O93, f. 67ra; V630, f. 128rb; W411, f. 95v; V1341, f. 60ra; E97, f. 301ra

XXXIII INCIPIT¹ CONCILIUM HELERDENSE² OCTO EPISCOPORUM <E97, f. 301rb> GESTUM³ ERA XXX⁴.

<V630, f. 128va> PRAEDICTI⁵ CONCILII⁶ TITULI INCIPIUNT.

I De his, qui altario ministrant, ut⁷ a sanguine hominis se⁸ abstineant.

II De his, qui abortivum⁹ faciunt vel natos suos exstingunt.

III De monachis, ut¹⁰ clerici ordinentur cum voluntate abbatis¹¹, et quae monasterio¹² offeruntur, non¹³ auferantur, et de basilicis, quas laici fecerint¹⁴.

IIII De incestis, ut quamdiu in scelere sunt, inter caticuminos habeantur.

V De his, qui altario serviunt, si subito in¹⁵ carnis fragilitatem¹⁶ inciderint¹⁷.

VI De his, qui viduae poenitenti vel religiosae virgini¹⁸ stuprum intulerit¹⁹.

VII De his, qui sacramento se obligant, ne ad pacem redeant.

VIII Si clericus servum vel discipulum de ecclesia traxerit, ut poenitentiam agat.

VIIII De his, qui rebaptizati²⁰ sunt, quantum poeniteant.

<V1341, f. 60rb> X De his, qui iubente episcopo remissa²¹ culpa ab ecclesia exire contemnunt²².

XI De clericis, qui in mutuam caedem prorumpunt.

XII De his, qui contra canones ordinati sunt, ut²³ deponantur.

<W411, f. 96r> XIII De catholicis, qui filios suos baptismati hereticorum dederint²⁴.

XIIII De catholicis, ut cum rebaptizatis non conversentur.

XV Ut clerici cum extraneis mulieribus non habitent.

XVI Si sacerdos moritur, quid²⁵ de rebus ecclesiae observetur.

SYNODUS HABITA IN CONVENTU HEROENSE²⁶ ANNO XV TEUDERICI²⁷ REGIS SUB DIE VIII ID. AUG.

I²⁸ De²⁹ his³⁰ clericis, qui in obsessionibus³¹ necessitate positi fuerint, id statutum est, ut, qui altario ministrant et Christi corpus³² et sanguinem tradunt vel vasa sacro³³ officio deputata³⁴ contractant³⁵, ut ab omni³⁶ humano sanguine etiam³⁷ hostili se³⁸ abstineant. Quod si in hoc inciderint, duobus annis tam officio quam communione priventur, ita ut³⁹ duobus annis vigiliis, ieiuniis, orationibus et elemosynis pro viribus, quas dominus donaverit, expientur, et ita demum officio vel communioni reddantur ea tamen ratione, ne ulterius ad officia potiora promoveantur⁴⁰. Quod si infinito^{41 42} tempore neglegentiores⁴³ circa salutem suam exstiterint, praestolandi⁴⁴ ipsius poenitentiae tempus in potestate maneat sacerdotis.

II Hi⁴⁵ vero, qui male conceptos ex adulterio factos^{46 47} vel <V630, f. 128vb> editos necare⁴⁸ studuerint vel in ventris matrum potionibus aliquibus colliserint⁴⁹, in utroque sexu adulteris post septem annorum curricula communio⁵⁰ tribuatur ita tamen, ut omni tempore <E97, f. 301va> vitae suae fletibus et humilitati⁵¹ insistant. Si⁵² vero clerici fuerint, officium eis ministrandi recuperare⁵³ non liceat, attamen in choro psallentium a tempore receptae communionis intersint ipsis⁵⁴ beneficiis⁵⁵. In exitu tantum, si facinora sua omni tempore vitae suae defleverint, communio eis⁵⁶ tribuatur.

III De⁵⁷ monachis vero id observari placuit, quod synodus Agatensis noscitur decrevisse, hoc tantummodo adiciendo, ut⁵⁸, cum pro ecclesiae⁵⁹ utilitate aliquos⁶⁰ episcopus probaverit⁶¹ in clericatus officio⁶² promovendos⁶³ cum abbatis voluntate debeant ordinari. Ea vero, quae in iure monasterii de facultatibus offeruntur, in nullo⁶⁴ diocesana⁶⁵ lege ab episcopis contingantur. Si autem ex laicis quisquam a se factam <V1341, f. 60va> basilicam consecrari⁶⁶ desiderat, nequaquam eam⁶⁷ sub monasterii⁶⁸ specie, ubi congregatio non colligitur⁶⁹ vel regula ab episcopo non constituitur, a⁷⁰ diocesana⁷¹ lege audeat⁷² segregare.

IIII De⁷³ his, qui se incesti pollutione commaculant, placuit, quousque in ipso detestando et illicito carnis contubernio perseverant, usque ad missam tantum⁷⁴ caticuminorum in ecclesia admittantur⁷⁵, cum quibus etiam nec cibum sumere ulli⁷⁶ christianorum, sicut apostolus iussit, oportet.

V Hi⁷⁷, qui altario dei deserviunt, si subito in⁷⁸ flenda⁷⁹ carnis fragilitate corruerint⁸⁰ et domino respiciente digne poenitu<O93, f. 67rb>erint, ita ut mortificato corpore cordis contriti sacrificium deo offerant, maneat⁸¹ in potestate pontificis vel veraciter⁸² afflictos non diu suspendere vel desidiosos⁸³ prolixiore⁸⁴ tempore ab ecclesiae corpore segregare, ita tamen, ut sic⁸⁵ officiorum suorum⁸⁶ loca recipiant⁸⁷, ne⁸⁸ possint ad altiora officia ulterius promoveri. Quod si iterato⁸⁹ velut canes ad vomitum reversi fuerint, non solum dignitate officii careant, sed etiam sanctam communionem nisi in exitu⁹⁰ non⁹¹ percipiant⁹².

VI Qui⁹³ poenitenti viduae vel virgini religiosae vim stupri intulerit, si se ab eo sequestrare noluerit, pariter a communione⁹⁴ christianorum⁹⁵ consortio segregentur. Si vero illa, quae⁹⁶ vim pertulit ad sanctam religionem redierit, in illo <E97, f. 301vb> solo⁹⁷ sententiae⁹⁸ excommunicationis teneatur, quoadusque^{99 100} publice¹⁰¹ poeniteat.

VII Qui¹⁰² sacramento se obligaverit¹⁰³, ut litigans¹⁰⁴ cum quolibet ad pacem nullo modo redeat, pro periurio uno anno a communione corporis et sanguinis domini <V630, f. 129ra> segregatus reatum suum elemosynis, fletibus et, quantis¹⁰⁵ potuerit, ieiuniis absolvat. Ad caritatem vero, quae operit multitudinem peccatorum, celeriter venire festinet.

VIII Nullus¹⁰⁶ clericorum servum aut discipulum suum ad ecclesiam confugientem extrahere audeat vel flagellare praesumat. Quod si fecerit, donec digne poeniteat¹⁰⁷, a loco, cui honorem¹⁰⁸ non dedit¹⁰⁹, segregetur¹¹⁰.

VIIII De¹¹¹ his, qui in praevaricatione¹¹² rebaptizati sine aliqua necessitate vel tormento dilapsi sunt, placuit, ut circa eos illa Niceni¹¹³ synodi statuta serventur, quae de praevaricatoribus censita esse noscuntur, id est, ut septem annis inter caticuminos orent et¹¹⁴ duobus¹¹⁵ inter catholicos, et postea moderatione et clementia episcopi fidelibus in <V1341, f. 60vb> oblatione¹¹⁶ eucharistiae communicent.

<W411, f. 97r> X Qui¹¹⁷ iubente sacerdote pro quacumque culpa ab ecclesia exire contempserit, pro noxa¹¹⁸ contumaciae, tardius recipiatur ad veniam.

XI Si^{119 120} clerici in mutuam caedem proruperint¹²¹, prout dignitas officiorum in tali excessus¹²² contumelia pertulerit, a pontifice districtius¹²³ vindicetur.

XII Qui¹²⁴ contra decreta canonum indiscrete clericos usque nunc ordinaverunt, eis¹²⁵ dominus vel sancta et ecclesiastica caritas ignoscat. A modo vero, si in tali¹²⁶ casu¹²⁷ prorumperint¹²⁸, decretum canonum, quod circa eorum personas statutum est, id est, ut nullum iam¹²⁹ ordinare audeant¹³⁰, observetur, vel qui deinceps¹³¹ ordinati fuerint, deponantur. Hi¹³² vero, qui tales hactenus ordinati sunt, nullo¹³³ tempore promoveantur.

XIII Catholicus¹³⁴, qui filios suos in heresim¹³⁵ baptizandos obtulerit¹³⁶, illius in ecclesia nullatenus recipiatur.

XIIII Cum rebaptizatis fideles religiosi nec in cibo participent.

XV Familiaritatem¹³⁷ extranearum mulierum licet ex toto sancti patres antiquis monitionibus praeceperint ecclesiis¹³⁸ evitandum¹³⁹, id nunc tamen nobis <E97, f. 302ra> visum est, ut, qui talis probabitur, post primam et secundam commonitionem¹⁴⁰, si emendare neglexerit, donec in vitio perseverat, officii sui dignitate privetur. Quod si se deo iuvante correxerit, sancto ministerio restauretur.

XVI Licet¹⁴¹ de re huiuscemodi, quam constituere¹⁴² salubri ordinatione decernimus, prisca auctoritas canonum nequaquam¹⁴³ siluerit, sed evidenti¹⁴⁴ sanctione praeceperit, ut cuiuscumque ecclesiae pontifice defuncto non passim pro libitu¹⁴⁵ suo in earum rerum direptionem, quas obiens dereliquit¹⁴⁶, quisquam¹⁴⁷ irruat domumque subvertat, sed sa<V630, f. 129rb>cerdos, qui¹⁴⁸ exsequiarum tempore adest, omnia, quae ad utilitatem et conservationem pertinent, debeat diligenti circumspectione munire¹⁴⁹. Tamen quia haec¹⁵⁰ ipsa sanctio¹⁵¹, quod peius est, a multis clericis cognoscitur violari, ita ut non^{152 153} iubente sacerdote expectorato¹⁵⁴ affectu totaque disciplinae severitate posthabita <O93, f. 67va> immaniter, quae in domo pontificali repperiuntur, invadunt¹⁵⁵ et abstrahunt¹⁵⁶, ideo¹⁵⁷ nunc haec¹⁵⁸ huius placiti¹⁵⁹ constitutione¹⁶⁰ inter¹⁶¹ nos censura placuit custodiri, <V1341, f. 61ra> ut defuncto antistite vel etiam adhuc in supremis agente, nullus clericorum cuiuslibet ordinis¹⁶², officii gradusve sit¹⁶³, quicquam de domo <W411. f. 97v> praesumat vel de utilitate¹⁶⁴, quae¹⁶⁵ instrumenti¹⁶⁶ domus esse noscitur¹⁶⁷, id est mobilis¹⁶⁸ et immobilis rei ecclesiasticae conetur invadere, nihil furto, nihil dolo supprimens¹⁶⁹, auferens atque abscondens, sed is, cui domus commissa est, subiunctis sibi cum consilio¹⁷⁰ uno vel duobus fidelissimis, omnia¹⁷¹ ad tempus pontificis substituendi debeat conservare¹⁷² vel his¹⁷³, qui¹⁷⁴ in domo inveniuntur, clericis consueta¹⁷⁵ alimonia administrare¹⁷⁶. Substitutus¹⁷⁷ autem antistes¹⁷⁸ susceptae¹⁷⁹ sedis commoda ordinabit¹⁸⁰ velut¹⁸¹ deus imperavit¹⁸² ut¹⁸³ eis uti cum his debeat, quos cognoverit¹⁸⁴ disciplinae et caritati¹⁸⁵ praedecessoris¹⁸⁶ sui fideliter paruisse. Quod si quisquam post haec cuiuslibet ordinis, ut superius¹⁸⁷ dictum est, clericus quacumque occasione vel¹⁸⁸ de omni facultate quippiam probatus fuerit abstulisse vel si fortisan dolo aliquo¹⁸⁹ suppressisse, reus sacrilegii prolixiori¹⁹⁰ anathemate con<E97, f. 302rb>demnetur et vix¹⁹¹ quoque peregrina ei communio¹⁹² concedatur, quia durum est, ut hi¹⁹³, quos constat in servitio domini cum primae sedis antistite desudasse, ab his¹⁹⁴, qui suarum rerum incubatores¹⁹⁵ vel utilitatibus¹⁹⁶ servientes atque vacantes fuisse noscuntur, despecti¹⁹⁷ aliquatenus crucientur.

Sergius¹⁹⁸ in¹⁹⁹ Christi nomine episcopus²⁰⁰ has²⁰¹ constitutiones, secundum quod nobis cum fratribus²⁰² deo inspirante complacuit²⁰³, relegi et subscripsi. Iustus in Christi nomine episcopus subscripsi. Casontius²⁰⁴ in Christi nomine episcopus subscripsi. Ioannes in Christi nomine episcopus subscripsi. Petrus²⁰⁵ in Christi nomine episcopus subscripsi. Maurulio²⁰⁶ in Christi nomine episcopus subscripsi. Taurus in Christi nomine episcopus subscripsi. Februarius in Christi nomine episcopus subscripsi. Gratus²⁰⁷ in Christi nomine presbyter directus a domino²⁰⁸ meo Stafilio episcopo his²⁰⁹ constitutionibus interfui et²¹⁰ subscripsi.

O93, f. 67va; V630, f. 129rb; W411, f. 97v; V1341, f. 61ra; E97, f. 302rb