|
|
|
|
|
 |
|||
|
|
||||||||||
|
|
|
Diese Website ist nicht mehr aktuell. Sie ist nach http://www.pseudoisidor.mgh.de umgezogen. Die aktuelle Version des 4. Clemens-Briefs finden Sie hier This Website has moved to http://www.pseudoisidor.mgh.de This page is no longer current. The current version of 4. Clemens-Brief can be found here Die Auflösung der Handschriftensiglen und Hinweise zur Edition finden Sie hier.
4.
Clemens-Brief
O93, f. 3rb; N442, f. 17va; V630, f. 16vb; I83, f. 30va; VD38, f. 28va; SG670, p. 29b; Bcan4, f. 36v ITEM1 EPISTOLA SANCTI CLEMENTIS PAPAE2 SCRIPTA DISCIPULIS SUIS, QUI MALORUM3 HOMINUM PERSUASIONIBUS ALIQUATENUS DEVIARUNT, ET HIS ATQUE GENTIBUS, INTER QUAS HABITABANT, DIRECTA. Clemens Romanae urbis episcopus carissimis fratribus Iulio et Iuliano ac <SG670, p. 30a> reliquis consodalibus4 nostris gentibusque5, quae circa vos sunt. Oportet6, fratres, omnes doctores, qui <V630, f. 17ra> ad salutem animarum instituti sunt et ad lucrandas animas episcopi sunt consecrati, <VD38, f. 28vb> pro cunctis sollicitudinem gerere et errantes ad viam veritatis et ad portum salutis reducere. Et licet propter gentes, quae circa vos sunt, in modico vos errasse contigerit7, melius tamen est8 redire <O93, f. 3rb> ad veritatis9 viam quam diutius in ipso errore perdurare. Quoscumque enim de his, qui vos errare fecerunt10, vel de his, qui adhuc verbum praedicationis non audierunt11, potestis, vobiscum assumite et ad viam veritatis reducite, ne12 in<I83, f.30vb>fructuosi, sed13 fructuosi domino inveniamini14. Et quoniam quidem, sicut terra15 cultore neglecta spinas et16 tribulos necessario producit, ita sensus vester longi temporis incuria17 multas et noxias opiniones rerum et intellegentias falsae scientiae germinavit, opus est nunc multa diligentia18 ad excolendum ius19 <SG670, f. 30b> mentis vestrae20, ut hic21 sermo veritatis, qui est verus et diligens22 cordis colonus23, assiduis excolat24 disciplinis. Vestrum ergo est praebere oboedientiam et occupationes25 ac sollicitudines <VD38, f. 29ra> superfluas amputare, ne bonum verbi semen26 enecet27 noxium germen. Potest28 enim fieri, ut multi29 temporis neglegentiam brevis et assidua reparet30 diligentia. Incertum namque est uniuscuiusque vitae31 tempus, et ideo festinandum est ad salutem, ne forte cunc<Bcan4, f. 37r>tantem32 33 mors repentina praeveniat. Et ob34 hoc acrius innitendum est35, ut, dum est temporis spatium, collecta malae consuetudinis36 vitia37 resecentur38 39. Quod non aliter facere poteritis40, nisi, ut irascamini quodammodo adversum vosmetipsos, pro <I83, f. 31ra> his, quae41 inutiliter gessistis ac turpiter. Haec42 enim43 est iusta44 et necessaria iracundia, ut unusquisque45 in his46, quibus erravit et perperam47 48 gessit, indignetur et semetipsum accuset. Ex qua indignatione accenditur in nobis ignis quidam, qui velut <SG670, p. 31a> agro sterili49 immissus, consumptis et excoctis radicibus pessimae voluptatis, bono semini50 verbi dei fecundiorem cordis praeparat51 glebam. Puto autem, quod satis dignas habeatis causas iracundiae, ex52 quibus iustissimus ignis iste coalescat53, si consideretis, in quantos vos errores deduxerit54 ignorantiae malum, <N442, f. 17vb> quan<VD38, f. 29rb>tosque lapsus55 et quanta praecipitia56 ad peccandum dedit57, a58 quantis vos bonis abstraxit, et in quae praecipitavit mala, et, quod est super omnia gravius, quod59 vos in futuro saeculo aeternis poenis obnoxios60 fecit. Nonne pro his omnibus, ubi vobis veritatis lumen effulsit, ignis <V630, f. 17rb> iustissimae indignationis accenditur et iracundiae deo placitae intra vos consurgit incendium, quo consumatur et radicitus inte<I83, f. 31rb>reat61 omne germen, sicut62 forte intra vos malae concupiscentiae pullulavit? Unde et ipse63, qui misit nos, cum venisset et omnem mundum vidisset ad maliciam declinasse, non con<SG670, p. 31b>tinuo ei pacem in erroribus posito dedit, ne eum confirmaret in malis, sed ignorantiae eius ruinis scientiam veritatis opposuit64, ut, si, qui forte65 resipiscerent66 67 68 et lumen veritatis aspicerent, deceptos se et in praecipitia erroris abstractos merito dolerent et iracundiae salutaris ignem adversum deceptricem suam conciperent ignorantiam. Ob hoc itaque dicebat: Ignem veni mittere in terram, quem volo, ut accendatur69. Est ergo pugna quaedam, quae gerenda nobis est in hac vita. Sermo enim veritatis et scientiae70 necessario separat homines ab errore et ignorantia, sicut71 saepe videmus putre<VD38, f. 29va>factas et emortuas72 corporis carnes a connexione viventium membrorum ferro secantes73 separari. Tale ergo aliquid est, quod74 agit75 veritatis76 agnitio. Necesse est enim, ut salutis causa filius, verbi gratia, qui sermonem receperit <I83, f. 31va> veritatis a parentibus separetur incredulis aut rursum pater separetur a filio77 <SG670, p. 32a> aut filia a matre. Et hoc modo inter propinquos et consanguineos78 credentes atque incredulos scientiae atque ignorantiae veritatisque et erroris79 pugna consurgit. Et80 ob hoc iterum dicebat, qui81 nos misit: Non veni82 pacem mittere in terra83, sed gladium. Quod84 si85 dicit aliquis: Et quomodo iustum videtur separari filios a parentibus? Audi quomodo: quia, si86 cum ipsis in87 errore permaneant, neque illis proderunt, et ipsi88 cum illis pariter interibunt. Iustum89 igitur et valde iustum est separari eum, qui se90 dari vult, ab eo, qui non vult. Sed et illud averte91, quia92 non ex illis, qui rectius intellegunt, venit ista separatio. Illi93 94 enim velint95 esse96 pariter et prodesse his et docere meliora. Sed est97 istud proprium ignorantiae vitium, ut confutantem98 se veritatis lucem non99 ferat habere de proximo, et ideo ex illis ista nascitur separatio. Nam qui scientiam veritatis accipiunt, quia boni<VD38, f. 29vb>ta<I83, f. 31vb>tis <SG670, p. 32b> plena est, <Bcan4, f. 37v> tamquam a100 bono deo101 datam cupiunt eam, si fieri potest, cum102 omnibus habere communem, etiam cum his, qui oderunt eos et persequuntur. Sciunt103 enim, quia104 peccatum ipsorum causa <O93, f. 3vb> ignorantiae est. Propterea105 idemque106 ipse magister, cum ab his, qui <N442, f. 18ra> igno<V630, f. 17va>rabant eum, duceretur ad crucem, orabat patrem pro interfectoribus suis et dicebat: Pater, dimitte his107 peccatum, nesciunt enim, quid faciunt. Imitantes quoque discipuli magistrum, etiam ipsi, cum paterentur, similiter pro interfectoribus suis orabant. Quod si disciplina nobis est orare etiam pro interfectoribus et persecutoribus nostris, quomodo non etiam parentum et propinquorum persecutiones ferre et pro conversione eorum orare credimur108? Tum109 deinde etiam illud diligentius consideremus, quae sit nobis causa parentes diligendi. Pro eo, inquit, quod110 vitae nostrae videntur auctores. Auctores quidem vitae <SG670, p. 33a> nostrae parentes non sunt, sed ministri. Non enim vitam praebent, sed ingrediendi nobis ad <I83, f. 32ra> hanc vitam exhibent ministerium, auctor autem111 vitae unus et solus est deus. Si autem auctorem vitae diligere volumus, illud112 nobis esse diligendum sciamus. Sed illum, inquit113, cognoscere114 potuimus, istos autem et novimus <VD38, f. 30ra> et in affectu habemus. Esto, non potuistis cognoscere, quid sit deus, qui tamen115 non sit deus, perfacile scire potuistis. Nam quomodo latere potuit hominem, quod116 lignum aut lapis aut aes vel alia huiusmodi materia non sit117? Quod si in his, quae facile118 depraehendere potuistis, animum ad discutiendum119 noluistis intendere, certum est, quia et120 in agnitione dei impediti estis, non impossibilitatis sed ignaviae121 vitio. Nam122, si voluissetis, ex his123 ipsis utilibus simulacris profecto accepissetis intellegentiae viam124. Certum est, quia per ferrum facta sunt simulacra, ferrum vero per ignem confectum est. <SG670, p. 33b> Qui125 ignis aqua exstinguitur, aqua autem per spiritum movetur, spiritus autem a deo initium habet. Sic enim dicit Moyses propheta: <I83, f. 32rb> In principio fecit deus caelum et terram. Terra autem erat126 invisibilis et incomposita127, et tenebrae erant super faciem abyssi, et spiritus dei128 erat super aquas129. Qui130 spiritus iussu131 dei quasi132 ipsa conditoris manus lucem separavit a tenebris, et post133 illud invisibile134 caelum135 istud visibile136 produxit, ut superiora quidem habitaculum faceret angelis, inferiora vero137 hominibus. Propter vos ergo138 iussu dei aqua, quae139 erat super faciem terrae, secessit, ut terra vobis produceret fructus. Cui etiam humorum venas latenter inseruit, ut <VD38, f. 30rb> vobis ex ea profluerent140 fontes et flumina. Propter vos producere iussa est animantia et omnia, quae vestro usui voluntatique servirent141. Aut non propter vos venti spirant, ut ex ipsis con<V630, f. 17vb>cipiens fructus vobis terra parturiat? Non142 propter vos imbres perfluunt143 et tempora vicissitudines mutant? Non144 propter vos sol oritur <SG670, p. 34a> et occidit, et muta<N442, f. 18rb>tiones145 luna146 perpetitur147? Propter vos mare exhibet famulatum148 suum, ut vobis ingratis cuncta subiaceant. Nonne pro his omnibus iusta <I83, f. 32va> erit ultionis poena, quia horum omnium largitorem, quem ante omnia et agnoscere et venerari debuistis149, solum prae ceteris ignoratis? Sed et nunc isdem150 vos151 adhuc152 intellegentiam eis153 duco154. Videtis etenim155, quod omnia gignuntur ex aquis, aqua vero per unigenitum ex initio facta est, unigeniti vero omnipotens deus caput est, per quem tali ordine, ut <Bcan4, f. 38r> supra diximus, pervenitur ad patrem. Cum autem perveneritis, agnoscite hanc esse voluntatem eius, ut per aquas, que primae creatae sunt, denuo renascamini. Qui enim regeneratus fuerit per aquam, bonis operibus repletus156 heres efficitur eius, a quo in incorruptione157 generatus158 est. Propter quod paratis animis accedite quasi filii <VD38, f. 30va> ad patrem, ut peccata vestra diluantur159 et causa eorum sola <SG670, p. 34b> ignorantia fuisse probetur160 apud deum. Nam, si post agnitionem horum permanetis in161 incredulitatem162, vobis iam perditionis163 vestrae causa et non ignorantiae reputabitur. Nec164 putetis, quod, etiam165 si omnem pietatem colatis166 omnemque167 iustitiam, baptismum vero <I83, f. 32vb> non accipitis168, spem possitis169 habere apud deum, immo maiore170 poena171 digni eritis, qui bona opera non bene operati estis. Confertur172 enim meritum boni173 homini174 ex bonis gestis, sed si ita gerantur175, sicut deus iubet. Deus autem iussit omnem colentem se baptismo consignari. Quod si vos rennueritis176 et vestrae voluntati magis quam dei obtemperetis, contrarii sine dubio et inimici estis voluntati eius. Sed dicitis fortasse: Quid confert aquae baptismus177 ad dei cultum? Primo quidem, quia, quod deo placuit, impletur. Secundo, quia regenerato178 ex179 aquis et deo renato180 fragilitas prioris nativitatis, quae vobis per hominem facta est, amputatur, <SG670, p. 35a> et ita demum181 pervenire poteritis ad salutem, aliter impossibile est. Sic enim nobis cum sacramento verus propheta testatus est dicens: Amen, dico vobis, nisi quis182 denuo renatus fuerit ex aqua viva, non introibit in regnum183 caelorum. <VD38, f. 30vb> Et ideo accelerate184 185, est enim in aquis istis misericordia eius quaedam, quae ex initio ferebatur super eas, <I83, f. 33ra> et agnoscit eos, qui baptizantur sub <O93, f. 4ra> appellatione triplicis sacramenti186, <V630, f. 18ra> et eripit eos de suppliciis futuris quasi donum187 quoddam offerens deo animas per baptismum consecratas. Confugite ergo ad aquas istas, solae sunt enim, quae possunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas, qui188 moratur189 <N442, f. 18va> accedere, constat in eo infidelitatis adhuc idolum permanere et ab ipso prohiberi ad aquas, quae salutem conferunt190 191, properare. Sive enim iustus, sive sit192 iniustus193, baptismum <SG670, p. 35b> per omnia necessarium est, iusto quidem194, ut adimpleatur in eo perfectio et regeneretur deo, iniusto vero, ut peccatorum, quae gessit, remissio concedatur. Omnibus ergo festinandum est sine195 mora renasci deo et196 demum consignari197 ab episcopo, id est septiformem gratiam spiritus198 sancti percipere, quia incertus est uniuscuiusque exitus vitae. Cum autem regeneratus fuerit per aquam et postmodum septiformi spiritus gratia ab episcopo, ut memoratum est, confirmatus, quia199 aliter perfectus esse christianus nequa<I83, f. 33rb>quam poterit, nec sedem habere inter perfectos, si non necessitate, sed incuria aut voluntate remanserit, ut a200 beato Petro accepimus, et ceteri sancti apostoli praecipiente domino docuerunt, <VD38, f. 31ra> et demum201 ex operibus bonis ostendat202 in se similitudinem203 eius, qui eum genuit, patris. Post204 hac205 vero agnoscat deum honorare, honor autem <SG670, p. 36a> eius est206, ut ita vivat, sicut ipse vult. Vult autem207 unumquemque ita vivere, ut homicidium et adulterium nesciat, odium et avaritiam fugiat, iram, superbiam, iactantiam respuat et exsecretur208, invidiam quoque209 210 et cetera his similia penitus a se ducat aliena. Est211 sane propria quaedam nostrae <Bcan4, f. 38v> religionis observantia, quae non tam imponitur hominibus, quam proprie212 ab unoquoque deum colente causa puritatis expetitur213 214. De castimoniae dico cautela215, cuius species multae sunt. Sed primo, ut observet unusquisque, ne menstruatae mulieri misceatur, hoc enim exsecrabile216 ducit217 218 lex dei. Quod et si lex de his non admonuisset, nos ut219 canthari220 libenter volveremur in ster<I83, f. 33va>core. Debemus221 aliquid amplius habere222 animalibus utpote223 rationabiles224 homines et caelestium sensuum225 capaces, quibus summi studii esse debet226 ab omni inquinamen<SG670, p. 36b>to cordis227 conscientiam228 custodire. Bonum229 est autem et puritati230 conveniens etiam corpus aqua231 diluere232 233. Bonum vero dico non quasi principale illud, in quo mens purificatur234, sed quod sequela235 236 sit illius boni hoc, in quo caro diluitur. <VD38, f. 31rb> Sic enim et magister noster quosdam pharisaeorum et scribarum, qui videntur237 esse ceteris meliores et a vulgo <V630, f. 18rb> separati, increpabat238 dicens239 eos hypocritas, quia ea solummodo, quae hominibus videbantur, purificabant, corda vero, quae solus deus aspicit, inquinata relinquebant et sordida. Ad quosdam ergo ex ipsis, non ad omnes, dicebat: Vae vobis, scribae et pharisaei hypocritae, quia240 mundatis <N442, f. 18vb> calicis et parapsidis241, quod deforis est, intus242 autem plena sunt sordibus. Pharisaee caece, munda prius, quod intus est, et, quod deforis est, erit mundum. Vere enim si mens mundetur243 luce244 scientiae, cum ipsa fuerit munda ac splendida, tunc etiam eius, <SG670, p. 37a> qui deforis245 est, hominis ipsa necessario curam gerit, id est carnis suae, ut et ipsa246 purificetur. Ubi247 autem ista, quae deforis248 est, purificatio249 carnis neglegitur, certum est ibi250 neque251 de puritate mentis ac mundicia cordis curam252 geri253. Ita ergo fit254, ut is, qui intrinsecus255 mundus est, mundetur256 sine dubio et extrinsecus, non semper257 autem is, qui mundatur258 extrinsecus, etiam intrinsecus mundus est, mundetur259 sine dubio et extrinsecus. Non semper260 autem is261, qui mundatur extrinsecus, etiam intrinsecus mundus est, videlicet cum262 ait263 264 haec, ut hominibus placeat. Sed et illa species castimoniae observan<VD38, f. 31va>da est, uti ne passim et libidinis solius causa265 feminis coeatur266 267, sed posteritatis reparandae gratia, quae observantia, cum etiam in nonnullis pecudibus268 inveniatur, pudori269 est, si non ab270 hominibus rationabilibus et deum colentibus observetur. Ergo omnes peccaverunt et egent auxilio271 dei. Propter quod, carissimi, sectamini semper caritatem et aemulamini272 meliora et spiritalia, <I83, f. 34ra> et adiuvate273 <SG670, p. 37b> vos invicem, ut deo semper in omnibus placere valeatis. Amen. O93, f. 4ra; N442, f. 18vb; V630, f. 18rb; I83, f. 34 ra; VD38, f. 31va; SG670, f. 37b; Bcan4, f. 38v 1 ITEM] LXXIIII Item Bcan4 2 PAPAE SCRIPTA DISCIPULIS SUIS, QUI MALORUM HOMINUM PERSUASIONIBUS ALIQUATENUS DEVIARUNT, ET HIS ATQUE GENTIBUS, INTER QUAS HABITABANT, DIRECTA] EXCERPTA DE VOLUMINE QUOD DICITUR ITINERARIUM SANCTI PETRI DE CAThECIZANDIS RUDIBUS SG670 3 MAIORUM V630 4 am Rande consociis VD38 5 gentibusque quae korr. aus gentibus quaeque SG670 6 Oportet] Oportet vos Bcan4 7 contingerit Bcan4 8 est fehlt V630 9 veritatis viam] viam veritatis Bcan4 10 fecerunt korr. aus fecerint SG670 11 audierunt] audierunt si korr. aus audierunt SG670 12 nec Bcan4 13 sed fructuosi fehlt V630 14 inveniatis I83 15 terra cultore neglecta] cultore neglecta terra V630 16 et tribulos] tribulosque Bcan4 17 am Rande neglegentia VD38 18 diligentia ad excolendum korr. aus diligentia O93 19 ius] vire korr. aus vis V630; vas VD38; rus SG670 20 vestrae ut] vestrae korr. aus vestrae et SG670 21 hunc SG670 22 diligendus korr. aus diligens V630 23 colono V630 24 excolet V630 25 occupationis I83 26 semen enecet] semine necet Bcan4 27 am Rand eoccidat VD38 28 Potest korr. aus Post VD38 29 multum I83 30 am Rande restauret VD38 31 vitae tempus] tempus vitę Bcan4 32 am Rande dubitantem VD38 33 cunctantem] cum tantae, interlinear cunctantem SG670 34 ob fehlt SG670 35 est] est temporis spatio SG670 36 consuetudinis] consuetudinis ac leatis korr. aus consuetudinis SG670 37 vitia resecentur fehlt SG670 38 am Rande abscidantur VD38 39 resecentur korr. aus recensentur V630 40 poteris I83 41 quem Bcan4 42 am Rande LXXV Bcan4 43 enim est] est enim SG670 44 iusta] utilis vita V630 45 unusquisque korr. aus unisquisque SG670 46 his] his in V630 47 am Rande perversam VD38 48 perpera Bcan4 49 stereli Bcan4 50 semine V630 51 praeparet korr. aus praeparat SG670 52 et V630 53 concalescat SG670; calescat Bcan4 54 deducerit VD38 55 am Rande casus VD38 56 am Rande ruinas VD38 57 dedit] dedit et korr. aus dedit SG670 58 Ad Bcan4 59 quod korr. aus quos SG670 60 am Rande debitores VD38 61 intereat korr. aus interea SG670 62 sicut] si quit VD38; si quod SG670 63 ipsi I83 64 apposuit SG670 65 fore Bcan4 66 am Rande reverterentur VD38 67 resipiscerent korr. aus respicerent I83; respicerent Bcan4 68 resipiscerent et lumen veritatis aspicerent korr. aus resipiscerent VD38 69 accendatur korr. aus accedatur VD38 70 scientia SG670 71 Sicut korr. aus Sicut enim SG670 72 mortuas N442; I83; VD38; SG670; Bcan4 73 sectantes O93; secantis V630; secante SG670 74 quod agit korr. aus quod O93 75 ait V630; I83; Bcan4 76 veritas Bcan4 77 filiis SG670 78 consanguineos korr. aus sanguineos Bcan4 79 erroris korr. aus erroribus V630 80 am Rande LXXVI Bcan4 81 qui korr. aus quia SG670 82 venit Bcan4 83 terram SG670 84 Sed korr. aus Quod SG670 85 si fehlt SG670 86 si cum] cum si V630 87 sine N442; I83; VD38; in korr. aus sine Bcan4 88 sic VD38 89 Iustum korr. aus Iustum est SG670 90 se dari] salvari V630; faeda SG670 91 adverte korr. aus averte V630; adverte SG670 92 quia korr. aus qui VD38 93 Ille Bcan4 94 Illi enim velint] Ille enim vult SG670 95 vellent korr. aus velint N442; volunt V630 96 interesse SG670 97 et V630 98 am Rande confusionem sibi ingerentem VD38 99 am Rande non sustineat VD38 100 a bono deo] a bonedi VD38 101 dei VD38 102 com SG670 103 Scient O93 104 quia peccatum ipsorum causa ignorantiae est] peccatum ipsorum causam ignorantiae esse SG670 105 Propterea idemque] Propter eo idemque korr. aus Propter eodemque O93; Proptereque idem korr. aus Propterea idemque SG670 106 denique V630 107 eis SG670 108 credimur korr. aus credimus V630 109 am Rande LXXVII Bcan4 110 quia N442 111 autem vite korr. aus autem O93 112 illum korr. aus illud V630; illum VD38; SG670 113 inquiunt SG670 114 cognoscere] cognoscere non V630 115 tamen] tamen quid SG670 116 qui Bcan4 117 sit] sit deus SG670 118 facere I83; VD38; Bcan4 119 discutiendum korr. aus discutiedum I83 120 et fehlt SG670 121 am Rande stultitię VD38 122 am Rande LXXVIII Bcan4 123 his fehlt SG670 124 am Rande rationem VD38 125 quia I83 126 erat fehlt SG670 127 composita O93; inconposita korr. aus conposita V630 128 di VD38 129 eam SG670 130 Qui fehlt SG670 131 iussum O93 132 am Rande veritati oponitur VD38 133 posuit I83 134 invisibilem Bcan4 135 caelum istud visibile fehlt SG670 136 visibilem VD38 137 vero fehlt VD38 138 ergo fehlt V630 139 quae korr. aus qua VD38 140 profluerent korr. aus fluerent O93; profluerent korr. aus profuerent VD38 141 deservirent VD38; deservirent korr. aus servirent Bcan4 142 Nonne korr. aus Non O93 143 profluunt V630; N442; SG670 144 Nonne korr. aus Non O93 145 mutationes korr. aus mutataones V630 146 lunae I83; Bcan4 147 am Rande sustinet VD38 148 am Rande servitium VD38 149 debuistis solum korr. aus debuistis V630 150 idem V630; isdem fehlt SG670 151 interlinear bis SG670 152 adhuc] adhuc in korr. aus adhuc VD38 153 interlinear vel eius V630; eius I83; VD38; SG670; Bcan4 154 dico SG670 155 enim I83 156 repletus korr. aus repletis O93; repletis I83; Bcan4 157 incorruptionem VD38 158 regeneratus V630 159 am Rande purgentur VD38 160 probet O93; N442; I83 161 in fehlt I83; Bcan4 162 incredulitatem korr. aus credulitatem O93; incredulitate VD38; incredulitate korr. aus incredulite SG670 163 preditionis I83 164 am Rande LXXVIIII Bcan4 165 iam I83 166 am Rande diligatis VD38 167 omnemque iustitiam] omnem substantiam SG670 168 accipiatis VD38; SG670 169 possitis korr. aus positis V630 170 maiori N442; SG670 171 pona I83 172 Confertur korr. aus Fertur O93 173 boni fehlt V630 174 hominis SG670 175 generantur SG670 176 am Rande respueritis VD38 177 baptismum I83 178 regeneratio I83; regenerata SG670 179 et VD38 180 renovata SG670 181 demun Bcan4 182 quis korr. aus qui SG670 183 regnu O93 184 am Rande festinate VD38 185 accellarate Bcan4 186 sacramenti korr. aus sacramentis Bcan4 187 domum SG670 188 quisquis korr. aus quiquis SG670 189 am Rande tardat VD38 190 am Rande tribuunt VD38 191 salutem conferunt korr. aus salutem V630 192 sit fehlt I83 193 iniustus korr. aus iniustus per Bcan4 194 quidem ut korr. aus quidem Bcan4 195 sine korr. aus sive SG670 196 am Rande Quod prosit ultima consignatio I83 197 consignare I83 198 spiritus sancti] sancti spiritus SG670 199 quia korr. aus qui N442; qui V630 200 a beato Petro] habeat quod a petro korr. aus habeat quod SG670 201 am Rande postea VD38 202 ostendit SG670 203 similitudine V630; I83 204 am Rande LXXX Bcan4 205 haec korr. aus hac V630; haec N442; SG670; Bcan4; fehlt VD38 206 est fehlt V630 207 autem] autem ut Bcan4 208 am Rande abhorret VD38 209 am Rande etiam VD38 210 quoque et cetera korr. aus quoque O93 211 am RandeQuod multe sunt species castimonię VD38 212 proprię korr. aus propię O93 213 am Randerequiritur VD38 214 expetitur korr. aus expeditur V630 215 cautele I83; cautela korr. aus cautele SG670; Bcan4 216 am Rande abhominabile VD38 217 am Rande iudicat VD38 218 dicit SG670; Bcan4 219 ut canthari fehlt V630 220 canthari] cathari non korr. aus cathari SG670 221 Debemus] Debemus enim korr. aus Debemus SG670 222 habere] habere ab SG670 223 am Rande sicut VD38 224 rationabiles korr. aus rationabilis I83 225 sensuum capaces] capaces sensuum SG670 226 debeat SG670 227 cordis] cordis et I83 228 conscientia I83 229 am Rande Quod bonum sit ab omni inquinamento cordis conscientiam custodire et quod bonum sit etiam corpus aqua diluere V630 230 puritati korr. aus puritate SG670 231 aquam I83 232 am Rande mundare VD38 233 deluere I83 234 purificatur sed korr. aus purificatur SG670 235 am Rande imitatio consecutio VD38 236 sequela korr. aus requela SG670; sequens korr. aus sequenda Bcan4 237 videbantur VD38; SG670 238 increpat I83; SG670; increpabat korr. aus increbat VD38; increpabat korr. aus increpat Bcan4 239 dicens eos] eos dicens SG670 240 quia korr. aus qui I83 241 am Rande scutellae VD38 242 inter Bcan4 243 videtur VD38 244 luce] luce mundetur SG670 245 foris SG670 246 ipsa purificetur] ipsam purificet SG670 247 am Rande Qui carnis purificationem neglegit solet contemnere munditiam mentis VD38 248 foris SG670 249 purificatio carnis korr. aus purificatio O93 250 ibi fehlt V630 251 neque korr. aus ne VD38 252 curam korr. aus puram SG670 253 geri korr. aus gerit Bcan4 254 fit ut is korr. aus fit O93 255 intrinsecus mundus est, mundetur sine dubio et extrinsecus; non semper autem is, qui mundatur extrinsecus korr. aus intrinsecus O93 256 mundetur sine dubio et extrinsecus; non semper autem is, qui mundatur extrinsecus, etiam intrinsecus mundus est, mundetur sine dubio et extrinsecus. Non semper autem is, qui mundatur extrinsecus, etiam intrinsecus mundus est fehlt I83; SG670 257 semper autem korr. aus semper SG670 258 mundantur I83 259 mundetur sine dubio et extrinsecus Non semper autem is qui mundatur extrinsecus etiam intrinsecus mundus est fehlt I83; SG670 260 semper autem korr. aus semper SG670 261 is korr. aus his V630 262 am Rande cum facit VD38 263 agit V630; VD38; SG670 264 ait hęc korr. aus agit et Bcan4 265 causę Bcan4 266 am Rande commisceatur VD38 267 coeatur] coeat quis SG670 268 pecoribus VD38 269 pudoris V630 270 hab korr. aus habo Bcan4 271 auxilio korr. aus axilio V630 272 am Rande sequimini VD38 273 adiuvate korr. aus adiuvante SG670; Bcan4 © 2004, 2005
Karl-Georg Schon Zuletzt geändert am 5.12.2005 |