O93, f. 53ra; V630, f. 106ra; W411, f. 55r; B132, f. 61ra; V1341, f. 37ra; E97, f. 277ra

CONCILIUM^{1 2} CARTAGINENSE³ AFRICAE QUINTUM HABITUM AB EPISCOPIS LXXIIII⁴ ERA CCCCXXXVIII

INCIPIUNT⁵ TITULI⁶

I⁷ De accusatoribus⁸.

II⁹ De clericis pro crimine suo damnatis¹⁰, ut a quolibet non defensentur¹¹.

<E97, f. 277rb> III¹² De sacerdotibus et levitis, ut ab uxoribus se contineant¹³.

IIII^{14 15} De clericis ad testimonium non pulsandis.

V¹⁶ De rebus ecclesiae sine¹⁷ consulto¹⁸ metropolitani episcopi¹⁹ non alienandis.

VI²⁰ Ut nullus episcopus relicta cathedra in diocesi resideat.

VII²¹ De his, qui nullo testimonio se baptizatos noverunt²², ut baptizentur. Similiter²³ de consecratione ecclesiarum faciendum²⁴ est.

VIII²⁵ De tempore paschali seu concilii.

VIIII²⁶ De intercessoribus, ne cathedram morientis episcopi diu retineant²⁷, <V1341, f. 37rb> sed infra annum sacerdotem²⁸ provideant.

<B132, f. 61rb> X²⁹ De³⁰ defensore³¹ ecclesiarum a³² principe postulando.

XI³³ Ut episcopi ad diem concilii occurrant.

XII³⁴ Ut lapsis sacerdotibus³⁵ manus eis sicut laicis non imponatur³⁶.

XIII³⁷ De clericis excommunicatis, quamdiu³⁸ eis³⁹ asserere⁴⁰ liceat.

XIIII⁴¹ De clericis vel monachis ab alio episcopo ordinatis.

XV⁴² De basilicis, quae sine martyrum reliquiis dedicatae sunt.

XVI⁴³ De idolatriis destruendis⁴⁴.

<O93, f. 53rb> POST⁴⁵ CONSULATUM⁴⁶ placuit^{47 48}, ut die VI Kal. Iul. Carthagine⁴⁹ in secretario basilicae restitutae subter⁵⁰ inserta statuerentur, cum Aurelius episcopus unacum episcopis⁵¹ suis consedisset adstantibus diaconibus constituta sunt haec, quae in subsequente⁵² concilio definita sunt:

I⁵³ In principio statuendum est⁵⁴, ut accusatoribus⁵⁵ de inimici domo prodeuntibus, vel qui cum inimicis morantur, non credatur, nec ab accusatis recipiantur, dein⁵⁶ qui forte in ecclesia quamlibet causam iure apostolico ecclesiis imposito agere voluerit et fortasse discissio⁵⁷ clericorum uni parti⁵⁸ displicuerit, non liceat clericum in⁵⁹ iudicium ad testimonium devocari eum, qui cognitor vel praesens fuit⁶⁰ et⁶¹ nulla⁶² ad testimonium dicendum ecclesiastici⁶³ cuiuslibet persona⁶⁴ pulsetur.

II Et⁶⁵ illud statuendum⁶⁶, ut⁶⁷ nullae accusationes a iudicibus audiantur ecclesiasticis, quae legibus saeculi prohibentur, et ut, si quis cuiuslibet honoris clericus iudicio episcoporum⁶⁸ quocumque crimine fuerit damnatus, non liceat eum sive ab ecclesiis, quibus praefuit⁶⁹, sive a quolibet homine defensari⁷⁰, interposita⁷¹ poena <V630, f. 106rb> damni pecuniae atque honoris⁷², quo⁷³ nec aetatem nec sexum excusandum esse praecipimus⁷⁴.

III Praeterea⁷⁵, cum⁷⁶ de quorumdam clericorum quamvis erga uxores proprias⁷⁷ incontinentia referretur, <E97, f. 277va> placuit episcopos et presbyteros et diaconos secundum priora statuta etiam ab uxoribus continere, quod, nisi fecerint, ab ecclesiastico removeantur officio. Ceteros autem <W411, f. 55v> clericos ad hoc non cogi⁷⁸, sed secundum uniuscuiusque⁷⁹ ecclesia⁸⁰ consuetudinem⁸¹ observari⁸² debere⁸³.

IIII Placuit etiam, ut rem ecclesiae nemo vendat. Quod si aliqua necessitas cogit, hanc insinuandam⁸⁴ esse primati provinciae, ut cum statuto⁸⁵ numero⁸⁶ episcoporum, utrum faciendum sit, arbitretur. Quod si tanta urguet necessitas ecclesiae, ut non possit⁸⁷ ante⁸⁸ consulere, saltem⁸⁹ post factum curiositatem habeat⁹⁰ et⁹¹ vicinis episcopis⁹² hoc ante⁹³ indicare et ad⁹⁴ concilium referre eas⁹⁵ ecclesiae necessitates⁹⁶. Quod si non fecerit, reus concilii venditor teneatur⁹⁷.

V Placuit, ut nemini⁹⁸ sit facultas relicta⁹⁹ principali cathedra, ad aliquam ecclesiam in diocesi constitutam se¹⁰⁰ conferre vel in¹⁰¹ re propria diutius, quam oportet, constitutum curam vel frequentationem propriae cathedrae neglegere.

VI Placuit de infantibus, quoties non inveniuntur certissimi testes, qui eos baptizatos esse sine dubitatione testentur, neque ipsi sunt per aetatem idonei de traditis sibi¹⁰² sacramentis respondere absque ullo scrupulo¹⁰³ eos¹⁰⁴ esse baptizandos¹⁰⁵, ne ista trepidatio eos faciat sacramentorum purgatione privari. Hinc enim legati¹⁰⁶ Maurorum fratres nostri consuluerunt¹⁰⁷, quia multos¹⁰⁸ tales¹⁰⁹ a barbaris redimunt. Similiter¹¹⁰ et de ecclesiis, quotiens super earum consecratione hesitatur¹¹¹, agendum est, id est, ut sine ulla trepidatione consecrentur.

VII Placuit, ut dies venerabilis paschae formatarum subscriptione¹¹² omnibus intimetur, dies vero concilii XI Kal. Novembris servetur et scribendum ad singularum quarumque provinciarum primates¹¹³, ut, quando <V630, f. 106va> apud se concilium congregant, istum diem non impediant.

VIII Item constitutum est, ut nulli intercessori licitum¹¹⁴ sit cathedram¹¹⁵, cui intercessor datus est, quibuslibet populorum studiis¹¹⁶ vel seditionibus¹¹⁷ retinere, sed dare operam, ut intra¹¹⁸ annum eisdem episcopum¹¹⁹ praevideat. Quod¹²⁰ si neglexerit, anno exempto¹²¹ <E97, f. 277vb> interventor alius tribuatur¹²².

VIIII Ab¹²³ imperatoribus universis visum est postulandum propter afflictionem¹²⁴ pauperum, quorum molestiis sine intermissione fatigatur ecclesia, ut defensores eis adversus potentias divitum cum episcoporum provisione delegentur¹²⁵.

X Item^{126 127} placuit, ut¹²⁸, quotiescumque concilium congregandum est, episcopi, qui neque aetate neque¹²⁹ aegritudine neque alia graviori necessitate impediuntur, competenter occurrant primatibusque suarum¹³⁰ provinciarum¹³¹ intimetur, ut de universis episcopis vel duae vel tres turmae fiant¹³² ac^{133 134} de singulis turmis vicissim, quotquot electi fuerint, ad diem concilii instantissime occurrant. Quod si non potuerint occurrere, excusationes suas in tractatoria¹³⁵ subscribant¹³⁶, vel si post adventum tractatoriae¹³⁷ aliquae¹³⁸ necessitates repente¹³⁹ forsitan <V1341, f. 37vb> ortae fuerint, nisi rationem impedimenti sui apud suum primatem¹⁴⁰ reddiderint¹⁴¹, ecclesiae¹⁴² communione debere¹⁴³ esse contentos¹⁴⁴.

<O93, f. 53va> XI Item confirmatum¹⁴⁵ est, <W411, f. 56r> ut, si quando presbyteri¹⁴⁶ vel diaconi¹⁴⁷ in aliqua graviori¹⁴⁸ culpa convicti fuerint, qua¹⁴⁹ eos a ministerio necesse sit removeri¹⁵⁰, non eis¹⁵¹ manus tamquam¹⁵² poenitentibus vel tamquam fidelibus laicis imponatur¹⁵³, neque umquam permittendum¹⁵⁴, ut¹⁵⁵ rebaptizati ad clericatus gradum¹⁵⁶ promoveantur.

XII Rursus constitutum est, ut quoties clericis convictis¹⁵⁷ et confessis¹⁵⁸ in aliquo crimine vel propter eorum¹⁵⁹, quorum verecundiae¹⁶⁰ parcitur vel propter ecclesiae opprobrium aut insolentem¹⁶¹ insultationem¹⁶² hereticorum atque gentilium, si forte causae suae adesse voluerint¹⁶³ et innocentiam suam asserere, intra annum excommunicationis hoc faciant. <V630, f. 106vb> Si vero intra annum causam suam purgare contempserint¹⁶⁴, nulla eorum vox¹⁶⁵ penitus audiatur.

XIII Item placuit, ut, si¹⁶⁶ quis de alterius monasterio repertum¹⁶⁷ vel ad clericatum promovere voluerit, vel in¹⁶⁸ suo monasterio maiorem monasterii constituere, episcopus, qui hoc fecerit, a ceterorum communione <E97, f. 278ra> seiunctus, suae tantum plebis¹⁶⁹ communione¹⁷⁰ contentus sit et ille neque clericus neque praepositus perseveret¹⁷¹.

XIIII¹⁷² Item placuit, ut altaria¹⁷³, quae passim per agros aut vias tamquam memoriae martyrum constituuntur¹⁷⁴, in quibus nullum corpus aut reliquiae¹⁷⁵ martyrum conditae probantur, ab¹⁷⁶ episcopis, qui eisdem locis praesunt, si fieri potest, evertantur. Si autem hoc propter¹⁷⁷ tumultus¹⁷⁸ populares non¹⁷⁹ sinitur, plebes tamen admoneantur¹⁸⁰, ne illa loca frequentent, ut¹⁸¹, qui recte sapiunt, nulla ibi superstitione devincti teneantur. Et omnino nulla memoria martyrum probabiliter¹⁸² acceptetur, nisi ubi corpus aut aliquae reliquiae¹⁸³ sunt aut origo alicuius habitationis¹⁸⁴ vel possessionis vel¹⁸⁵ passionis fidelissima origine¹⁸⁶ traditur¹⁸⁷. Nam quae¹⁸⁸ per somnia et¹⁸⁹ per inanes quasi revelationes quorumlibet hominum ubicumque constituuntur altaria, omnimodo reprobentur¹⁹⁰.

XV¹⁹¹ Item placuit ab imperatoribus gloriosissimis peti¹⁹², ut reliquiae¹⁹³ idolatriae non solum in simulacris, sed in quibuscumque locis vel lucis¹⁹⁴ vel arboribus omnimodo deleantur.

Aurelius episcopus ecclesiae Carthaginis supra compraehensis in nostro concilio statutis subscripsi; similiter LXXII episcopi subscripserunt.

O93, f. 53 va; V630, f. 106vb, W411, f. 56r; V1341, f. 37vb; E97, f. 278ra