3. Clemens-Brief

This page is no longer current. The current version of 3. Clemens-Brief can be found here

O93, f. 2va; N442, f. 14vb; V630, 14ra; I83, f. 24ra; VD38, f. 22ra; SG670, p. 14b; Bcan4, f. 32v

ITEM^¹ INCIPIT^² EPISTOLA GENERALIS^³ CLEMENTIS PAPAE OMNIBUS <VD38, f. 22rb> TAM MAIORIS^⁴ QUAM INFERIORIS ORDINIS CLERICIS AC^⁵ CUNCTIS FIDELIBUS SCRIPTA^⁶.

Clemens^⁷ ^⁸ urbis Romae episcopus omnibus coepiscopis, presbyteris, diaconibus ac reliquis clericis, et cunctis principibus, maioribus minoribusve^⁹ omnibusque generaliter fidelibus benedictio claritas^¹⁰ et gloria in gratia dei, quae data est nobis <N442, f. 15ra> in Christo Iesu domino nostro.

Urguet^¹¹ nos, fratres^¹², <I83, f. 24rb> multus amor vester et religiosa^¹³ invitat^¹⁴ devotio, quia debitores sumus, ut quaedam vobis scribamus.

<SG670, p. 15a> Vobis^¹⁵ ergo, qui sacerdotio domini fruimini^¹⁶ et in speculo estis positi, plus scire oportet, ut subditos vobis populos pleniter docere possitis eisque ad regna caelorum ducatum^¹⁷ praebere domino annuente valeatis. Unde et ipsa per se veritas ait: Vobis datum est nosse mysterium regni dei, ceteris autem in parabolis et reliqua. Propter^¹⁸ quod consilium^¹⁹ do unicuique vestrum constanter docere verba divina, et discentibus libenter accommodare^²⁰ aurem verbo dei. <VD38, f. 22va> Vestrum^²¹ enim, qui^²² legatione^²³ Christi^²⁴ fungimini, est docere populos, eorum vero est vobis oboedire ut deo. Si autem vobis episcopis non oboedierint omnes presbyteri, diaconi ac subdiaconi et^²⁵ reliqui clerici cuncti^²⁶ ^²⁷ omnesque principes tam maioris^²⁸ ordinis quam et inferioris atque reliqui <SG670, p. 15b> populi, tribus et linguae non obtemperaverint, non solum infames, sed et^²⁹ extorres^³⁰ ^³¹ a regno dei et consortio fidelium a^³² liminibus sanctae dei ecclesiae alieni erunt. Nam vestrum est eos instru<V630, f. 14rb>ere, eorum vero^³³ est vobis oboedire ut deo, cuius legatione^³⁴ fungimini <I83, f. 24va> dicente domino: Qui vos audit, me audit, et^³⁵ qui vos spernit, me spernit, et qui vos recipit, me recipit, et qui me recipit, recipit eum, qui me misit. Nihil^³⁶ ^³⁷ enim iniustius^³⁸ vel inhonestius^³⁹ est quam filios patribus rebelles aut clericos vel laicos doctoribus seu discipulos magistris inoboedientes vel protervos^⁴⁰ exsistere. Novimus enim primum hominem per inoboedientiam cecidisse, idcirco omnes hoc vitium summopere cavere monemus^⁴¹. Et quia dominus^⁴² superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, dominus <VD38, f. 22vb> noster mit<SG670, p. 16a>tens nos vice sua in^⁴³ loco apostolorum ad praedicandum praecepit nobis docere <Bcan4, f. 33r> omnes omnesque nobis fideliter oboedientes ut ipsi^⁴⁴ exsistere, quoniam nec aliter^⁴⁵ ^⁴⁶ terra pariet^⁴⁷ fructus suos, nisi culta receperit semen et irrigata^⁴⁸ germinaverit et pariat, quae est paritura. Sic et omnis homo, qui libenter non receperit verbum dei, illudque in corde suo germinare non siverit^⁴⁹ ^⁵⁰ ac minime crediderit doctoribusque^⁵¹ et episcopis suis^⁵² non benivolus, sed rebellis atque inoboediens exstiterit^⁵³, fructum non germinabit nec pariet, sed similis est^⁵⁴ arbori^⁵⁵ illi, de qua dominus ait: Omnis <I83, f. 24vb> arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem^⁵⁶ mittetur.

Primus^⁵⁷ enim pontifex Aaron chrismate compositionis^⁵⁸ perunctus princeps populi fuit et tamquam rex primitias et tri<SG670, p. 16b>butum per capita accepit a populo, et iudicandi plebem^⁵⁹ sorte suscepta de mundis immundisque iudicabat. Sed et^⁶⁰ si alius ex ipso unguento perunctus est virtute inde concepta, etiam ipse <VD38, f. 23ra> rex aut propheta aut pontifex fiebat. Quod si temporalis et^⁶¹ ^⁶² gratia ab hominibus composita tantum potuit, intellegite iam, quantum sit illud unguentum, <N442, f. 15rb> quod a deo de virgulto vitae prolatum est, cum hoc, quod ab hominibus factum est, tam eximias^⁶³ ^⁶⁴ inter homines conferat^⁶⁵ ^⁶⁶ dignitates. Quid enim in praesenti saeculo propheta gloriosius, pontifice clarius, rege sublimius? Omnis^⁶⁷ enim pontifex sacro^⁶⁸ chrismate^⁶⁹ perunctus et in civitate constitutus, scripturis sacris^⁷⁰ eruditus, carus et pretiosus^⁷¹ hominibus oppido^⁷² esse debet. Quem quasi Christi locum <SG670, p. 17a> tenentem^⁷³ honorare omnes debent eique servire et oboedientes ad salutem suam fideliter exsistere scientes, <I83, f. 25ra> quod sive honor sive iniuria, quae ei defertur^⁷⁴, in Christo^⁷⁵ redundat et a Christo in deum. Audire ergo eum attentius^⁷⁶ oportet et ab ipso suscipere doctrinam fidei, monita^⁷⁷ autem vitae a presbyteris <V630, f. 14va> inquirere, a diaconibus vero ordinem disciplinae. Propter quod deprecor <O93, f. 2rb> <VD38, f. 23rb> vos, conservos^⁷⁸ et adiutores meos, ut discatis attentius animarum curam gerere et pro omnibus stare, maxime tamen pro his, qui in cultu divino laborant. Ecclesiarum^⁷⁹ omnium^⁸⁰ curam habetote, servorumque^⁸¹ earum^⁸² adiutorium praebete, viduarum^⁸³ religiosam curam gerite, pupillos enixius^⁸⁴ liberate, pauperibus misericordiam facite, iuvenes pudicitiam <SG670, p. 17b> docete et, ut breviter totum^⁸⁵ dicam, alterutrum vos, in quibus res poposcerit^⁸⁶, sustentate. Deum colite, qui creavit caelum et terram, et Christo credite. Invicem vos diligite et misericordes estote in^⁸⁷ omnes. Non verbo solo, sed opere et rebus replete caritatem. Agite^⁸⁸ pro viribus, conservi dilectissimi, quia bonum est, ut unusquisque vestrum, secundum quod potest, <I83, f. 25rb> prosit accedentibus^⁸⁹ ad fidem religionis nostrae^⁹⁰. Et ideo non vos pigeat secundum sapientiam, quae vobis per dei providentiam col<VD38, f. 23va>lata est, instruere^⁹¹ ignaros^⁹² et docere. Desiderium ergo habere omnes erga doctorem veritatis eumque^⁹³ ut oculos suos amare oportet, quia et^⁹⁴ ipsum populum^⁹⁵ sibi commissum ceu^⁹⁶ proprios filios amare et docere condecet. Hoc enim a patre caelesti^⁹⁷ donatum est, sed^⁹⁸ salus in eo est, ut voluntatem eius, cuius amorem et de<SG670, p. 18a>siderium deo largiente conceperint, faciant^⁹⁹.

Si^¹⁰⁰ quis ergo fidelis voluerit exsistere et desiderat baptizari, exutus^¹⁰¹ ^¹⁰² prioribus <Bcan4, f. 33v> malis de reliquo pro bonis actibus heres bonorum^¹⁰³ caelestium ex^¹⁰⁴ gestis propriis fiat. Accedat autem, qui vult, ad sacerdotem^¹⁰⁵ suum, et ipsi det nomen suum atque ab eo audiat mysteria^¹⁰⁶ regni caelorum, ieiuniis frequentibus operam impendat^¹⁰⁷ ac semetipsum in omnibus probet, ut tribus mensibus iam consumando^¹⁰⁸ in die festo possit baptizari. Baptizatur^¹⁰⁹ autem^¹¹⁰ unusquisque in aquis perennibus^¹¹¹, nomine^¹¹² trinae beatitudinis invocato super se, perunctus primo oleo per orationem <N442, f. 15va; I83, f. 25va> sanctificato, ut ita demum^¹¹³ ^¹¹⁴ per haec^¹¹⁵ consecratus possit <VD38, f. 23vb> percipere locum cum sanctis. Nullus^¹¹⁶ enim propter^¹¹⁷ obprobrium senectutis vel no<SG670, p. 18b>bilitatem^¹¹⁸ generis aut iuventutis a^¹¹⁹ parvulis et minus eruditis, si quid forte est utilitatis aut^¹²⁰ salutis, inquirere neglegat. Qui enim rebelliter vivit^¹²¹ et discere atque agere bona recusat, magis diaboli quam Christi membrum esse ostenditur et potius infidelis quam fidelis monstratur. Quomodo ergo^¹²² non^¹²³ omnibus^¹²⁴ hoc amabile est cunctisque exoptatum^¹²⁵, ut, quae ignorat, discat, et, quae didicerit, <V630, f. 14vb> doceat? Certissimum namque est, quod neque amicitia neque propinquitas generis neque regni sublimitas homini debet esse pretiosior veritate, quia nihil^¹²⁶ est^¹²⁷ ^¹²⁸ pretiosius^¹²⁹ anima. Dominus^¹³⁰ autem creator omnium ex initio ad imaginem suam hominem fecit, eique^¹³¹ dominatorem^¹³² terrae marisque et aeris ipsius dedit veritatemque inquirere prae<SG670, p. 19a>cepit, et^¹³³ sicut^¹³⁴ verus nobis propheta enarravit et ipsa rerum ratio docet. Solus enim homo est rationabilis, et consequens est, ut ratio^¹³⁵ irrationabilibus dominetur. Hic^¹³⁶ enim ab initio, <VD38, f. 24ra> cum <I83, f. 25vb> adhuc iustus esset, cunctis viris^¹³⁷ ^¹³⁸ et omni fragilitate^¹³⁹ superior erat, ubi autem peccavit et factus est servus peccati, simul^¹⁴⁰ et fragilitati efficitur obnoxius^¹⁴¹ ^¹⁴². Quod^¹⁴³ idcirco scriptum est, ut sciant homines, quia^¹⁴⁴, sicut ex impietate passibiles facti sunt, ita per pietatem possunt esse impassibiles^¹⁴⁵, et non solum impassibiles^¹⁴⁶, verum et parva^¹⁴⁷ in deum fide^¹⁴⁸ aliorum passiones curantes. Ita enim verus ipse propheta promisit dicens: Amen dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Transi hinc^¹⁴⁹, et transibit^¹⁵⁰. Huius vocis etiam vos ipsi documenta cepistis, etiam facta quaedam per magistros nostros^¹⁵¹, ipsos videli<SG670, p. 19b>cet apostolos, non ignoratis, quia adstantibus nobis eorum meritis daemones cum passionibus, quas hominibus invexerant^¹⁵², transierunt et fugati sunt. Quia ergo alii quidem homines patiuntur, alii patientes sanant^¹⁵³, causa sine dubio vel patiendi vel curandi noscenda est. Quae non alia esse quam^¹⁵⁴ patientibus quidem infidelitatis, curantibus^¹⁵⁵ vero^¹⁵⁶ fidei demonstratur. Infidelitas enim, dum non cre<VD38, f. 24rb>dit futurum dei iudicium, peccandi li<I83, f. 26ra>centiam praebet, peccatum vero hominem passionibus obnoxium^¹⁵⁷ ^¹⁵⁸ facit. Fides autem futurum esse dei iudicium credens continet homines a peccato. Non peccantes vero non solum liberi sunt a daemonibus et passionibus, verum et aliorum daemones et passiones fugare possunt. Ex^¹⁵⁹ his ergo omnibus^¹⁶⁰ colligitur, quod origo totius mali ab ignorantia descendat, et ipsa sit malorum omnium^¹⁶¹ mater, quae <N442, f. 15vb> incuria quidem et ignavia^¹⁶² gignitur. Neglegen<SG670, p. 20a>tia vero alitur^¹⁶³ et augetur atque^¹⁶⁴ in sensibus hominum radicatur^¹⁶⁵, dum amatur, quam, si quis^¹⁶⁶ forte doceat effugandam, velut^¹⁶⁷ antiquis et hereditariis sedibus moleste et indignanter avellitur^¹⁶⁸. Et ideo paululum laborandum^¹⁶⁹ nobis est, <V630, f. 15ra> ut^¹⁷⁰ indignantes ignorantiae^¹⁷¹ praesumptionis^¹⁷² <O93, f. 2va> scientiae^¹⁷³ ratione resecemus^¹⁷⁴ ^¹⁷⁵, <Bcan4, f. 34r> in his praecipue, qui in aliquibus minus^¹⁷⁶ rectis opinionibus praeventi sunt, per quas quasi sub specie alicuius^¹⁷⁷ scientiae ignorantia in^¹⁷⁸ ^¹⁷⁹ his vehementius^¹⁸⁰ radicata est. Nihil enim gravius quam, si <VD38, f. 24va> id, quod ignorat quis, scire se credat et defendat verum esse, quod falsum est. Quod tale est quale^¹⁸¹, quis ebrius sobri<I83, f. 26rb>um se putet et^¹⁸² agat quidem cuncta ut ebrius, sobrium se tamen et ipse putet et dici a ceteris velit. Ita sunt ergo et hi, qui^¹⁸³ ignorantes, quod verum est, speciem tamen alicuius scientiae tenent et mala quasi bona gerant^¹⁸⁴ atque ad^¹⁸⁵ perniciem^¹⁸⁶ <SG670, p. 20b> quasi ad salutem festinant. Propter^¹⁸⁷ quod ante omnia properandum est^¹⁸⁸ ad agnitionem veritatis, ut possimus quasi lumine nobis inde succenso errorum tenebras depellere. Grande enim malum est, ut diximus, ignorantia, sed quia substantiam non habet, facile ab his, qui studiosi sunt, effugatur. Non^¹⁸⁹ enim aliud est ignorantia, nisi non agnovisse, quod expedit, ubi autem agnoveris^¹⁹⁰, perit^¹⁹¹ ignorantia^¹⁹². Quaeri^¹⁹³ ergo magnopere^¹⁹⁴ debet veritatis agnitio, quam nemo alius assignare^¹⁹⁵ potest nisi verus propheta. Haec enim^¹⁹⁶ porta^¹⁹⁷ est vitae^¹⁹⁸ volentibus ingredi et sunt operum bonorum pergentibus ad civitatem salutis.

Si quis sane^¹⁹⁹ audiens sermonem veri <VD38, f. 24vb> prophetae velit recipere aut nolit et^²⁰⁰ amplecti onus eius, id est mandata vitae, habet in sua potestate, liberi enim sumus arbitrii. Nam si hoc esset^²⁰¹, ut audientes, <I83, f. 26va> eum iam non^²⁰² haberent in potestate aliud facere, quam au<SG670, p. 21a>dierant, vis^²⁰³ erat quaedam naturae, per quam liberum^²⁰⁴ non esset ad aliam migrare sententiam, aut si rursus^²⁰⁵ ^²⁰⁶ ex audientibus nullus omnino reciperet, et hoc naturae vis erat, quae unum aliquid^²⁰⁷ fieri cogeret^²⁰⁸ et alteri parti^²⁰⁹ non daret locum. Nunc autem, quia liberum est animo^²¹⁰, in quam velit partem, declinare iudicium suum, et quam probaverit eligere viam, constat^²¹¹ evidenter inesse hominibus arbitrii libertatem. Igitur, priusquam audiat quis, quod ei expedit^²¹², certum est, quia ignoret, et ignorans vult et desiderat, quod non expedit, agere, propter quod pro hoc non^²¹³ iudicatur. Cum vero audierit causas erroris sui et rationem veritatis acceperit, tunc si permanserit in his erroribus, quibus dudum^²¹⁴ fuerat praeventus^²¹⁵, recte iam vocabitur ad iudicium daturus poenis^²¹⁶ ^²¹⁷, quia vitae huius spatium, <VD38, f. 25ra> quod ad bene vivendum <N442, f. 16ra> accepit, in^²¹⁸ ludibriis consumpsit^²¹⁹ ^²²⁰ errorum. Qui vero audiens haec^²²¹ <SG670, p. 21b> libenter accepit^²²² et gratulatur bonorum <V630, f. 15rb> sibi doctrinam fuisse delatam^²²³, requirat intentius <I83, f. 26vb> et discere non desinat, usquequo cognoscat, si est vere aliud secundum^²²⁴, in quo bonis praemia praeparata sunt, et cum certus de hoc fuerit, gratias agat deo, quod sibi veritatis lumen ostenderit. De cetero dirigat actus suos in omnibus operibus bonis, quorum sibi in futuro mercedem certus est praeparatam demirans^²²⁵ per omnia et stupens ceterorum hominum errores, et quod ante oculos positam veritatem nemo videbat^²²⁶. Ipse tamen gaudens super divitiis sapientiae, quas invenit, insatiabiliter his perfruatur et exercitio bonorum operum delectetur festinans^²²⁷ ad^²²⁸ saeculum futurum mundo corde et pura conscientia pervenire, ubi etiam videre deum regem omnium possit. His autem omnibus carere^²²⁹ nos et fraudari sola facit ignorantia. Dum enim ignorant homines, quantum boni habeat scientia^²³⁰, ignorantiae malum de se non pati<SG670, p. 22a>untur excludi. Nes<VD38, f. 25rb>ciunt enim, quanta sit <Bcan4, f. 34v> in horum permutatione diversitas. Propter^²³¹ quod consilium do unicuique discentium libenter praebere aurem verbo dei et cum amore veritatis audire^²³², <I83, f. 27ra> quae dicimus, ut mens optimo semine suscepto per bonos actus laetos afferat fructus. Nam si^²³³ me docente ea, quae ad salutem pertinent, recipere quis abnuit^²³⁴ et animo pravis opinionibus occupato obsistere^²³⁵ nititur^²³⁶, non ex nobis, sed ex semetipso habebit pereundi causam. Debet enim iusto iudicio examinare^²³⁷, quae dicimus, et intellegere, quia verba loquimur veritatis, ut cognitis his, quae sunt, ut sunt^²³⁸, et in bonis actibus dirigens viam suam regni caelorum possit particeps inveniri subiciens sibi carnis desideria et dominus eorum factus, ut ita demum^²³⁹ etiam ipse fiat dominatoris omnium iocunda possessio. Nam qui permanet in malo et servus est mali, non potest effici portio boni, donec permanet in malo, quia ab ini<SG, f. 22b>tio, ut ante iam diximus, duo regna statuit deus et potestatem <VD38, f. 25va> dedit unicuique hominum, ut illius regni fiat portio, cui se ad oboediendum ipse^²⁴⁰ subiecerit. Et quia definitum^²⁴¹ est apud deum non posse unum hominem utriusque regni esse servum, omni studio date operam^²⁴² ^²⁴³ in boni regis aulam ac^²⁴⁴ iura^²⁴⁵ concurrere. <O93, f. 2vb> Prop<I83, f. 27rb>ter^²⁴⁶ hoc denique verus propheta, cum esset praesens nobiscum et quosdam^²⁴⁷ ex divitibus neglegentes erga dei cultum videret, huius rei ita aperuit veritatem: Nemo potest, inquit, duobus <V630, f. 15va> dominis servire, et non potestis deo servire et mammone, mammona^²⁴⁸ patria eorum voce divitias vocans. Hic ergo verus propheta, qui in Iudaea^²⁴⁹ nobis apparuit, ut audistis^²⁵⁰, qui stans^²⁵¹ publice sola iussione faciebat caecos videre, surdos audire, fugabat daemones, <N442, f. 16rb> aegris^²⁵² sanitatem reddebat et mortuis vitam. Cumque nihil ei esset impossibile, etiam cogitationes hominum pervidebat^²⁵³, quod nulli est^²⁵⁴ possibile <SG670, p. 23a> nisi soli deo. Hic annuntiavit^²⁵⁵ regnum dei, cui^²⁵⁶ nos de omnibus, quae dicebat, tamquam vero prophetae credidimus^²⁵⁷ firmitatem^²⁵⁸ fidei nostrae non solum enim^²⁵⁹ ex verbis eius, sed^²⁶⁰ ex operibus assumentes, quia dicta <VD38, f. 25vb> legis, quae ante multas generationes de praesentia eius exposuerant, in ipso consignantur, et imaginem^²⁶¹ ^²⁶² gestorum Moysei^²⁶³ et ante ipsum patriarchae Iacob ipsius per omnia typum ferebant. Tempus quoque adventus eius, hoc est ipsum, in quo <I83, f. 27va> venerat, praedictum ab his constat, et super omnia, quod esset a gentibus exspectandus sacris litteris compraehensum est, quae in eo pariter universa completa sunt. Quod autem Iudaeorum propheta praedixit eum a gentibus exspectandum, supra modum in eo fidem veram firmat^²⁶⁴. Si enim dixisset a Iudaeis exspectandum, non aliquid eximium^²⁶⁵ prophetasse^²⁶⁶ videretur, quod a contribuli^²⁶⁷ populo et a propria gente speraretur^²⁶⁸ is^²⁶⁹, cuius adventus ad salutem mundi fuerat repromissus. Videtur^²⁷⁰ enim <SG670, p. 23b> magis consequens^²⁷¹ ratio esse, ut hoc fieret, quam magnificentia prophetalis. Nunc autem cum prophetae dicant omnem illam spem, quae de salute mundi repromittitur, et novitatem^²⁷² regni, quae instruenda per Christum est, atque omnia, quae de eo indicant^²⁷³ ^²⁷⁴, ad gentes esse transferendam^²⁷⁵, iam non secundum consequentiam^²⁷⁶ rerum, sed incredibili quodam vaticinatos^²⁷⁷ ^²⁷⁸ <VD38, f. 26ra> eventu, magnificentia prophetica confirmatur. Iudaei namque ex initio adfore^²⁷⁹ ^²⁸⁰ <Bcan4, f. 35r> aliquando hunc virum, per quem cuncta reparentur^²⁸¹, verissima traditione susceperant, et cotidie meditantes ac prospicientes, <I83, f. 27vb> quando eius fieret adventus, ubi adesse eum^²⁸² viderunt et signa ac prodigia, sicut de eo adscriptum^²⁸³ fuerat adimplentem, invidia excaecati agnoscere nequiverunt^²⁸⁴ praesentem, in cuius spe^²⁸⁵ laetabantur absentes^²⁸⁶. Intellexerunt tamen sancti apostoli, qui a deo electi sunt, et nos, qui post ab eis electi sumus. Hoc autem providentia dei factum est, ut agnitio boni huius etiam gentibus tra<SG670, p. 24a>deretur, et hi, qui numquam de eo audie<V630, f. 15vb> rant nec a prophetis didicerant, agnoscerent eum, illi vero, qui cotidianis meditationibus evanuerant, ignorarent. Ecce enim per vos nunc, qui praesentes estis, et desideratis audire doctrinam fidei eius et agnoscere, quis et quomodo et qualis sit eius adventus, prophetica veritas adimpletur. Hoc est enim, quod praedixerant prophetae, quia a vobis quaerendus esset, qui^²⁸⁷ de^²⁸⁸ eo numquam^²⁸⁹ audistis. Et ideo videntes in vobis ipsis prophetica dicta <VD38, f. 26rb> compleri, <N442, f. 16va> huic uni^²⁹⁰ recte credens^²⁹¹ hunc recte exspectatis, de hoc recte inquiritis, ut non solum exspectetis eum, sed^²⁹² et hereditatem^²⁹³ regni eius credentes consequamini, secundum quod ipse dixit, quia unus<I83, f. 28ra>quisque illius sit servus, cui se ipse subiecerit. Propterea ergo vigilate^²⁹⁴ et dominum deumque^²⁹⁵ nostrum vobis conscribite dominum^²⁹⁶, qui et caeli ac terrae dominus est, et ad ipsius vos imaginem ac similitudinem reformate, sicut ipse verus prophe<SG670, p. 24b>ta docet dicens: Estote boni et misericordes, sicut et pater vester caelestis misericors est, qui oriri^²⁹⁷ facit solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. Hunc ergo imitamini^²⁹⁸ et hunc^²⁹⁹ timete^³⁰⁰, et sicut mandatum datur hominibus: Dominum deum tuum timebis et ipsi^³⁰¹ soli servies.

Infidelibus quidem dormit dominus et absens^³⁰² habetur his^³⁰³, a quibus esse non creditur, et mandatis eius non oboediunt, atque ob^³⁰⁴ id illis videtur quasi dormire^³⁰⁵ dominus, quia pro peccatis suis non exaudiuntur.

Quapropter^³⁰⁶ cunctis fidelibus et summopere^³⁰⁷ omnibus presbyteris et diaconibus ac reliquis clericis attendendum est, ut nihil <VD38, f. 26va> absque episcopi proprii^³⁰⁸ licentia^³⁰⁹ agant^³¹⁰. Non^³¹¹ utique missas sine eius iussu quisque^³¹² presbyterorum in sua parrochia agat, non baptizet nec <I83, f. 28rb> quicquam^³¹³ absque eius permissu faciat. Similiter^³¹⁴ et reliqui populi maiores scilicet et minores per eius licentiam, quicquid agendum est, agant, nec sine eius per<SG670, p. 25a>missu^³¹⁵ a^³¹⁶ sua^³¹⁷ parrochia^³¹⁸ abscedant, vel in ea^³¹⁹ adventantes^³²⁰ morari praesumant. Animae vero eorum ei creditae sunt, ideo omnia^³²¹ eius consilio agere debent et eo inconsulto^³²² ^³²³ nihil. Quicumque^³²⁴ enim oboediunt episcopis suis, videntur quidem aliquid gratiae conferre deo, qui autem eis non oboediunt^³²⁵, indubitanter rei et reprobi exsistunt. Porro ipsi a deo donum^³²⁶ summi muneris consequantur^³²⁷, qui iustitiae^³²⁸ ^³²⁹ et praecepti eius semitas incedentes suis doctoribus, qui recte episcopi intelleguntur, libenter oboediunt^³³⁰. De quibus <V630, f. 16ra> et beatus Petrus, instructor et ordinator noster et princeps apostolorum, manifeste cunctos audientes instruebat dicens: Videntur mihi <O93, f. 3ra> hi^³³¹, qui loquuntur verbum veritatis et qui illuminant animas hominum, similes^³³² <VD38, f. 26vb> esse radiis solis, qui, ut processerint^³³³ et apparuerint mundo, celari ultra aut occultari nullatenus possunt, dum non^³³⁴ tam videntur ab hominibus^³³⁵, quam videre omnibus praestant. Unde et bene ipsa <SG670, p. 25b> <Bcan4, f. 35v> per se veritas ad veritatis praecones ait: Vos estis lux mundi, et non potest civitas <I83, f. 28va> abscondi supra^³³⁶ montem posita, neque accendunt^³³⁷ lucernam et ponunt eam sub modio, sed supra^³³⁸ candelabrum, ut omnibus luceat, qui in domo sunt. Si quis ergo his oboedierit, deo, ut dictum est, magnum munus offert. Qui autem^³³⁹ his restiterit^³⁴⁰ aut inoboediens <N442, f. 16vb> exstiterit, non his, sed domino salvatori nostro, cuius legatione funguntur, resistit^³⁴¹. Propter quod primum est omnium iustitiam dei regnumque eius inquirere et suis^³⁴² iussionibus obtemperare, iustitiam quidem, ut recte agere doceamur^³⁴³, regnum vero, ut, quae sit merces posita laboris et patientiae, noverimus, in quo est bonis quidem aeternorum bonorum remuneratio, his autem, qui contra voluntatem eius egerunt^³⁴⁴, pro uniuscuiusque gestis^³⁴⁵ poenarum digna restitutio. Hic ergo, hoc est in praesen<VD38, f. 27ra>ti vita, positos^³⁴⁶ oportet vos agnoscere voluntatem dei, ubi et agendi et^³⁴⁷ sacrificandi est locus, <SG670, p. 26a> quoniam^³⁴⁸ in aliis locis sacrificare et missas celebrare non licet nisi in his, in quibus episcopus proprius^³⁴⁹ ^³⁵⁰ iusserit aut ab^³⁵¹ episcopo <I83, f. 28vb> regulariter ordinato tenentem^³⁵² videlicet civitatem^³⁵³ consecratus fuerit^³⁵⁴. Aliter enim non sunt haec agenda nec rite celebranda docente nos novo et veteri testamento. Haec apostoli a domino acceperunt et nobis tradiderunt, haec nos docemus vobisque et^³⁵⁵ omnibus absque repraehensione tenere et docere, quibus agendum est, mandamus. Unaquaeque^³⁵⁶ etenim res suum tempus habet et locum. Operum hic locus est, tempus vero est meritorum saeculum futurum. Ne ergo impediamur^³⁵⁷ ordinem locorum ac temporum permutantes, primo quae sit dei iustitia requiramus, ut^³⁵⁸ ^³⁵⁹ tamquam iter^³⁶⁰ acturi abundanti^³⁶¹ viatico bonis operibus repleamur^³⁶², quo^³⁶³ possimus ad regnum dei tamquam ad urbem maximam pervenire. Deus enim his, qui recte sentiunt, per ipsa opera mundi, quae fecit, manifestus^³⁶⁴ est, ipsius creaturae <SG670, p. 26b> suae utens^³⁶⁵ testimonio, et ideo cum de deo dubitatio esse^³⁶⁶ ^³⁶⁷ <V630, f. 16rb> non debeat, de sola nunc eius iustitia requiramus et regno^³⁶⁸. Idcirco^³⁶⁹ persuadeo pri<VD38, f. 27rb>mum iustitiam eius esse requirendam, ut per hanc iter agentes et in via positi veritatis verum prophetam invenire possimus, non velocitate pedum, <I83, f. 29ra> sed bonorum operum velocitate currentes^³⁷⁰, ut^³⁷¹ ipso duce usi^³⁷² nullum viae^³⁷³ huius patiamur errorem. Si enim ipsum sequentes ingredi meruerimus^³⁷⁴ illam, quo^³⁷⁵ pervenire cupimus^³⁷⁶, civitatem, omnia iam, de quibus quaeritur, oculis videbimus tamquam heredes omnium facti. Intellegite itaque viam^³⁷⁷ esse hunc vitae nostrae cursum, viatores eos, qui nos instruunt vel^³⁷⁸ qui bona opera gerunt, portam^³⁷⁹ vero prophetam^³⁸⁰, de quo dicimus, urbem regnum^³⁸¹ esse, in quo residet omnipotens pater, quem soli videre possunt^³⁸² hi, qui mundo sunt corde. Non ergo vobis difficilis videatur huius itineris labor, quia in fine eius requies erit. Nam et ipse verus propheta ab initio mundi per saeculum currens festinat ad requiem. Adest enim nobis^³⁸³ omnibus^³⁸⁴ diebus et, si quando necesse est, apparet et corrigit nos, ut obtem<SG670, p. 27a>perantes sibi ad vitam perducat^³⁸⁵ aeternam. De his autem <N442, f. 17ra> qui neglegunt viam suae salutis et adhuc non bene fideles et praeceptis eius suorumque pontificum iussionibus inoboedientes vel contumaces <VD38, f. 27va> eis <I83, f. 29rb> exsistunt, dominus noster Iesus^³⁸⁶ Christus mittens discipulos suos praecepit nobis dicens: In^³⁸⁷ quamcumque civitatem aut domum introierimus^³⁸⁸, dicamus^³⁸⁹: Pax huic domui. Et si quidem, inquit^³⁹⁰ ^³⁹¹, fuerit^³⁹² ibi filius pacis, veniet^³⁹³ super eum pax vestra, si vero non fuerit, pax vestra ad vos revertetur. Exeuntes autem de domo vel^³⁹⁴ de civitate illa etiam <Bcan4, f. 36r> pulverem, qui adhaeserit pedibus nostris^³⁹⁵, excutiamus super eos. Tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorreorum in die iudicii quam illi civitati vel domui. Quod utique ita demum fieri praecepit, si prius in civitate vel domo veritatis sermo praedicetur, ex quo vel recipientes veritatis fidem filii pacis et filii dei fiant, vel non recipientes ar<SG670, p. 27b>guantur quasi inimici pacis et dei. Ita^³⁹⁶ ergo et nos magistri instituta sectantes pacem^³⁹⁷ primo proponimus auditoribus, ut absque ulla perturbatione possit via salutis agnosci. Quod si quis pacis verba non suscipit neque acquiescit^³⁹⁸ veritati, scimus adversum eum^³⁹⁹ pugna^⁴⁰⁰ verbi movere et urguere acrius confutando ignorantiam et red<I83, f. 29va>arguen<V630, f. 16va>do peccata^⁴⁰¹. Necessario igitur pacem proponimus, ut, si quis est filius pacis, pax nostra veniat super eum, ab eo autem, qui se alienum pacis effecerit, regredietur ad nos pax nostra. Et si iterum in mandatis habemus, ut^⁴⁰² venientes <VD38, f. 27vb> ad civitatem discamus prius, quis in ea dignus sit, <O93, f. 3rb> ut^⁴⁰³ apud eum cibum sumamus, quanto magis convenit noscere, quis qualisve sit^⁴⁰⁴ is, cui immortalitatis^⁴⁰⁵ verba credenda sunt. Solliciti enim et valde solliciti^⁴⁰⁶ esse^⁴⁰⁷ debemus, ne margaritas nostras mittamus ante porcos. Sed et alias ob causas utile est viri huius me habere notitiam. Si enim sciam, <SG670, p. 28a> quia in his, de quibus non potest dubitari, quod bona sint^⁴⁰⁸, emendatus est et inculpabilis, hoc est si sobrius, si misericors, si iustus, si mitis et humanus^⁴⁰⁹ est^⁴¹⁰, quae utique^⁴¹¹ bona esse nullus ambigit^⁴¹², tunc consequens videbitur, ut ei, qui obtinet bona^⁴¹³ virtutum etiam, quod deest^⁴¹⁴ fidei et scientiae, conferatur et, in quibus maculari videtur eius vita, quae est in reliquis probabilis^⁴¹⁵, emendetur. Si vero in his, quae palam <I83, f. 29vb> sunt, peccatis involutus permanet et^⁴¹⁶ inquinatus^⁴¹⁷, non me oportet aliquid de secretioribus et remotis divinae scientiae proloqui, sed magis protestari^⁴¹⁸ et convenire eum, ut peccare desinat et actus suos a vitiis emendet. Quod si ingesserit^⁴¹⁹ se et provocavit^⁴²⁰ nos dicere, quae eum^⁴²¹ minus recte agentem non oporteat audire, prudenter^⁴²² eum debemus eludere^⁴²³. Nam nihil <VD38, f. 28ra> omnino respondere auditorum causae utile^⁴²⁴ non videtur, ne forte aestimet^⁴²⁵ nos responsionis penuria declinare certamen, et fides eorum laedatur^⁴²⁶, non intellegentia <SG670, p. 28b> propositi^⁴²⁷ nostri.

Magna^⁴²⁸ contumelia^⁴²⁹ et grave nobis erit <N442, f. 17vb> peccatum, si ita desipiamus^⁴³⁰, ut^⁴³¹ ^⁴³² videamus eum, qui idola colit, esse sobrium, nos, qui deum colimus, sobrii esse recusemus. Non hoc sit inter nos, sed magnum habeamus studium, ut si illi, qui errant^⁴³³, homicidium non faciunt, nos ne^⁴³⁴ irascamur quidem. Et si illi adulterium non committunt, nos ne^⁴³⁵ concupiscamus quidem alienam^⁴³⁶ mulierem. Si illi amant proximos su<I83, f. 30ra>os, nos diligamus etiam inimicos nostros. Si illi mutuo^⁴³⁷ dant his, qui habent, unde reddant, nos etiam his demus, a quibus recipere^⁴³⁸ non speramus. Et per omnia^⁴³⁹ nos, qui^⁴⁴⁰ aeterni saeculi hereditatem speramus, debemus praecellere eos, qui praesens tantum saeculum norunt^⁴⁴¹, scientes, quia, si opera illorum nostris^⁴⁴² operibus collata^⁴⁴³ ^⁴⁴⁴ in die iudicii^⁴⁴⁵ similia inveniantur ac paria^⁴⁴⁶, confusio nobis erit, quod aequales^⁴⁴⁷ <V630, f. 16vb> invenimur^⁴⁴⁸ in operibus his, qui propter ignorantiam condemnantur et nullam spem^⁴⁴⁹ futuri^⁴⁵⁰ saeculi habuerunt^⁴⁵¹. Et vere^⁴⁵² digna con<SG670, p. 29a>fusio est, ubi nihil <Bcan4, f. 36v> amplius <VD38, f. 28rb> gessimus ab his, quibus amplius intelleximus. Quod si confusio nobis^⁴⁵³ erit, aequales his inveniri in operibus bonis, quid^⁴⁵⁴ erit nobis, si inferiores nos ac deteriores examinatio^⁴⁵⁵ futura repperiat^⁴⁵⁶? Audite ergo, quomodo de his nos^⁴⁵⁷ ipse verus propheta docuerit. Ad eos autem, qui neglegunt^⁴⁵⁸ audire verba sapientiae, ita ait: Regina austri surget^⁴⁵⁹ in iudicio cum generatione hac et condemnabit^⁴⁶⁰ eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic, et non audiunt. Ad eos vero qui de malis actibus gerere poenitentiam detractabant^⁴⁶¹, ita ait: Viri Ninivitae surgent in iudicio cum generatione hac, et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione^⁴⁶² Ionae, et ecce plus quam Iona^⁴⁶³ hic. Videtis ergo, quomodo eos, qui erudiebantur ex lege, adductis ad exemplum illis, qui ex gentili ignorantia veniebant, et ostendens eos^⁴⁶⁴ nec illis aequales^⁴⁶⁵ esse, qui <SG670, p. 29b> in errore positi videbantur, ex ipsa tantum^⁴⁶⁶ comparatione condemnatos^⁴⁶⁷. Ex quibus omnibus sermo, <VD38, f. 28va> quem proposuimus, approbatur, ut^⁴⁶⁸ castimonia, quae aliquatenus etiam ab his, qui in errore^⁴⁶⁹ sunt positi, custoditur, multo plurius^⁴⁷⁰ et attentius et per singulas quasque, sicut supra ostendimus, species a nobis, qui veritatem sequimur, teneatur^⁴⁷¹, eo magis, quo apud nos^⁴⁷² observantiae^⁴⁷³ eius praemia aeterna sunt posita. Aliter enim nemo salvus esse poterit, nisi^⁴⁷⁴ his^⁴⁷⁵ observationibus pro viri<I83, f. 30va>bus operam dederit.

Deus vos in sua voluntate unumquemque in suo ordine semper custo<N442, f. 17va>diat, fratres, et sibi^⁴⁷⁶ placere in omnibus concedat. Amen.

O93, f. 3rb; N442, f. 17va; V630, f. 16vb; I83, f. 30va; VD38, f. 28va; SG670, p. 29b; Bcan4, f. 36v

1 Überschrift] EPISTOLA SANCTI CLEMENTIS DE REVERENTIA SACERDOTUM EX LIBRO IPSIUS COMPILATA SG670

4 korr. aus MARIS V630; MAIORIBUS I83; VD38; Bcan4

8 Vor Clemens Rubrik Quod qui sacerdotio domini fruuntur plus scire oporteat ut sibi subditos pleniter docere possint Bcan4

9 minoribusve korr. aus minoribusque N442; minoribus V630; SG670

11 Vor Urguet Rubrik De cura pastorali Bcan4

13 religiosa invitat] religiose vitae VD38; religiosa invitat korr. aus religiosa SG670

18 am Rande Qualiter episcopi docere debent et subditi audire N442

20 accomodare aurem korr. aus accomodare Bcan4

21 am Rande Quod est episcopis O93; am Rande Qualiter episcopi docere debent et subditi audire VD38; am Rande LVII Bcan4

35 et qui vos spernit, me spernit et qui vos recipit, me recipit fehlt VD38

36 am Rande De filiis circa patrem rebellibus I83

37 Vor Nichil Rubrik De filiis circa patrem rebellibus et qualiter circa singulorum se curam exercent Bcan4

50 siverit korr. aus sinuerit O93; V630; N442; sinuerit VD38

58 positionis I83; compositionis korr. aus positionis Bcan4

64 eximias inter homines korr. aus eximias SG670

81 servisque korr. aus servosque O93; servisque korr. aus servorumque V630

88 Agite korr. aus Agote O93; Agetote N442; I83; Bcan4; Agitote VD38; SG670

95 populum sibi commissum ceu proprios filios amare fehlt SG670

100 Vor Si] LXII De his qui christiana baptizari nituntur qualiter se habeant et de ceteris fidelibus Qualiter ei qui fidelis existere voluerit baptismum sit tribuendum LXII Bcan4

109 Baptizetur N442; SG670; Baptizator I83; Bcan4

110 autem unusquisque in aquis perhennibus nomine trinę beatitudinis invocato super se korr. aus autem Bcan4

129 pretiosius korr. aus pretius O93; preciosius korr. aus pretiosius est V630

131 eumque SG670; eique] eique esse korr. aus eique Bcan4

133 et sicut korr. aus et sicut et N442; sicut et V630

154 quam patientibus] in patientibus quam SG670

155 curantibus vero korr. aus curantibus N442

161 omnium mater korr. aus mater omnium V630

173 scientiae] scientiae eam korr. aus scientiae SG670

181 quale] quale si V630; quale si korr. aus quale SG670

182 et agat quidem cuncta ut ebrius sobrium fehlt V630

184 gerunt korr. aus gerant V630; gerunt VD38; SG670

189 am Rande Hic dicit quod sit ignorantia VD38

201 est N442; I83; VD38; Bcan4; est, interlinear esset SG670

207 aliquid fieri cogeret] fieri cogerit aliquid korr. aus fiere cogerit aliquid Bcan4

222 accepit korr. zu accipit V630; accipit SG670

251 stans] stans bene I83; Bcan4; stans pene SG670

259 enim fehlt V630; etiam korr. aus enim SG670

262 imagines VD38; himagines korr. aus himaginem Bcan4

263 moyse I83; moysi VD38; moyses, interlinear si SG670

267 am Rande cognato propinquo ex communi tribu orto VD38

274 indicant korr. aus indicat O93; iudicantur V630

278 vaticinatus, interlinear genitivus SG670

281 repararentur korr. aus reparentur SG670; Bcan4

286 absentis korr. aus absentes SG670; absentes korr. aus abscentes Bcan4

291 creditis V630; credentes I83; VD38; SG670; Bcan4

304 ob id illis] odibilibus korr. aus odibilis SG670

311 am Rande Hic dicit quod sine licentia episcopi nullus in eius parrochia missam celebrare debent VD38

313 quisquam V630; quisquam, interlinear c SG670

314 Similiter et reliqui populi maiores scilicet et minores per eius licentiam quidquid agendum est agant nec sine eius permissu a sua parrochia abscedant, vel in ea adventantes morari praesumant fehlt I83

317 sua parrochia abscedant] suam parrochiam accedant VD38

324 am Rande Quanta sit pontificalis iussio I83

326 domum I83; donum korr. aus domum Bcan4

329 iustitiae et praecepti korr. aus iustitiae V630

340 resisterit O93; restiterit korr. aus resisterit V630

350 proprius iusserit] propriusserit korr. aus proprius O93

359 ut tamquam] vitam quam O93; I83; SG670; vitamque VD38; viamque quam Bcan4

360 iter] interim sumus korr. aus interim SG670

364 manifestus est korr. aus manifestus V630

366 esse non debeat, de sola nunc eius iustitia requiramus et regno. Idcirco persuadeo primum iustitiam eius esse] esset I83; esse non debeat, de sola nunc eius iustitia requiramus et regno. Idcirco persuadeo primum iustitiam eius esse] esse non debeat de sola nunc eius iustitia requiramus et regnum Ideo persuadeo primum iustitiam requirandam korr. aus esset requirenda Bcan4

367 esse non debeat de sola nunc eius iustitia requiramus et regno. Idcirco persuadeo primum iustitiam eius esse requirendam, ut per hanc iter agentes et in via positi veritatis verum prophetam] est si requirentes SG670; esse non debeat de sola nunc eius iustitia requiramus et regnum. Ideo persuadeo primum iustitiam eius esse requirendam, ut per hanc iter agentes et in via positi veritatis verum prophetam korr. aus esset Bcan4

368 regno korr. aus regna V630; regnum Bcan4

374 meruerimus korr. aus meruimus N442; meruimus I83; Bcan4; merebimur SG670

376 cupimus civitatem] civitatem cupimus Bcan4

377 viam korr. aus vitam N442; vitam V630; vita Bcan4

385 perducat aeternam] ęternam perducat Bcan4

388 introieritis N442; I83; SG670; introieritis korr. aus introietis Bcan4

391 inquit fuerit] fuerit inquit I83; SG670; Bcan4

392 fuerit ibi filius pacis, veniet super eum pax vestra; si vero non fehlt VD38

420 provocaverit V630; SG670; provocabit VD38

425 aestiment V630; aestiment korr. aus aestimet SG670

432 ut videamus eum] eum et videamus korr. aus eum O93

445 iudicii korr. aus iudicio O93; iudicii korr. aus iudicia SG670

458 neglegunt audire] neglegenter audiunt SG670

459 surget korr. aus surgit N442; surgit O83

465 aquales V630; aequalis korr. aus aequalis N442

466 tantum comparatione] comparatione tantum Bcan4

471 teneatur] teneatur et korr. aus teneatur SG670

473 observantiae korr. aus observantia SG670

475 his fehlt O93; SG670; Bcan4; qui VD38

© 2004, 2005 Karl-Georg Schon
Dieser Text ist urheberrechtlich geschützt. Er steht unter der GNU Free Documentation License.
Demnach dürfen Sie ihn frei weiter verbreiten und bearbeiten, vorausgesetzt Sie nennen den Namen des ursprünglichen Autors und Sie geben auch anderen das Recht den von Ihnen bearbeiteten oder verbreiteten Text unter den gleichen Bedingungen weiter zu verbreiten. Im einzelnen finden Sie Bestimmungen der GNU Free Documentation License unter dem Menüpunkt Lizenz.

[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]

[Home] [Überblick] Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen [Text] [Übersetzungen] [Capitula Angilramni] [Collectio Danieliana] [Lizenz] [Kontakt] [Links] [Impressum] [Inhalt]

[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]