O93, f. 48rb; V630,
f. 97ra;
W411, f. 40r; V1341, f. 28vb; B132, f. 50ra; E97, f. 268rb
DEHINC LATINORUM
SEQUUNTUR.
CONCILII CARTAGINIS AFRICAE PRIMI
INCIPIUNT TITULI
<V630,
f. 97, rb> I Ut
baptismus in trinitate
susceptus non iteretur.
II De martyrum
sepulchris et honorificentia.
III
Ut clerici vel sanctaemoniales feminae cum
extraneis viris vel feminis non
habitent.
IIII
Ut cum viduis vel aliis extraneis personis <W411,
f.
40v> non commorentur.
V
Ut clerici laici in alterius
ecclesia non ordinentur.
VI
Ut clerici actus saecularium
vel procurationes
non suscipiant.
VII
Ut clerici vel laici in aliena ecclesia non
communicent sine
litteris episcopi sui.
VIII
Ut implicati negotiis alienis
ante reddita ratione
clerici non ordinentur.
VIIII
Ut laici clericos actores
vel rationatores
sibi non constituant.
X
Ne episcopus alterius episcopi
plebes vel fines usurpet.
XI
De clericis contumacibus et de
numero iudicantium episcopum, presbyterum et diaconum.
XII
Ut pacta inter episcopos inita custodiantur.
XIII
Ut non liceat clericis fenerare.
XIIII
Ut laici contemptores canonum
excommunicentur, clerici vero honore priventur.
Dilectissimis fratribus et
coepiscopis diversarum
provinciarum Numidiae Mauritaniae utriusque, metropolis et provinciae
consularis Aurelius, Mizonius
et ceteri
episcopi.
Ecclesiasticae
utilitatis causa, dum
in Carthaginensi urbe convenerimus in unum, a
plerisque suggestum est,
quod ea, quae in concilio Hipponiensi iamdudum maturata sunt et
legitime ad corrigendam disciplinam salubriter gesta et statuta
noscuntur, effrenata temeritate quosdam minime custodire. Ad huiusmodi
vero excusandos
excessus illud ab aliquibus
praetendi, quod ea,
quae iamdudum legibus statuta sunt, ignorantes praetermiserint. Ob quam
rem haec communi consilio per universam provinciam Byzacenam in
notitiam cunctis deducenda censuimus, ut abhinc quisquis decretorum
temerator
exstiterit, sciat se status sui operatum fuisse iacturam. Statuta
quoque Hipponiensis concilii breviata
et quaedam eorum
in conciliis Carthaginensibus cum Byzacenis episcopis collata ac
diligentius pertractata his VII conciliis interpolavimus
ordinabiliterque distinximus. Brevem vero statutorum ante singula
concilia, in quo omnia videntur esse complexa et quaedam diligentius
constituta, huic epistolae subdidimus, ut compendio, quae decreta sunt,
recensentes sollicitius observare curemus.
Optamus vos fratres
in deo semper bene valere et nostri sine intermissione memores esse
atque gaudere semper in domino. Explicit.
INCIPIT PRAEFATIO.
Cum Gratus episcopus
Carthaginensi in concilio una cum
collegis <O93, f.
48va> suis
consedisset, et qui ex diversis provinciis Africanis ad <E97, f.
268va> Carthaginem convenerunt, Felice Baianensi, Fortunatiano Capritano, Crescente Baiense, Vindicio Lacubazense, Abundantio
Adrumetino, Privato
Begeselitano, Gaudentio
Turretaliense, <V1341, f.
29ra>
Patricio Sincensi, Quieto Uticensi,
Rumulo Tebestiano et ceteris, quorum
manus continetur, idem Gratus episcopus dixit:
Gratias deo
omnipotenti et Christo Iesu, qui dedit malis scismatibus finem et
respexit ecclesiam suam, ut in eius gremium erigeret universa membra
dispersa, qui imperavit religiosissimo Constantio imperatori, ut
votum gereret unitatis et mitteret ministros operis
sancti famulos dei
Paulum et Macharium. Dei ergo nutu
congregati ad unitatem, ut per diversas
provincias concilia celebremus et universae
provinciae Africae
hodierna die concilium gratia dei Carthaginem
veniret, unde
considerantibus vobis cum mea mediocritate
tractentur tituli
necessarii, de quibus necesse est nos memores
praeceptorum divinorum
et magisterii scripturarum
contemplantes unitatis
tempus, id de sin<V630, f. 97va>gulis definire, quod nec
Carthago vigorem legis infringat nec tamen tempore unitatis aliquid
durissimum statuamus.
I Ergo si vobis placet,
consideremus primum
titulum rebaptizationis. Unde sanctitatem vestram
postulo, ut
mentis vestrae placita producatis ad descendentem in aquam et
interrogatum
<B132, f. 50va> in trinitate secundum evangelii fidem et
apostolorum doctrinam et
confessum bonam conscientiam in deum de resurrectione Iesu Christi, si liceat iterum interrogari in eadem fide et in aquam iterum tingui. Universi episcopi dixerunt: Absit,
absit. Illicitas esse sancimus rebaptizationes et satis esse
alienum a sincera fide
et catholica disciplina. Gratus episcopus dixit:
Magna beatitudo a deo patre per Christum
dominum concessa est
tempore nostro, <W411,
f. 41r>
ut liceat religiosis mentibus insinuare ecclesiasticam disciplinam, ut
auditores percipientes regulam rectam et deo placentem praemia
meritorum bonorum percipiant, ut in ipsis deus in omnibus et pro omnibus
honoretur. Discussus est
titulus necessarius rebaptizationis, <E97, f. 268vb> in
quo plus schismatis rabies se delictis celabat et habita
moderatione legis vigore
et auctoritate fides custodita est.
Illud sane
sapientissimis vestris sensibus insinuare contendo, licet vestra
prudentia sit instructa deo et mereatur in pace
et unitate consequi desuper
munera larga, tamen
et ego unus ex vobis et qui parens vobiscum
sollicitudinem gero propter
ecclesiasticum ordinem illud
insinuare curabo.
II Martyrum dignitatem
nemo profanus
infamet neque passiva corpora, quae sepulturae tantum propter
misericordiam ecclesiasticam commendari mandatum est, redigant, ut aut
insania praecipitatos aut alia ratione peccati discretos, non
ratione vel tempore
competente, quo martyria
celebrentur, <V1341, f.
29rb>
martyrum nomine appellent. Aut si quis in iniuriam martyrum vel claritati eorum
adiungat insanus, placet eos, si
laici sunt, ad
poenitentiam redigi, si autem sunt clerici, post commonitionem et post cognitionem
honore privari. Universi dixerunt: Recte stabilit sanctitas vestra,
hoc et singulis
conciliis statutum est.
III Gratus episcopus dixit: Et
illud praecipue,
si videtur vestrae dilectioni, cavendum est, ut pastoris cura, quantum debet et
post regularis providentia tota promuniat, ut nullis lice<V630, f.
97vb>at ab affectu abstinentibus carnali apud extraneas pariter
commorari.
Occasiones enim amputandae
sunt peccatorum et
tollendae omnes suspiciones, quibus subtilitas diaboli sub praetextu
caritatis et dilectionis incautas animas vel ignaras retinere
consuevit. Nullus igitur et nulla sanctimoniae et virginitati
deserviens propter blasphemiam ecclesiae, si vobis placet, in una domo penitus commorari debent. Universi dixerunt:
<B132, f.
50vb> Qui nolunt nubere et pudicitiam meliorem eligunt
partem, hanc vitare debent et non solum habitare
simul, sed nec
habere ad se aliquem <O93, f. 48vb> accessum. Hoc ergo et
lex iubet et sanctitas vestra commendat, hoc et in singulis conciliis a nobis statutum est. Gratus
episcopus dixit: Ergo
persuasio interdum prudenter solet arcere a
peccatis, dum imprudentes debet
metus huiusmodi
<E97, f. 269ra> constringere, si sanum consilium respuunt et salutare mandatum. Si ergo laici sunt, post commonitionem, si contempserint,
a communione
separentur. Universi dixerunt: Placet.
<W411,
f. 41v> IIII Gratus episcopus dixit:
Etsi infinita sunt,
quae lege praescripta sunt proficientia disciplinae et unusquisque
nostrum tractatu assiduo et commonitione frequenti per singulas quasque
species
proficientes ad disciplinam poterit populos invitare, tamen aliqua ex eis propter blasphemias
suggerenda sunt a nobis et in concilio
statuenda. Si videtur vobis pari sententia
teneantur etiam hii, qui cum viduis
commorantur et nulla
secum germanitate
coniuncti sunt. Universi dixerunt: Iuxta viduos et
viduas eadem lex
maneat et sententia.
V Primatus episcopus
Begesclitanus dixit: Suggero
sanctitati vestrae,
ut statuatis non licere clericum alienum ab
aliquo suscipi
sine litteris episcopi sui neque apud se retinere nec laicum usurpare
sibi de plebe aliena, ut eum ordinet sine conscientia eius episcopi, de cuius plebe
est. Gratus
episcopus dixit: Haec observantia pacem
custodit, nam et memini in sanctissimo concilio Sardicensi
similiter statutum, ut nemo
alterius plebis
hominem usurpet, sed si
forte erit
necessarius, petat a collega suo et per consensum habeat.
VI Nicasius episcopus
Culustitianus dixit: Credo
placere suggessionem meam sanctitati
vestrae et displicere vobis, ut, qui
serviunt deo et annixi sunt <V630, f. 98ra> clero, non accedant ad
actus seu administrationem vel procurationem
domorum. Gratus episcopus dixit: Et
apostolorum
statuta sunt, quae dicunt: Nemo militans deo ingerit se <B132,
f. 51ra> negotiis saecularibus. Proinde aut clerici sint sine
actionibus domorum aut actores sine officio clericorum. Universi dixerunt: Hoc observemus.
VII Cassianus Usulensis episcopus
dixit: Statuat
gravitas vestra, ut unusquisque clericus vel laicus
non communicet in alia plebe sine litteris
episcopi sui.
Gratus episcopus dixit: Nisi hoc observatum fuerit, communio fiet
passiva. Nam si cum litteris receptus fuerit, et concordia inter
episcopos servatur, et nemo subtilis alterius fugiens <E97, f.
269rb> communionem, ad alium latenter accedit. Universi dixerunt:
Omnibus provides et clero et laicis consulis.
VIII Magnus episcopus
Astuagensis dixit: Quid
dilectioni vestrae videtur, procuratores et actores, etiam prosecutores pupillorum, si
debeant ordinari?
Gratus episcopus dixit: Si post deposita universa et reddita ratiocinia, si actus vitae
ipsorum fuerint
comprobati in omnibus, debent cum laude clerici, si postulati fuerint, honore
munerari. Si enim
ante libertatem negotiorum <W411, f. 42r> vel officiorum
ab aliquo sine consideratione fuerit ordinatus, ecclesia
infamatur.
Universi dixerunt: Recte omnia statuit sanctitas tua, ideoque ita est et nostra est quoque
sententia.
VIIII Metus Canonensis
episcopus dixit: Recte
statutum est, ut obnoxii
negotiis alienis non
ordinentur. Tamen si dimissi et gratias referre debent et a clericorum iniuria
temperare, et
ipsis non liceat clericos nostros
eligere apothecarios vel rationatores. Gratus episcopus
dixit: Nulli
dubium est, quod omnes vel domini vel procuratores vel quicumque
praesunt, cum
audierint saluberrima instituta consilii et sibi esse
consultum nec impeditum, propriam debebunt temperare iniuriam in
clericis nostris. Quod si iniuria constitutionis
imperatoriae clericos
inquietandos putaverint, si defensio
ecclesiastica nos non deridet ac pudor publicus
vindicabitur.
Universi dixerunt: <O93, f. 49ra> Saluberrimae
professiones debuerunt tanto concedi concilio.
X Felix episcopus Bagensis
dixit: Nullus
debet collegae suo facere iniuriam,
multi enim et
transcendunt suas et usurpant alienos ipsis invitis. Gratus
episcopus dixit:
Avaritiae <V1341, f. 29vb> cupiditatem radicem omnium
malorum esse nemo, qui dubitet. Proinde inhibendum est, <V630, f.
98rb>
ne quis alienos fines usurpet aut trans<B132,
f.
51rb>cendat episcopum collegam suum et usurpet alterius
plebes sine eius
petitu, quia inde cetera mala omnia generantur. Universi dixerunt:
Placet, placet.
XI Elphideforus Cuiculitanus episcopus dixit:
Statuat sanctitas vestra, ut clerici, qui
superbi vel
contumaces sunt, coerceantur, <E97, f. 269va> ut, qui minores
maioribus irrogaverint
iniurias, metum habeant. Gratus episcopus
dixit: Manifestum
est illum non esse dei, qui humilitatem contemnit, sed diaboli, qui
superbiae inventor
et princeps est. Unde si quis tumidus vel contumeliosus exstiterit in
maiorem natu vel aliquam causam habuerit, a tribus vicinis episcopis,
si diaconus est, arguatur; si presbyter est, a sex, si episcopus a
duodecim
consacerdotibus audiatur. Universi episcopi
dixerunt: Contemptus debet contumaciae et superbiae in
omnibus frangi, causa vero pro personis
ab statuto numero audiatur.
XII Antigonus episcopus Matirensis dixit: Gravem
iniuriam patior, et credo dolere
sanctitatem vestram
contumeliam meam et computare communem iniuriam. Optantius, cum se
repraesentaret, pactum meum <W411, f.
42v> habuit
et divisum est, quod ad se illiceat populorum imperitorum animos contra
disciplinam, contra
evangelicam traditionem, contra pacem placitam. Nam si sibi posse
contingere
arbitrarentur, numquam profecto in fratrem aliquis deliquisset, unde
aut inita pacta
sui obtineant firmitatem aut conventus, si se non cohibuerit,
ecclesiasticam sentiet disciplinam.
Universi dixerunt: Pax
servetur, pacta custodiantur.
XIII Abundantius episcopus
Adrumentinus dixit: In nostro
concilio statutum est, ut non liceat clericis
fenerare. Quid etiam sanctitati
tuae et huic
concilio videatur, praesenti placito
designetur.
Gratus episcopus dixit: Novellae suggestiones, quae vel obscurae sunt vel sub genere
latent, inspectae a nobis formam
accipient. Ceterum de
quibus apertissime divina scriptura sanxit non differenda sententia est, sed
potius
exsequenda. Proinde quod in laicis
repraehenditur, id multomagis in clericis oportet praedamnari.
Universi <E97,
f. 269vb> dixerunt: Nemo contra
prophetas, nemo contra
evangelia facit sine periculo.
XIIII Gratus episcopus dixit:
Iuxta statuta concilii et
meae mediocritatis
sententiam placet
<B132, f. 51va> facere rerum omnium conclusionem.
Universi <E97, f. 269vb> tituli designati et digesti
teneant sen<V1341, f. 30ra>tentias suas. Sane credo vos tenere multis conciliis a
patribus
<V630, f. 98va> nostris et traditionem temerariam esse damnatam et
rebaptizationis
impietatem esse puniendam. Quas res etiam nostro
concilio credo iam
terminum accepisse. Reliqua vero, quae vel facta vel dicta superius
compraehensa sunt vel aliis conciliis conscripta, quae secundum legem
inveniuntur,
custodire nos oportet. Si quis vero statuta supergressus corruperit vel pro nihilo
habenda putaverit, si
laicus est, communione, si clericus est, honore privetur. Universi dixerunt: Placet,
placet. Gratus episcopus dixit:
Superest iam, ut
placita omnium nostrorum, quae ad consensum
nostrum sunt
scripta, vestra quoque subscriptione firmetis. Universi dixerunt: Et
consensisse nos concilii huius scripta testantur et subscriptione
nostra consensus
declarabitur noster. Et subscripserunt.
O93,
f. 49ra; V630, f. 98va;
W411, f. 42v; V1341, f. 42v; B132,
f. 51va; E97, f. 269vb