr. aus veritatis et SG670

197 exerceri korr. aus exerciri Bcan4

198 temporis korr. aus tempris O83

199 confessionis korr. aus conversionis SG670

200 firmitatem I83; Bcan4

201 quis V630; I83; SG670; Bcan4

202 interlinear cognita VD38

203 veritatis korr. aus veritatis praedica SG670

204 momento korr. aus momenta Bcan4

205 capit SG670

206 am Rande XLVIIII Bcan4

207 que Bcan4

208 am Rande pium iustum VD38

209 quomo I83

210 infra Bcan4

211 aepulare korr. aus aepule Bcan4

212 dicitur I83; VD38; SG670; Bcan4

213 auferetur korr. aus aufertur N442; aufertur O93; V630; aufetur VD38

214 a SG670; abs korr. aus a Bcan4

215 festinet korr. aus festine N442

216 consequantur SG670

217 interlinear accepti VD38

218 sint korr. aus sunt N442; V630

219 desideriorum korr. aus desidesideriorum SG670

220 Senes korr. aus Sanes V630

221 interlinear dubitet VD38

222 interlinear dubitandi VD38

223 videt SG670

224 se SG670; si Bcan4

225 abutitur SG670

226 patientiam I83; VD38; Bcan4

227 intellegit SG670

228 fit SG670

229 interlinear operatur VD38

230 ait O93

231 revocare korr. aus revocaret Bcan4

232 correptionem Bcan4

233 ad korr. aus a N442; a Bcan4

234 interlinear respicit VD38

235 spectat V630; VD38

236 am Rande L Bcan4

237 religioso korr. aus regio V630; religioso korr. aus regioso SG670

238 eos Bcan4

239 bucinam O93; VD38

240 qui fehlt V630; I83; VD38; Bcan4

241 quid SG670

242 am Rande De his qui in patrem peccant I83; L Bcan4

243 Vor Qualis Rubrik De his qui in patrem peccant Bcan4

244 interlinear instat VD38

245 corporalis V630

246 eum V630

247 cooperuerunt, ipse quidem Cham et illi, qui ex eo nati sunt, sub maledicto facti sunt, qui autem cooperuerunt korr. aus cooperuerunt V630 (maledictione] maledicto)

248 maledicto V630

249 isti korr. aus isto O93

250 maiore et ampliore] maiori et ampliori SG670

251 condempnatione korr. aus condemptione V630; korr. aus condempnationem I83

252 patribus korr. aus tribus VD38

253 am Rande contradicere VD38

254 obiurgare korr. aus obviare V630

255 aut] aut qui SG670

256 iniuriam vel contumeliam eis inferre moliuntur quoniam qui his resistit deo resistit et qui eis fehlt SG670

257 am Rande praeparare VD38

258 facit fehlt SG670

259 faciunt korr. aus facit SG670

260 lingua Bcan4

261 loquentem iniquitatem korr. aus loquentem Bcan4

262 altitudine N442

263 iniquitatem adversus deum] adversus deum iniquitatem V630

264 tuum V630; SG670; Bcan4

265 am Rande irrides VD38

266 insultans I83; Bcan4

267 am Rande LII Bcan4

268 nos fehlt I83

269 publice SG670

270 publiciter nobis] nobis publice korr. aus nobis publiciter V630

271 oportet] oportet non korr. aus oportet V630

272 praecepit fehlt SG670

273 iudicare] iudicare in I83; VD38; SG670; Bcan4

274 his, qui fratres tribulant, et fehlt SG670

275 quanto korr. aus quanti V630

276 purgatiores korr. aus purgationes Bcan4

277 Quod korr. aus Quo I83

278 nos fehlt VD38

279 nos dominus] dominus nos I83

280 in illa die fehlt V630

281 filii mei inquit] inquit filii mei V630

282 tenetote] tenete totam N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

283 am Rande investigabitur VD38

284 custodierit O93; Bcan4

285 invenient korr. aus inveni N442

286 quid respondeant Semper cavetote] ab eo Qui semper cavere korr. aus Qui semper cavere SG670

287 cavetote] cavetote que korr. aus cavetote V630; cavetote] cave quod te VD38

288 am Rande LIII Bcan4

289 sacrari SG670

290 divinis korr. aus divini Bcan4

291 am Rande consecratos VD38

292 am Randeab aliquo VD38

293 am Rande affligi VD38

294 am Rande LIIII praecepta apostolica Bcan4

295 am Rande prohibete VD38

296 per VD38

297 am Rande erubescatis VD38

298 Mendacium SG670

299 veritate in I83

300 perferte SG670

301 supplantavit korr. aus supplicavit V630

302 diligite korr. aus dilite SG670

303 et fehlt SG670

304 am Rande deicit VD38

305 de Bcan4

306 interlinear minimis VD38

307 esset N442

308 interlinear ei SG670

309 ei N442; ei korr. aus enim V630

310 in fehlt V630

311 inextinguibilem korr aus extinguibilem O93; Bcan4

312 moritur korr. aus morietur N442; morietur I83; VD38; SG670; Bcan4

313 extinguetur O93; N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

314 te scandalizat] scandalizat te VD38

315 est] est tibi korr. aus est V630; est] est tibi SG670

316 morietur korr. aus moritur N442; morietur I83; VD38; SG670; Bcan4

317 ut supra] et ignis non extinguitur V630; ut supra fehlt O93

318 illum Bcan4

319 morietur korr. aus moritur N442; morietur VD38; SG670; Bcan4

320 gratiam SG670

321 Qui autem] Quia I83

322 am Rande aliter V630; VD38

323 am Rande praemium VD38

324 vitae aeternae] aeternae vitae O93; V630; N442; I83; VD38

325 parete korr. aus parate O93; parate VD38

326 qui I83; VD38; SG670; Bcan4

327 am Rande LV Bcan4

328 set I83

329 ad fehlt VD38; SG670

330 servari SG670

331 vero fehlt SG670

332 acquiret I83; SG670; Bcan4

333 patriae] patrię cum SG670

334 te fehlt I83

335 EXPLICIT fehlt SG670

© 2004, 2005 Karl-Georg Schon
Dieser Text ist urheberrechtlich geschützt. Er steht unter der GNU Free Documentation License.
Demnach dürfen Sie ihn frei weiter verbreiten und bearbeiten, vorausgesetzt Sie nennen den Namen des ursprünglichen Autors und Sie geben auch anderen das Recht den von Ihnen bearbeiteten oder verbreiteten Text unter den gleichen Bedingungen weiter zu verbreiten. Im einzelnen finden Sie Bestimmungen der GNU Free Documentation License unter dem Menüpunkt Lizenz.

[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]

[Home] [Überblick] Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen [Text] [Übersetzungen] [Capitula Angilramni] [Collectio Danieliana] [Lizenz] [Kontakt] [Links] [Impressum] [Inhalt]

[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]