O93, f. 69va; V630, f. 132rb; W411, f. 103r; V1341, f. 64rb; E97, f. 305va

XXXVIII^{1 2} INCIPIT TOLETANA SYNODUS³ TERTIA XX⁴ DUORUM EPISCOPORUM IN QUA ARRIATIA⁵ HERESIS IN SPANIA⁶ CONDEMNATUR.

IN NOMINE DOMINI NOSTRI IESU CHRISTI <W411, f. 103v> anno regnante quarto gloriosissimo atque piissimo⁷ et deo fidelissimo domno⁸ Recaredo rege, die VIII Id. Maiar. era DCXXVII haec sancta synodus <V630, f. 132va> habita est in civitate⁹ regia¹⁰ Toletana ab episcopis totius Spaniae¹¹ vel Galliae¹², <V1341, f. 64va> qui infra scripti sunt.

<E97, f. 305vb> Cum pro fidei suae sinceritate¹³ idem¹⁴ gloriosissimus princeps omnes regiminis¹⁵ suae¹⁶ pontifices in unum convenire mandasset, ut tam de eius conversione quam de gentis Gothorum innovatione in domino exultarent et divinae dignationi pro tanto¹⁷ munere gratias agerent¹⁸, memoratus¹⁹ sanctissimus²⁰ princeps sic venerandum concilium alloquitur dicens:

Non incognitum reor^{21 22} esse vobis²³, reverentissimi²⁴ sacerdotes, quod propter instaurandam disciplinae ecclesiasticae²⁵ formam ad nostrae²⁶ vos serenitatis praesentiam evocaverim²⁷, et quia²⁸ recursis²⁹ retro temporibus heresis imminens in tota ecclesia catholica agere synodica negotia denegabat, deus, cui placuit per nos eiusdem heresis obicem³⁰ depellere, admonuit instituta de more ecclesiastico³¹ reparare. Ergo sit vobis iocunditatis, sit³² gaudii³³, quod mos canonicus prospectu, dum³⁴ per nostram gloriam ad paternos <O93, f. 69vb> reducitur terminos. Prius tamen admoneo³⁵ pariter et exhortor³⁶ ieiuniis vos et vigiliis atque orationibus operam³⁷ dare, ut ordo canonicus, quem a sacerdotalibus sensibus detraxerat longa ac diurna oblivio, quam³⁸ aetas nostra se nescire fatetur, divino vobis³⁹ rursus dono patefiat.

Ad haec autem gratias deo agentes⁴⁰ et religiosissimo principi universo concilio⁴¹ in laudibus acclamante, triduanum est exinde praedicatum ieiunium.

Sed cum die octavo⁴² Id.⁴³ Maiar. in unum coetum dei sacerdotes adessent et oratione praemissa unusquisque sacerdotum competenti loco resedisset⁴⁴, ecce in medio eorum adfuit serenissimus princeps seque cum dei sacerdotibus orationi communicans⁴⁵, divino⁴⁶ deinceps flumine⁴⁷ plenus sic alloquendum exorsus est dicens:

Non credimus vestram latere sanctitatem, quanto tempore in errore Arrianorum laborasset Spania⁴⁸ et non multos⁴⁹ post discessum genitoris nostri dies, quibus nos vestra beatitudo fidei sanctae catholicae cognovit esse sociatos, credimus generaliter magnum et⁵⁰ aeternum gaudium habuisse, et ideo, venerandi patres, <E97, f. 306ra> ad hanc vos peragendam⁵¹ congregavimus⁵² synodum, ut de hominibus⁵³ nuper advenientibus ad Christum ipsi⁵⁴ aeternas domino gratias deferatis. Quicquid vero verbis apud sacerdotium vestrum <V1341, f. 64vb> nobis agendum erat de fide atque spe⁵⁵ nostra, quam gerimus, in hoc tomo⁵⁶ <V630, f. 132vb> conscripta⁵⁷ atque allegata innotescimus⁵⁸. Relegatur enim⁵⁹ in medio vestri et in iudicio synodali examinata⁶⁰ per omne⁶¹ succiduum tempus gloria nostra <W411, f. 104r> eiusdem fidei testimonio decorata clarescat.

Susceptus⁶² est autem ab omnibus dei sacerdotibus offerente rege sacrosanctae fidei tomus⁶³ et pronuntiante notario clara voce recensitus⁶⁴ est:

Quamvis deus omnipotens pro utilitatibus populorum regni nobis⁶⁵ culmen subire tribuerit et moderamen gentium non paucarum regiae nostrae curae⁶⁶ commiserit, meminimus⁶⁷ tamen nos mortalium condicione perstringi⁶⁸ nec⁶⁹ posse felicitatem futurae beatitudinis aliter promereri, nisi nos cultui⁷⁰ verae fidei reputemus⁷¹ et conditori nostro salutis⁷² confessione, quo⁷³ dignus⁷⁴ ipse est, placeamus. Pro qua re quanto subditorum gloria regali extollimus⁷⁵, tanto providi⁷⁶ esse debemus in his, quae a⁷⁷ deo sunt vel nostram spem agere vel gentibus nobis a deo creditis consulere. Ceterum quid pro⁷⁸ tantis beneficiorum collationibus omnipotentiae⁷⁹ divinae valemus tribuere, quando omnia ipsius sint et bonorum nostrorum nihil egeat, nisi ut in eum sic tota devotione credamus, quemadmodum per scripturas sacras se ipse intellegi voluit et credi⁸⁰ praecepit, id est⁸¹, ut confiteamur esse patrem, qui genuerit ex sua substantia filium sibi coaequalem⁸² et coaeternum, non tamen, ut ipse idem⁸³ natus ingenitus⁸⁴, sed persona alius sit pater⁸⁵, qui genuit⁸⁶, alius sit filius, qui fuerit generatus, unius tamen uterque substantiae in⁸⁷ divinitate subsistat⁸⁸. Spiritusque⁸⁹ sanctus confitendus a nobis et praedicandus⁹⁰ est a patre et filio procedere, et cum patre et filio unius⁹¹ esse substantiae. Tertiam⁹² vero⁹³ in trinitate spiritus sancti <E97, f. 306rb> esse personam, qui tamen communionem habet⁹⁴ cum patre et filio in⁹⁵ divinitatis essentia⁹⁶. Haec enim sancta trinitas unus est deus, pater et filius et spiritus sanctus, cuius⁹⁷ bonitate hominis, licet bona sit condita creatura⁹⁸, per assumptam⁹⁹ tamen a filio humani habitus formam a damnata¹⁰⁰ progenie reformamur ad beatitudinem pristinam. Sed¹⁰¹ sicut verae salutis indicium est trinitatem in unitate et unitatem <V1341, f. 65ra> in trinitate sentiri¹⁰², ita erit consummata iustitia¹⁰³, si¹⁰⁴ eandem¹⁰⁵ intra universalem ecclesiam teneamus et apostolicam unitatem¹⁰⁶ in apostolico positi fundamento servemus. Vos tamen dei sacerdotes meminisse oportet, quanta¹⁰⁷ hucusque ecclesia dei catholica per Spanias¹⁰⁸ aversae¹⁰⁹ partis molestiis¹¹⁰ laboraverit, dum et catholici¹¹¹ con<V630, f. 133r>stanter fidei suae¹¹² tenerent ac defenderent veritatem, et heretici¹¹³ pertinaciori animosita<O93, f. 70ra>ti¹¹⁴ propriae niterentur perfidiae¹¹⁵. Me quoque, ut res¹¹⁶ ipsa conspicit¹¹⁷, calore¹¹⁸ fidei accensum in hoc¹¹⁹ dominus excitavit, ut depulsa obstinatione¹²⁰ infidelitatis et discordiae submoto furore <W411, f. 104v> populum, qui sub nomine religionis famulabatur errori, ad agnitionem fidei et ecclesiae catholicae consortium¹²¹ revocarem¹²². Adest enim omnis gens Gothorum inclita et fere omnium gentium genuina virilitate opinata¹²³, quae licet suorum pravitate doctorum a¹²⁴ fide hactenus vel unitate ecclesiae fuerit catholicae segregata, toto nunc tamen¹²⁵ in^{126 127} eo assensus¹²⁸ concordans eius ecclesiae communioni participatur¹²⁹, quae diversarum gentium multitudinem materno¹³⁰ in sinu¹³¹ suscipit et caritatis uberibus¹³² nutrit, de qua propheta canente dicitur: Domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus. Nec enim sola Gothorum conversio¹³³ ad cumulum nostrae mercedis accessit, quin¹³⁴ immo et Suevorum gentis infinita multitudo, quam praesidio caelesti nostro regno subiecimus. Alieno¹³⁵ licet vitio^{136 137} in heresim deductam¹³⁸ nostro tamen ad veritatis originem studio revocavimus¹³⁹. Proinde, sanctissimi patres, has¹⁴⁰ nobilissimas gentes, quae lucris per nos dominicis applicatae sunt, quasi sanctum et placabile sacrificium per vestras¹⁴¹ manus aeterno deo offero. Erit enim mihi¹⁴² immarcescibilis¹⁴³ corona vel gaudium <E97, f. 306va> in retributione iustorum, si¹⁴⁴ hi¹⁴⁵ populi, qui¹⁴⁶ nostra ad unitatem¹⁴⁷ ecclesiae sollertia transcurrerunt¹⁴⁸ fundati in eadem et¹⁴⁹ stabiliti¹⁵⁰ permaneant. Sicut enim¹⁵¹ divino nutu nostrae¹⁵² curae fuit hos populos ad unitatem¹⁵³ Christi ecclesiae pertrahere¹⁵⁴, ita sit vestrae docibilitatis catholicis¹⁵⁵ eos dogmatibus instituere, quo in tota^{156 157} cognitione¹⁵⁸ veritatis instructi¹⁵⁹ noverint ex¹⁶⁰ toto ex¹⁶¹ solido errores¹⁶² perniciosos¹⁶³ respuere et verae fidei tramitem ex caritate retinere vel catholicae ecclesiae communionem desiderio avidiori amplectere¹⁶⁴. Ceterum¹⁶⁵ sicut facile ad veniam pervenisse confido, quod nescia <V1341, f. 65rb> hucusque tam clarissima¹⁶⁶ erraverit gens, ita gravius esse non dubito, si agnitam veritatem dubio corde teneat¹⁶⁷ atque a potenti¹⁶⁸ lumine, quod absit, oculos suos avertat¹⁶⁹. Unde valde pernecessarium esse prospexit¹⁷⁰ vestram in unum convenire beatitudinem, habens sententiae dominicae fidem, qua¹⁷¹ dicit: Ubi fuerint duo aut¹⁷² tres collecti in nomine meo, ibi ero in medio eorum. Credo enim beatam sanctae trinitatis divinitatem¹⁷³ huic sancto interesse concilio, et ideo tamquam¹⁷⁴ ante conspectum¹⁷⁵ dei ita in medio vestri fidem meam, quam^{176 177} protuli conscius admodum sententiae divinae dicentis: Non ce<V630, f. 133rb>lavi misericordiam tuam et¹⁷⁸ veritatem tuam a congregatione multa, vel¹⁷⁹ apostolum Paulum Timotheo¹⁸⁰ discipulo praecipientem audivi: Certa bonum¹⁸¹ certamen fidei, appraehende vitam¹⁸² aeternam, in qua vocatus es¹⁸³ confessus bonam confessionem coram multis testibus. Vera est enim redemptoris nostri ex evangelio sententia, <W411, f. 105r> qua confitentem se coram hominibus confiteri¹⁸⁴ dicit coram patre et negantem se esse negaturum. Expedit¹⁸⁵ enim nobis id ore profiteri, quod corde¹⁸⁶ credimus, secundum caeleste mandatum, quo¹⁸⁷ dicitur: Corde¹⁸⁸ enim creditur ad iustitiam, ore¹⁸⁹ autem confessio fit ad salutem. Proinde sicut¹⁹⁰ anathematizo Arrium cum omnibus dogmatibus et complicibus suis, qui unigenitum dei filium a paterna degenerem¹⁹¹ asserebat esse substantiam¹⁹² nec a¹⁹³ patre genitum, sed ex nihilo dicebat esse creatum, vel omnia concilia malignantium, quae adversus sanctam¹⁹⁴ synodum¹⁹⁵ Nicenam exstiterunt. Ita in honorem et in laudem dei¹⁹⁶ fidem sanctam Niceni observo¹⁹⁷ concilii¹⁹⁸ et honoro ea¹⁹⁹, quae²⁰⁰ contra eundem <E97, f. 306vb> rectae fidei pestem Arrium trecentorum X et VIII sancta episcopalis scripsit synodus. Amplector itaque et teneo fidem centum quinquaginta episcoporum Constantinopolim²⁰¹ congregatorum, quae Macedonium²⁰² spiritus sancti substantiam minorantem <O93, f. 70rb> et a²⁰³ patris et filii unitate²⁰⁴ et essentia segregantem²⁰⁵ iugulo veritatis interemit. Prima^{206 207} quoque Ephesina synodus fidem, quae²⁰⁸ adversus Nestorium eiusque doctrinam lata²⁰⁹ est, credo pariter et honoro²¹⁰. Similiter et Chalcedonensis concilii fidem, quam plena²¹¹ sanctitate et eruditione adversus Euticen²¹² et Dioscorum protulit, cum omni²¹³ ecclesia catholica reverenter²¹⁴ suscipio²¹⁵. Omnium quoque orthodoxorum venerabilium sacerdotum concilia, quae ab ipsis²¹⁶ <V1341, f. 65va> suprascriptis quattuor synodis fidei puritate non dissonant, pari veneratione observo. Properet ergo reverentia²¹⁷ vestra fidem hanc nostram canonicis applicare monumentis²¹⁸, ut²¹⁹ ab episcopis vel religiosis et²²⁰ gentis²²¹ nostrae primoribus sollerter fides²²², quam in ecclesia catholica²²³ crediderunt²²⁴, legatur²²⁵. Quam renovatam²²⁶ et²²⁷ apicibus vel eorum²²⁸ subscriptionibus roboratam²²⁹ futuris olim temporibus in testimonium dei atque omnium²³⁰ fidelium²³¹ reservate, ut²³² gentes²³³, quas²³⁴ in dei nomine regia potestate praecellimus, et quae²³⁵ relicto²³⁶ antiquo errore per unctionem sacrosancti chrismatis vel manus impositionem paraclitum intra dei ecclesiam perceperunt²³⁷ spiritum, quem²³⁸ unum et aequalem cum pa<V630, f. 133va>tre et filio confitentes^{239 240} eiusque²⁴¹ dono in sinu ecclesiae sanctae catholicae collocatae²⁴² sunt. Quod²⁴³ si eorum aliqui hanc credulitatem²⁴⁴ et sanctam confessionem nostram minime²⁴⁵ credere voluerint, iram dei cum anathemate aeterno percipiant²⁴⁶, ut²⁴⁷ de interitu suo fidelibus²⁴⁸ gaudium, infidelibus²⁴⁹ sint in exemplum. Huic vero confessioni²⁵⁰ meae sanctarum²⁵¹ scripturarum et²⁵² conciliorum constitutionibus²⁵³ consentiens²⁵⁴ et²⁵⁵ testimonio divino tota cordis simplicitate subscripsi.

INCIPIT²⁵⁶ FIDES A SANCTO NICENO CONCILIO

Credimus in unum deum patrem omnipotentem omnium visibilium²⁵⁷ et invisibilium conditorem²⁵⁸ et in unum <W411, f. 105v> dominum Iesum²⁵⁹ filium dei de²⁶⁰ patre natum unigenitum, hoc est, de²⁶¹ substantia <E97, f. 307ra> patris, deum ex deo, lumen ex lumine, deum verum ex deo vero, natum non factum²⁶², homousion patris²⁶³, hoc est eiusdem cum patre substantiae, per quem omnia facta sunt, quae²⁶⁴ in caelo et quae in terra, qui propter nos²⁶⁵ et propter nostram²⁶⁶ salutem descendit²⁶⁷ et incarnatus est²⁶⁸, homo factus passus est et resurrexit tertia die et²⁶⁹ ascendit in caelos²⁷⁰, inde²⁷¹ venturus²⁷² iudicare vivos et mortuos, et in spiritum sanctum. Eos autem, qui dicunt²⁷³, erat²⁷⁴, quando non erat, et antequam²⁷⁵ nasceretur, non erat, et quia ex nullis exsistentibus²⁷⁶ factus est aut ex alia substantia vel subsistentia²⁷⁷ dicunt²⁷⁸ esse aut²⁷⁹ convertibilem²⁸⁰ filium dei²⁸¹, anathematizat catholica et apostolica ecclesia.

ITEM SANCTA FIDES, QUAM EXPOSUERUNT PATRES^{282 283} CL CONSONA VOCE²⁸⁴, QUI CONSTANTINOPOLIM²⁸⁵ CONGREGATI SUNT.

<V1341, f. 65vb> Credimus in unum deum patrem omnipotentem factorem caeli et terrae, visibilium omnium et invisibilium conditorem et in unum dominum Iesum Christum filium dei unigenitum, ex patre natum ante omnia saecula, deum ex deo, lumen ex lumine, deum verum ex deo vero, natum non factum, homousion patri, hoc²⁸⁶ est, eiusdem cum patre²⁸⁷ substantiae, per quem omnia facta sunt, et²⁸⁸ quae in caelo et quae in terra, qui propter nos²⁸⁹ et propter nostram salutem descendit et incarnatus est de spiritu sancto et²⁹⁰ Maria virgine²⁹¹, homo factus passus est sub Pontio Pilato et²⁹² sepultus est²⁹³ et tertia die resurrexit, ascendit in caelos, sedit²⁹⁴ ad dexteram patris, iterum venturus cum²⁹⁵ gloria iudicare vivos et mortuos, cuius regni non erit <O93, f. 70va> finis, et in spiritum <V630, f. 133vb> sanctum dominum et vivificatorem²⁹⁶ ex patre procedentem cum patre et filio adorandum et glorificandum, qui locutus est per prophetas²⁹⁷, unam catholicam atque apostolicam ecclesiam. Confitemur unum baptisma²⁹⁸ in remissionem²⁹⁹ peccatorum, exspectamus resurrectionem mortuorum³⁰⁰, vitam futuri saeculi. Amen³⁰¹.

ITEM³⁰² TRACTATUS³⁰³ CHALCEDONENSIS CONCILII.

Suffecerat³⁰⁴ quidem ad plenissimam pietatis agnitionem et confirmationem cautissimum hoc et salutare divinae gratiae symbolum. <E97, f. 307rb> De patre enim et filio et spiritu sancto doctrinam perfectam edocet et incarnationem dominicam fideliter suscipientibus manifestat. Sed quoniam³⁰⁵, qui praedicationem veritatis destruere nituntur, quasdam propriae hereseos novitates pariunt³⁰⁶, quidam³⁰⁷ enim mysterium pro nobis actum divinae dispensationis audent corrumpere et vocem illam virginei³⁰⁸ partus factam³⁰⁹ ad³¹⁰ virginem <W411, f. 106r> denegant, alii³¹¹ temperamentum confessionum³¹² inducentes et unam esse naturam carnis et deitatis insensate componentes, passibilem unigeniti divinam naturam tali confusione prodigiose divulgant, idcirco omnem³¹³ adversus veritatem opponendam ab ipsis machinationem³¹⁴ volens excludere sancta et magna universalis synodus antiquam praedicationem immobilem docens, statuit percipue³¹⁵ trecentorum X et VIII sanctorum patrum fidem incontaminatam manere. Et propter eos, qui spiritui³¹⁶ sancto adversantur, centum quinquaginta³¹⁷ patrum paulo posteriori tempore in urbe Constantinopolitana³¹⁸ <V1341, f. 66ra> convenientium³¹⁹ de substantia spiritus sancti traditam doctrinam corroborat, quam etiam illi³²⁰ omnibus insinuaverunt, non quod in praecedentibus aliquid deesset adicientes³²¹, sed de spiritu sancto eorundem intellectum, adversus eos, qui deitatis eius damnationem³²² nituntur adimere scripturarum testimoniis plenius manifestantes³²³. Propter eos sane, qui dispensationis mysterium temptant corrumpere et³²⁴ purum hominem esse, qui ex sancta virgine natus³²⁵ est, impudenter divulgant, beatissimi quondam³²⁶ viri³²⁷ Cyrilli Alexandrinae ecclesiae sacerdotis synodicas epistolas tam ad Nestorium quam ad ceteros per orientem congruas³²⁸ et sibi consentientes suscipit³²⁹ ad³³⁰ confutationem³³¹ quidem Nestorianae³³² amentiae^{333 334}, interpretationem vero eorum, qui religioso zelo salutaris symboli cupiunt³³⁵ intellectum, quibus et epistolam³³⁶ sancti ac beatissimi primae sedis archiepiscopi³³⁷ Leonis ad Flavianum³³⁸ scriptam sanctae recordationis archiepiscopo³³⁹ ad perimendam Euticetis malignitatem, quae³⁴⁰ magni Petri confessioni³⁴¹ concordat et communem³⁴² quendam³⁴³ paginam³⁴⁴ exsistentem³⁴⁵ contra eos, <V630, f. 134ra> qui recte non glorificant ad confirmationem catholicae religionis³⁴⁶ evidenter subiunxit et eos, qui in duos filios dispensationis dominicae mysterium scindere moliuntur, exsecratur³⁴⁷ et eos³⁴⁸, qui in duas naturas Christi temperamentum³⁴⁹ <E97, f. 307va> vel confessionem³⁵⁰ argumentantur, adversatur³⁵¹, et qui caelestem aut alterius cuiusque substantiam exsistere formam servi, quam pro nobis assumpsit, insaniendo asserunt, procul abicit, et eos, qui duas quidem³⁵² ante unitionem³⁵³ naturas³⁵⁴, unam vero post unitionem configunt³⁵⁵, anathema³⁵⁶ facit. Consentientes igitur sanctis patribus unum³⁵⁷ eundemque³⁵⁸ filium confiteri dominum nostrum Iesum Christum consona voce pariter edocemur, perfectum eundem in humanitate, deum verum et hominem verum eundem ex anima rationali et cor<O93, f. 70vb>pore³⁵⁹, secundum divinitatem³⁶⁰ <W411, f. 106v> unius cum patre naturae, secundum humanitatem eundem unius naturae nobiscum³⁶¹, per omnia similem nobis absque peccato, ante saecula quidem ex patre natum secundum divinitatem, novissimis vero diebus eundem propter³⁶² nos et propter salutem nostram ex Maria³⁶³ virgine dei³⁶⁴ genetrice secundum humanitatem unum eundemque Christum <V1341, f. 66rb> filium dominum unigenitum in duabus³⁶⁵ naturis inconfuse, immutabiliter, indivise³⁶⁶, inseparabiliter cognoscendo³⁶⁷, in nullo naturarum differentias propter unitatem³⁶⁸ perimendas, magis autem salva utriusque naturae proprietate et in una^{369 370} coeuntem³⁷¹ persona unoque³⁷² statu concurrentem³⁷³, non in duabus personis partiendum vel dividendum, sed unum eundemque filium unigenitum deum verum dominum Iesum Christum, sicut ab exordio³⁷⁴ prophetae de³⁷⁵ eo, et ipse nos erudivit, et patrum nobis tradidit symbolum. His itaque cum omni³⁷⁶ subtilitate et diligentia a nobis ordinatis³⁷⁷, statuit sancta³⁷⁸ et universalis synodus aliam fidem nulli licere proferre aut scribere aut edere aut separare aut docere aliter. Qui autem audent aut disponere aliam³⁷⁹ fidem aut proferre aut tradere alium³⁸⁰ symbolum volentibus converti ad scientiam veritatis vel³⁸¹ ex gentibus vel³⁸² Iudaeis vel hereticis quibuscumque, si quidem aut episcopi aut clerici fuerint, alienos se³⁸³ esse episcopos³⁸⁴ ab episcopatu et clericos³⁸⁵ a clero³⁸⁶, si vero monachi³⁸⁷ aut laici fuerint, anathemate feriri³⁸⁸.

Ego Recaredus rex fidem hanc sanctam et veram confessionem, quam una per totum orbem³⁸⁹ catholica³⁹⁰ confitetur ecclesia corde retinens, ore affirmans, mea³⁹¹ dextera³⁹² deo protegente³⁹³ <E97, f. 307vb> subscripsi. Ego Balda³⁹⁴ gloriosa³⁹⁵ regina hanc fidem, quam credidi et suscepi, manu mea de toto corde subscripsi.

Tunc acclamatum est in laudibus dei et in favore³⁹⁶ principis ab universo concilio:

I³⁹⁷ Gloria deo patri et filio et spiritui³⁹⁸ sancto, cui cura est pacem et unitatem ecclesiae suae³⁹⁹ sanctae catholicae providere.

II⁴⁰⁰ <V630, f. 134rb> Gloria domino nostro Iesu Christo, qui pretio sanguinis⁴⁰¹ sui ecclesiam catholicam ex omnibus gentibus congregavit.

III⁴⁰² Gloria domino nostro Iesu Christo, qui tam illustrem gentem unitati verae fidei copulavit et⁴⁰³ unum gregem et unum pastorem instituit.

IIII⁴⁰⁴ Cui⁴⁰⁵ a deo aeternum meritum, nisi vero catholico Recaredo regi⁴⁰⁶?

V⁴⁰⁷ Cui a deo aeterna corona nisi vero orthodoxo Recaredo regi⁴⁰⁸?

VI⁴⁰⁹ Cui praesens gloria et⁴¹⁰ aeterna, nisi vero⁴¹¹ amatori deo Recaredo regi⁴¹²?

VII⁴¹³ Ipse novarum plebium in ecclesia catholica conquisitor.

VIII⁴¹⁴ Ipse mereatur veraciter apostolicum meritum, qui apostolicum implevit officium.

VIIII⁴¹⁵ Ipse sit⁴¹⁶ deo et omnibus amabilis, qui tam mirabiliter deum glorificavit⁴¹⁷ in terris <W411, f. 107r> praestante domino nostro Iesu Christo, qui cum deo patre vivit et regnat in unitate spiritus⁴¹⁸ sancti in saecula saeculorum.

<V1341, f. 66va> IN NOMINE DOMINI NOSTRI IESU CHRISTI⁴¹⁹ ITEM FIDEI CONFESSIO⁴²⁰ episcoporum⁴²¹, presbyterorum⁴²² vel primorum⁴²³ Gothicae gentis, qui infra subscripserunt⁴²⁴. Praecipiente autem universo venerabili concilio atque iubente, unus⁴²⁵ episcoporum catholicorum ad episcopos et religiosos clericos⁴²⁶ vel maiores natu ex⁴²⁷ herese⁴²⁸ Arriana⁴²⁹ conversos⁴³⁰ eiusmodi⁴³¹ allocutione exorsus est dicens:

Officii nostri cura et fidelissimi ac⁴³² gloriosissimi principis admonitione compellimur⁴³³, diligenter a vestra caritate perquirere, vel quid⁴³⁴ damnetis in herese⁴³⁵ aut quid intra⁴³⁶ <O93, f. 71ra> sanctam catholicam credatis ecclesiam. Nam⁴³⁷ dicente psalmista dicimus⁴³⁸: Incipite domino in confessione, optimum est et⁴³⁹ vestrae saluti⁴⁴⁰ conveniens palam confiteri⁴⁴¹, quod creditis, et sub auditu⁴⁴² universorum anathematizare, quod respuitis⁴⁴³. Tunc prorsus <E97, f. 308ra> optime poteritis evangelicae atque apostolicae fidei participes fieri, si⁴⁴⁴ eandem⁴⁴⁵ fidem catholicam ex confessione catholica incipiatis vel propria subscriptione firmetis⁴⁴⁶, et⁴⁴⁷ sicuti deo iam de bona consensionis⁴⁴⁸ cogniti estis conscientia, ita et proximus⁴⁴⁹ vos fidei⁴⁵⁰ sanctae adstipulatione monstretis. Eo itaque fiet, ut et vos Christi esse corporis membra significetis et nostra exiguitas⁴⁵¹ nihil dubium, nihil⁴⁵² infidum umquam de vestra suspicetur fraternitate, dum patuerit⁴⁵³ vos pestem⁴⁵⁴ perfidiae⁴⁵⁵ Arrianae cum omnibus⁴⁵⁶ dogmatibus, regulis, officiis, communione, codicibus⁴⁵⁷ praedamnare⁴⁵⁸ ac⁴⁵⁹ detestandae⁴⁶⁰ hereseos⁴⁶¹ exspoliati contagione, innovati quodammodo intra ecclesiam dei splendido⁴⁶² habitu⁴⁶³ verae fidei clareatis.

Tunc episcopi omnes una cum clericis suis primoresque gentis Gothicae pari consensione dixerunt: Licet hoc, quod paternitas atque fraternitas vestra a nobis cupit audire vel fieri, tam olim conversionis nostrae <V630, f. 134va> tempore egerimus⁴⁶⁴, quando secuti gloriosissimum dominum nostrum Recaredum⁴⁶⁵ regem hac⁴⁶⁶ die⁴⁶⁷ ad⁴⁶⁸ ecclesiam transivimus et perfidiam Arrianam cum omnibus superstitionibus⁴⁶⁹ suis anathematizavimus pariterque⁴⁷⁰ abiecimus, nunc vero⁴⁷¹ propter caritatem et devotionem, quam vel deo vel ecclesiae sanctae catholicae⁴⁷² meminimus nos debere, non tantum haec eadem, quae⁴⁷³ petitis⁴⁷⁴ promptissime⁴⁷⁵ agere properamus, sed et, si qua adhuc congrua fidei esse prospicitis ac⁴⁷⁶ nobis⁴⁷⁷ caritate <V1341, f. 66vb> persuadetis⁴⁷⁸, faciemus⁴⁷⁹. Nos etenim semel rectae fidei amor in eam devotionem⁴⁸⁰ advexit⁴⁸¹, ut omne, quod nobis verius⁴⁸² fraternitate⁴⁸³ vestra patefacitis⁴⁸⁴, teneamus et libera fateamur confessione.

Omnis ergo, qui⁴⁸⁵ fidem et communionem ab Arrio⁴⁸⁶ venientem et usque ad⁴⁸⁷ nos retentam adhuc tenere desiderat et de tota cordis intentione non damnat⁴⁸⁸, anathema sit.

Quicumque filium dei dominum Iesum Christum⁴⁸⁹ negaverit <W411, f. 107v> a paterna substantia sine initio genitum et aequalem patri esse vel consubstantialem, anathema sit.

Quicumque spiritum sanctum non credit⁴⁹⁰ aut non crediderit a patre et filio procedere, eumque non dixerit coaeternum⁴⁹¹ esse patri et filio et coessentialem, <E97, f. 308rb> anathema sit.

Quicumque in patre et filio et spiritu sancto et personas non distinguit et unius divinitatis substantiam non agnoscit⁴⁹², anathema sit.

Quicumque filium dei dominum nostrum Iesum Christum et spiritum sanctum esse iuxta⁴⁹³ deitatem patrem⁴⁹⁴ minorem asseruerit⁴⁹⁵ et gradibus separaverit creaturamque esse⁴⁹⁶ dixerit, anathema sit.

Quicumque patrem et filium et spiritum sanctum unius substantiae, omnipotentiae⁴⁹⁷, aeternitatis esse non credit, anathema sit.

Quicumque nescire filium dei deus⁴⁹⁸, quae⁴⁹⁹ pater sciat, dixerit, anathema sit.

Quicumque initium⁵⁰⁰ filio dei et spiritui sancto deputaverit, anathema sit.

Quicumque filium dei secundum divinitatem suam visibilem⁵⁰¹ aut passibilem ausus fuerit profiteri, anathema sit.

Quicumque spiritum sanctum sicut patrem et filium verum deum et omnipotentem esse non credit, anathema sit.

Quicumque alibi fidem et communionem catholicam⁵⁰² praeter ecclesiam⁵⁰³, quam⁵⁰⁴ Niceni et Constantinopolitani et primi^{505 506} Ephesini⁵⁰⁷ et Chalcedonensis concilii <O93, f. 71rb> decreta tenent pariter et honorant, anathema sit.

Quicumque patrem et filium⁵⁰⁸ honore et gloria et divinitate separat et disiungit, anathema sit⁵⁰⁹.

Quicumque filium dei et spiritum sanctum cum patre non crediderit esse glorificandos⁵¹⁰ et honorandos, anathema sit⁵¹¹.

Quicumque non dixerit: Gloria patri et filio et spiritui sancto, anathema sit.

Quicumque rebaptizandi sacrilegium⁵¹² <V630, f. 134vb> opus bonum esse credit⁵¹³ aut crediderit, agere aut egerit, anathema sit⁵¹⁴.

<V1341, f. 67ra> Quicumque libellum detestabilem⁵¹⁵ XII anno Leobigildi⁵¹⁶ regis a nobis⁵¹⁷ editum, in quo continetur Romanorum ad heresem Arrianam⁵¹⁸ transductio et in quo gloria patri per filium in spiritu sancto, quo^{519 520} male a nobis instituta continetur⁵²¹, hunc libellum, si quis pro vero habuerit, anathema sit^{522 523} in aeternum.

Confitemur enim nos ex heresi⁵²⁴ Arriana toto corde, tota anima et de⁵²⁵ tota mente nostra ad ecclesiam catholicam fuisse⁵²⁶ conversos. Nulli dubium sit⁵²⁷ nos nostrosque successores⁵²⁸ errasse in <E97, f. 308va> herese^{529 530} Arriana et fidem evangelicam atque⁵³¹ apostolicam nunc intra ecclesiam catholicam didicisse. Proinde fidem sanctam, quam religiosissimus⁵³² dominus noster patefecit in medio concilii et manu sua subscripsit, hanc et nos tenemus, hanc confite<W411, f. 108r>mur pariter et suscipimus, hanc in populis praedicare atque docere promittimus⁵³³.

Haec est vera fides, quam omnis ecclesia, dum per totum mundum tenet ecclesia catholica esse, creditur⁵³⁴ et probatur. Cui⁵³⁵ haec fides non placet aut non placuerit, sit anathema maranatha⁵³⁶ in adventu⁵³⁷ domini nostri Iesu Christi.

Qui fidem spernit Niceni concilii et⁵³⁸ Constantinopolitani⁵³⁹ centum quinquaginta episcoporum veramque⁵⁴⁰ esse non dixerit, anathema sit.

Qui fidem Ephesini⁵⁴¹ synodi⁵⁴² primi et Chalcedonensis non tenet et ea^{543 544} non delectatur, anathema sit.

Qui concilia omnium orthodoxorum⁵⁴⁵ episcoporum consona⁵⁴⁶ conciliorum Niceni, Constantinopolitani, primi Ephesini⁵⁴⁷ et Chalcedonensis non recepit⁵⁴⁸, anathema sit.

Proinde⁵⁴⁹ damnationem hanc perfidiae communionis Arrianae et omnium conciliorum heresem Arrianam foventium⁵⁵⁰ cum anathemate eorum propria manu subscripsimus⁵⁵¹.

Constitutiones vero sanctorum conciliorum Niceni⁵⁵², Ephesini^{553 554} vel⁵⁵⁵ Chalcedonensis, quas gratissima⁵⁵⁶ aure audivimus et consensione⁵⁵⁷ nostra veram⁵⁵⁸ esse probavimus, de toto corde et⁵⁵⁹ de tota anima et de tota mente nostra subscripsimus⁵⁶⁰, nihil ad cognitionem veritatis lucidius arbitrantes quam⁵⁶¹ supradictorum conciliorum continent auctoritates. De trinitate⁵⁶² autem et unitate patris et filii et spiritus sancti nihil⁵⁶³ his verius, nihil lucidius umquam potest vel poterit <V1341, f. 67rb> demonstrari, de mysterio incarnationis unigeniti⁵⁶⁴ filii dei pro salute humani⁵⁶⁵ generis, quo et vera probatur humanae naturae sine peccati constitutione⁵⁶⁶ susceptio et permanet incorruptae in eo divinitatis plenitudo, dum haec⁵⁶⁷ natura utraque⁵⁶⁸ non deperit et una fit⁵⁶⁹ ex utraque domini nostri Iesu Christi persona, satis plane⁵⁷⁰ in his conciliis probatur patefieri veritas⁵⁷¹, quae⁵⁷² <O93, f. 71va> a nobis creditur⁵⁷³ omni remota dubitatione⁵⁷⁴. Qui umquam hanc fidem sanctam depravare⁵⁷⁵, corrumpere, mutare temptaverit aut ab eadem fide⁵⁷⁶ vel communio<V630, f. 135ra>ne <E97, f. 308vb> catholica, quam nuper sumus deo⁵⁷⁷ miserante adepti, se⁵⁷⁸ separare⁵⁷⁹ vel dissociare⁵⁸⁰ voluerit⁵⁸¹, sit⁵⁸² deo et universo mundo crimine infidelitatis in aeternum obnoxius⁵⁸³. Floreat autem sancta⁵⁸⁴ ecclesia catholica per omnem mundum pacatissime⁵⁸⁵ et emineat doctrina sanctitate et potestate. Si qui⁵⁸⁶ intra eam fuerint⁵⁸⁷ communicaverintque⁵⁸⁸, hi audiant ad⁵⁸⁹ dexteram patris positi: Venite, benedicti patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab⁵⁹⁰ origine mundi. Si qui⁵⁹¹ autem <W411, f. 108v> ab ea recesserint⁵⁹² eiusque detraxerint fidei et communionem respuerint, hi audiant ore divino in die iudicii: Discedite a me, maledicti, nescio vos, ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo⁵⁹³ et angelis eius. Sint ergo damnata in caelo et in terra, quaecumque⁵⁹⁴ per hanc catholicam fidem damnantur, et sint accepta in caelo et in terra, quaecumque per⁵⁹⁵ hanc fidem accipiuntur, regnante domino nostro Iesu Christo⁵⁹⁶, cui⁵⁹⁷ cum patre et spiritu sancto est gloria in saecula saeculorum⁵⁹⁸.

INCIPIT⁵⁹⁹ FIDES A SANCTO NICENO CONCILIO EDITA.

Credimus in unum deum patrem omnipotentem omnium visibilium et invisibilium conditorem et in unum dominum Iesum Christum filium dei de patre natum unigenitum, hoc est de substantia patris, deum ex deo, lumen ex lumine, deum verum ex deo vero, natum non factum, homousion patri, hoc est eiusdem cum patre substantiae, per quem omnia facta sunt, quae in caelis et quae in terris, qui propter⁶⁰⁰ nos et propter nostram salutem descendit et incarnatus est, passus est et resurrexit tertia die ascendit in caelos, inde venturus⁶⁰¹ est iudicare vivos et mortuos, et in spiritum sanctum. Eos autem, qui dicunt, erat, quando non erat, <V1341, f. 67va> et antequam nasceretur, non erat, et quia ex nullis exstantibus factus est aut ex alia substantia vel subsistentia⁶⁰² dicunt esse aut convertibilem vel mutabilem filium dei, anathematizat catholica et apostolica ecclesia.

ITEM SANCTA FIDES, QUAM EXPOSUERUNT CL PATRES IN CONCILIO CONSTANTINOPOLITANO.

Credimus in unum deum patrem omnipotentem factorem caeli et terrae, visibilium omnium et invisibilium conditorem et in unum⁶⁰³ Iesum Christum filium dei unigenitum, ex patre natum ante omnia saecula, deum ex deo, lumen ex lumine, deum verum ex deo vero, natum non factum, homousion patri, hoc est, eiusdem cum patre substantiae, <V630, f. 135rb> per quem omnia facta sunt, quae in caelis et quae in terris sunt, qui propter nostram salutem descendit⁶⁰⁴ et incarnatus est de spiritu sancto et Maria virgine, homo factus passus est sub Pontio Pilato, sepultus⁶⁰⁵ tertia die resurrexit, ascendit in caelos, sedet⁶⁰⁶ ad dexteram patris, iterum venturus in gloria iudicare vivos et mortuos, cuius regni non erit finis, et in⁶⁰⁷ spiritum sanctum dominum et vivificatorem⁶⁰⁸ ex patre procedentem cum patre et filio adorandum et glorificandum, qui locutus est per prophetas, unam catholicam atque apostolicam ecclesiam. Confitemur⁶⁰⁹ unum baptisma in remissionem⁶¹⁰ peccatorum, exspectamus resurrectionem mortuorum, vitam futuri saeculi. Amen.

<W411, f. 109r> ITEM⁶¹¹ TRACTATUS CHALCEDONENSIS⁶¹² CONCILII.

Suffecerat⁶¹³ quidem ad plenissimam pietatis agnitionem et confirmationem cautissimum hoc salutare divinae gratiae symbolum. <O93, f. 71vb> De patre enim et filio et spiritu sancto doctrinam perfectam edocet⁶¹⁴ et incarnationem dominicam fideliter suscipientibus manifestat. Sed quoniam hi, qui praedicationem veritatis destruere⁶¹⁵ nituntur, quasdam propriae hereseos novitates⁶¹⁶ parturiunt, quidam enim mysterium⁶¹⁷ pro nobis actum divinae dispensationis audent⁶¹⁸ corrumpere et vocem illam virginei⁶¹⁹ partus factam ad virginem denegant⁶²⁰, alii temperamentum confusionemque⁶²¹ inducentes et unam esse naturam carnis et deitatis insensate componentes, passibilem⁶²² unigeniti divinam naturam tali confessione⁶²³ <V1341, f. 67vb> prodigiose divulgant, idcirco omnem adversus veritatem opponendam ab ipsis machinationem⁶²⁴ volens excludere sancta⁶²⁵ et magna universalis synodus antiquam praedicationem immobilem docens⁶²⁶, statuit praecipue trecentorum decem et octo⁶²⁷ sanctorum patrum fidem incontaminatam manere. Et propter⁶²⁸ eos, qui spiritui⁶²⁹ sancto adversabantur, CL patrum paulo posteriori tempore in urbe Constantinopolitana convenientium de substantia spiritus⁶³⁰ sancti traditam doctrinam corroborat, quam etiam⁶³¹ omnibus insinuaverunt, non quod in praecedentibus aliquid deesset⁶³² adicientes, sed de spiritu sancto eorundem intellectus adversus eos, qui deitatis dominationem nituntur adimere scripturarum testimoniis plenius manifestantes. Propter eos sane, qui⁶³³ dispensationis mysterium temptant corrumpere et purum hominem⁶³⁴ esse, qui ex sancta virgine natus est, impudenter divul<V630, f. 135va>gant, beatissimi quondam⁶³⁵ Cyrilli Alexandrinae ecclesiae sacerdotis synodicas⁶³⁶ epistolas tam ad⁶³⁷ Nestorium quam ad ceteros per orientem congruas et sibi consentientes⁶³⁸ suscepit ad confutationem⁶³⁹ quidem Nestorianae amentiae et⁶⁴⁰ ad⁶⁴¹ interpretationem⁶⁴² eorum, qui religioso zelo salutaris⁶⁴³ symboli capiunt intellectum, quibus et epistolam⁶⁴⁴ sancti ac beatissimi primae sedis archiepiscopi⁶⁴⁵ Leonis ad⁶⁴⁶ Flavianum scriptam sanctae recordationis archiepiscopum⁶⁴⁷ ad perimendam Euticetis⁶⁴⁸ malignitatem, quaeque magni⁶⁴⁹ Petri confessioni⁶⁵⁰ cordat⁶⁵¹ et communem⁶⁵² quandam paginam exsistentem contra eos, qui recte non glorificant ad confirmationem catholicae religionis⁶⁵³ evidenter subiunxit⁶⁵⁴. Nam eos, qui in duos filios dispensationis dominicae mysterium scindere moliuntur, exsecratur et eos, qui passibilem divinitatem unigeniti filii dei audent asserere⁶⁵⁵, de concilio sacerdotum repellit⁶⁵⁶, et eos, qui in duabus⁶⁵⁷ naturis Christi <W411, f. 109v> temperamentum⁶⁵⁸ vel confusionem⁶⁵⁹ argumentantur⁶⁶⁰, adversatur⁶⁶¹, et qui caelestem⁶⁶² aut alterius cuiusque substantiae⁶⁶³ exsistere formam servi, quam pro nobis assumpsit, insaniendo asserunt⁶⁶⁴, procul abicit⁶⁶⁵, et eos, qui duas quidem ante adunationem⁶⁶⁶ naturas⁶⁶⁷ domini delirant, unam vero⁶⁶⁸ post adunationem⁶⁶⁹ confingunt, anathema facit. Consentientes igitur sanctis patribus unum eundemque filium confiteri dominum nostrum Iesum Christum⁶⁷⁰ consona voce pariter edocemur, <V1341, f. 68ra> perfectum eundem in unitate⁶⁷¹, deum verum et hominem verum eundem ex anima rationali et corpore, secundum divinitatem⁶⁷² unius cum patre naturae, secundum humanitatem eundem unius naturae⁶⁷³, per omnia similem nobis absque peccato, ante saecula quidem⁶⁷⁴ ex patre natum secundum⁶⁷⁵ divinitatem, in novissimis vero diebus eundem propter nos et propter salutem nostram ex Maria virgine dei genetrice secundum humanitatem unum eundemque Christum filium dominum unigenitum in duabus⁶⁷⁶ naturis inconfuse⁶⁷⁷, immutabiliter, indivise, inseparabiliter cognos<O93, f. 72ra>cendo, in nullo naturarum differentias propter unitatem perimendas, magis autem salva utriusque naturae proprietate et in una coeunte persona unoque statu concurrente, non in duabus personis partiendum⁶⁷⁸ vel dividendum, sed unum eundemque⁶⁷⁹ filium unigenitum deum verum dominum Iesum Christum, sicut ab exordio prophetae de eo, et ipse nos erudivit, et patrem⁶⁸⁰ nobis tra<V630, f. 135vb>didit symbolum. His⁶⁸¹ itaque cum omni⁶⁸² subtilitate et diligentia a nobis ordinatis⁶⁸³, statuit sancta et universalis synodus aliam fidem nulli licere proferre et⁶⁸⁴ scribere aut edere aut separare aut docere aliter. Qui autem audent⁶⁸⁵ exponere aliam fidem aut proferre aut docere aut tradere alium symbolum volentibus converti⁶⁸⁶ ad scientiam veritatis ex gentibus vel⁶⁸⁷ Iudaeis vel hereticis quibuscumque, si quidem episcopi aut clerici fuerint, alienos esse episcopos⁶⁸⁸ ab episcopatu⁶⁸⁹ et clericos⁶⁹⁰ a clero praecipimus⁶⁹¹, si vero monachi aut⁶⁹² laici fuerint, anathemate⁶⁹³ feriantur⁶⁹⁴.

Anastasius in⁶⁹⁵ Christi nomine episcopus anathematizans heresim⁶⁹⁶ Arriani⁶⁹⁷ dogmatis⁶⁹⁸ superius damnatam⁶⁹⁹ fidem hanc sanctam catholicam, quam in ecclesia⁷⁰⁰ catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Murila in Christi nomine episcopus anathematizans <W411, f. 110r> heresim⁷⁰¹ Arriani⁷⁰² dogmatis⁷⁰³, superius damnatam⁷⁰⁴ fidem hanc sanctam catholicam, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto⁷⁰⁵ corde subscripsi. Vuiliscus⁷⁰⁶ in Christi nomine episcopus anathematizans heresim⁷⁰⁷ Arriani⁷⁰⁸ dogmatis⁷⁰⁹ superius damnatam⁷¹⁰ fidem hanc sanctam catholicam⁷¹¹, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Sumnila in Christi nomine civitatis⁷¹² Vesensis⁷¹³ episcopus anat<V1341, f. 68rb>hematizans heresim⁷¹⁴ Arriani⁷¹⁵ dogmatis⁷¹⁶ superius damnatam⁷¹⁷ fidem hanc sanctam catholicam, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Gardingus in Christi nomine civitatis⁷¹⁸ Tudensis episcopus anathematizans heresim⁷¹⁹ Arriani⁷²⁰ dogmatis⁷²¹ superius damnatam⁷²² fidem hanc sanctam catholicam⁷²³, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Beccila in Christi nomine civitatis Lucensis episcopus anathematizans heresim⁷²⁴ Arriani⁷²⁵ dogmatis⁷²⁶ <E97, f. 309ra> superius damnatam⁷²⁷ fidem hanc sanctam catholicam, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Arbitrus in Christi nomine civitatis Portucalensis⁷²⁸ episcopus anathematizans heresim⁷²⁹ Arriani⁷³⁰ dogmatis⁷³¹ superius damnatam⁷³² fidem hanc sanctam catholicam, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Fruisclus⁷³³ in Christi nomine civitatis Dertosanae⁷³⁴ episcopus anathematizans heresim⁷³⁵ Arriani⁷³⁶ dogmatis⁷³⁷ superius damnatam⁷³⁸ fidem hanc sanctam⁷³⁹ catholicam, quam in ecclesia catholica veniens credidi, manu mea de toto corde subscripsi. Similiter et reliqui presbyteri <V630, f. 136ra> et diacones ex heresi⁷⁴⁰ Arriana⁷⁴¹ conversi⁷⁴² subscripserunt. Signum Gussini viri illustris⁷⁴³ proceris⁷⁴⁴. Fonsa vir illuster anathematizans subscripsi. Afrila vir illuster anathematizans subscripsi. Abila vir illuster anathematizans subscripsi. Elavi⁷⁴⁵ vir illuster anathematizans subscripsi. Similiter et omnes seniores Gothorum subscripserunt⁷⁴⁶.

Post confessionem igitur et subscriptionem omnium episcoporum et totius gentis Gothicae⁷⁴⁷ seniorum gloriosissimus⁷⁴⁸ domnus⁷⁴⁹ noster Recaredus rex pro⁷⁵⁰ reparandis⁷⁵¹ simul et confirmandis⁷⁵² disciplinae ecclesiasticae moribus^{753 754} dei sacerdotes taliter affectus⁷⁵⁵ est dicens:

Regia cura usque in eum modum⁷⁵⁶ protendi debet et dirigi, quo<O93, f. 72rb>adusque⁷⁵⁷ plenam constiterit⁷⁵⁸ aetatis et scientiae capere rationem. Nam sicut in rebus humanis gloriosius⁷⁵⁹ eminet⁷⁶⁰ potestas regia, ita et prospiciendae⁷⁶¹ commoditati⁷⁶² comprovincialium maior debet esse <V1341, f. 68va> et⁷⁶³ providentia. Ac⁷⁶⁴ nunc, beatissimi sacerdotes, non in eis tantummodo rebus diffundimus sollertiam nostram, quibus populi⁷⁶⁵ sub nostro regimine⁷⁶⁶ positi⁷⁶⁷ pacatissime gubernentur⁷⁶⁸ et vivant, sed etiam <W411, f. 110v> in adiutorio Christi extendimus nos ad⁷⁶⁹ ea, quae sunt caelestia cogitare et quae populos fideles efficiant, satagimus non nescire⁷⁷⁰. Ceterum si totis nitendum est viribus humanis moribus⁷⁷¹ modum ponere et insolentium rabiem regia⁷⁷² potestate refrenare, si quieti et paci⁷⁷³ propagandae⁷⁷⁴ opem debemus impendere, <E97, f. 309rb> multo magis est adhibenda sollicitudo desiderare et cogitare divina. Inhiare⁷⁷⁵ sublimia⁷⁷⁶ et ab errore retractis populis veritatem eis serenae⁷⁷⁷ lucis ostendere⁷⁷⁸, sic enim agit, qui multiplici bono^{779 780} se a⁷⁸¹ deo remunerari confidit^{782 783}, sic enim audit, qui super id⁷⁸⁴, quod ei committitur, auget⁷⁸⁵, dum illi dicitur: Quicquid supererogaveris, ego, cum rediero, reddam tibi. Ergo quia iam⁷⁸⁶ fidei nostrae et confessionis formam plena⁷⁸⁷ serie vestra beatitudo recensuit simul⁷⁸⁸ et sacerdotum nostrorumque procerum fides atque confessio sanctitati vestrae perpatuit, hoc adhuc⁷⁸⁹ necessarium⁷⁹⁰ pro firmitate catholicae fidei nostra deo⁷⁹¹ supplex instituere decrevit auctoritas, ut propter roborandam⁷⁹² gentis nostrae novellam conversionem⁷⁹³ omnes⁷⁹⁴ Spaniarum⁷⁹⁵ et Galliae⁷⁹⁶ ecclesiae hanc regulam servent⁷⁹⁷, omni sacrificii tempore ante communicationem⁷⁹⁸ corporis⁷⁹⁹ Christi vel⁸⁰⁰ sanguinis iuxta⁸⁰¹ orientalium partium morem⁸⁰² unanimiter clara voce sacratissimum fidei recenseant symbolum, ut primum populi, quam⁸⁰³ credulitatem⁸⁰⁴ teneant⁸⁰⁵, fateantur et sic⁸⁰⁶ corda⁸⁰⁷ fide⁸⁰⁸ purificata ad Christi corpus et sangui<V630, f. 136rb>nem percipiendum⁸⁰⁹ exhibeant⁸¹⁰. Dum enim constitutio haec fuerit perenniter conservata⁸¹¹ in dei ecclesia et fidelium ex⁸¹² solido⁸¹³ corroboratur⁸¹⁴ credulitas et perfidia infidelium confutata⁸¹⁵ ad⁸¹⁶ id, quod repetitum saepius recognoscit⁸¹⁷, facillime^{818 819} inclinatur nec se quisquam iam de ignorantia fidei excusabit⁸²⁰ a culpa, quando universorum ore cognoscit, quid⁸²¹ catholica teneat⁸²² et credat⁸²³ ecclesia. Omnibus ergo capitulis⁸²⁴, quae⁸²⁵ adhuc per vestram sanctitatem regulis ecclesiasticis adicienda⁸²⁶ sunt, hoc pro fidei sanctae reverentia⁸²⁷ et firmitate proponite⁸²⁸, quod de proferendo symbolo⁸²⁹ nostra deo docente⁸³⁰ decrevit serenitas. De cetero⁸³¹ autem⁸³² prohibendis insolentium moribus⁸³³ mea vobis consentiente <V1341, f. 68vb> clementia sententiis terminate⁸³⁴ districtioribus et firma disciplina, quae facienda non sunt, prohibete⁸³⁵ et⁸³⁶, quae fieri debent⁸³⁷, immobili⁸³⁸ constitutione firmate⁸³⁹.

INCIPIUNT⁸⁴⁰ CAPITULA, QUAE IN DEI NOMINE SANCTA SYNODUS IN TOLETANA URBE CONSTITUIT.

I Ut conciliorum⁸⁴¹ statuta et praesulum Romanorum decreta custodiantur.

II Ut in omnibus ecclesiis die⁸⁴² dominica symbolum recitetur.

<E97, f. 309va> III Ut ne quis extra necessitatem⁸⁴³ rem ecclesiae alienet.

IIII Ut liceat episcopo unam ex⁸⁴⁴ parrochiis⁸⁴⁵ basilicam monasterium⁸⁴⁶ facere.

V Ut sacerdotes et levitae⁸⁴⁷ cum uxoribus suis⁸⁴⁸ vivant.

VI Ut⁸⁴⁹ servus ecclesiae ab episcopo manu<W411, f. 111r>missus⁸⁵⁰ a⁸⁵¹ patrocinio ecclesiae nunquam recedat, et ut liberti⁸⁵² aliorum ab episcopo defendantur.

VII Ut ad mensam episcopi scripturae divinae legantur.

VIII Ut clerici⁸⁵³ de familia fisci a principe non donantur⁸⁵⁴.

VIIII Ut ecclesiae⁸⁵⁵ Arrianorum ad catholicum episcopum, in cuius diocesi sunt, pertineant.

<O93, f. 72va> X Ut viduis⁸⁵⁶ pro castitate violentiam nullus inferat et ut mulier invita virum non ducat.

XI Ut⁸⁵⁷ potens poenitentiam agat.

XII De his, qui poenitentiam poscunt, si vir est⁸⁵⁸, prius tondatur⁸⁵⁹, si femina prius habitum mutet.

XIII Ut clerici, qui saeculares iudices appetunt, excommunicentur.

XIIII De⁸⁶⁰ Iudaeis.

XV Ut servi fisci, qui ecclesias construunt, dotem faciant.

XVI Ut episcopi cum iudicibus idola destruant, et ut domini idolatriam⁸⁶¹ servis prohibeant.

XVII Ut episcopi cum iudicibus necatores filiorum acriori disciplina corripiant.

XVIII Ut semel in anno synodus fiat et iudices et actores⁸⁶² fisci praesentes⁸⁶³ sint.

XVIIII Ut ecclesia cum rebus eius⁸⁶⁴ ad episcopi ordinationem pertineant⁸⁶⁵.

XX⁸⁶⁶ Ut episcopus angarias vel indictiones in diocesi⁸⁶⁷ non imponat⁸⁶⁸.

XXI^{869 870} Ut non liceat iudicibus clericos vel servos ecclesiae in suis angariis occupare.

XXII^{871 872} Ut religiosorum⁸⁷³ corpora psallendo tantum deducantur et⁸⁷⁴ ut in sanctorum nataliciis ballimathiae prohibeantur⁸⁷⁵.

<V1341, f. 69ra> I⁸⁷⁶ Post damnationem heresis⁸⁷⁷ Arrianae et⁸⁷⁸ fidei sanctae catholicae expositionem hoc sanctum praecepit concilium, ut, quia⁸⁷⁹ a⁸⁸⁰ nonnullis vel⁸⁸¹ heresis vel gentilitatis necessitate per Spaniarum⁸⁸² ecclesias canonicus⁸⁸³ praetermissus est ordo, dum et licentia abundaret⁸⁸⁴ transgrediendi et disciplinae optio negaretur, dum⁸⁸⁵ omnis⁸⁸⁶ excessus⁸⁸⁷ heresis⁸⁸⁸ probaretur⁸⁸⁹ patrocinio et abundantia mali temporis⁸⁹⁰ procul⁸⁹¹ et⁸⁹² districtio disciplinae, at⁸⁹³ nunc pace ecclesiae Christi misericordia reparata omne, quod priscorum canonum auctoritas prohibet, sit resurgente disciplina inhibitum, et agatur <E97, f. 309vb> omne, quod praecepit⁸⁹⁴. Permaneant⁸⁹⁵ in suo vigore conciliorum omnium constituta simul et synodicae sanctorum praesulum⁸⁹⁶ Romanorum epistolae. Nullus deinceps ad promerendos honores ecclesiasticos contra canonum⁸⁹⁷ aspiret indignus. Nihil⁸⁹⁸ ex hoc fiat, quod sancti patres spiritu dei pleni sanxerunt⁸⁹⁹ debere non fieri, et qui praesumpserit⁹⁰⁰, severitate⁹⁰¹ priorum canonum distringatur.

II Pro reverentia sanctissimae fidei et propter corroborandas⁹⁰² hominum⁹⁰³ invalidas mentes consulto⁹⁰⁴ piissimi⁹⁰⁵ et gloriosissimi Recaredi regis⁹⁰⁶ constituit synodus, ut⁹⁰⁷ per omnes ecclesias Spaniae⁹⁰⁸ et⁹⁰⁹ Galliae vel Galliciae⁹¹⁰ secundum formam orientalium ecclesiarum concilii Constantinopolitani, hoc est centum quinquaginta episcoporum symbolum fidei recitetur et⁹¹¹, priusquam⁹¹² dominica dicatur oratio, voce clara praedicetur⁹¹³ populo, quo et fides vera manifesta⁹¹⁴ sit⁹¹⁵ et⁹¹⁶ testimonium habeat et ad Christi corpus et sanguinem <W411, f. 111v> praelibandum⁹¹⁷ pectora populorum fide purificata accedant.

III Haec sancta synodus nulli episcoporum licentiam tribuit⁹¹⁸ res alienare ecclesiae, quoniam et antiquioribus canonibus hoc⁹¹⁹ prohibetur⁹²⁰. Si quid vero, quod utilitatem non gravet⁹²¹ ecclesiae, pro suffragio monachorum vel ecclesiis⁹²² ad suam parrochiam pertinentium dederint, firmum maneat⁹²³. Peregrinorum vel clericorum et egenorum necessitati⁹²⁴ salvo iure <V630, f. 136vb> ecclesiae praestare⁹²⁵ permittuntur⁹²⁶ pro tempore, quae potuerint.

IIII <O93, f. 72vb> Si episcopus⁹²⁷ unam de parrochitanis⁹²⁸ ecclesiis suis monasterium dicare voluerit⁹²⁹, ut⁹³⁰ in ea⁹³¹ monachorum <V1341, f. 69rb> regulariter congregatio vivat, hoc de consensu concilii sui habeat⁹³² licentiam faciendi. Qui etiam, si de rebus ecclesiae pro eorum substantia aliquid, quo^{933 934} detrimentum ecclesiae non exhibeat, eidem⁹³⁵ loco donaverit, sit stabile. Rei enim⁹³⁶ bonae statuendum⁹³⁷ sanctum concilium dat consensum⁹³⁸.

V Compertum est a sancto concilio episcopos, presbyteros et diaconos venientes ex heresi⁹³⁹ carnali adhuc desiderio uxoribus copulari. Ne ergo de cetero fiat, hoc praecipitur⁹⁴⁰, quod et prioribus canonibus⁹⁴¹ continetur⁹⁴², ut non liceat eis vivere libidinosa societate, sed manente inter eos⁹⁴³ <E97, f. 310ra> fide⁹⁴⁴ coniugali⁹⁴⁵ communem utilitatem habeant et non sub uno conclavi maneant, vel certe si suffragatur⁹⁴⁶ virtus in aliam⁹⁴⁷ domum suam uxorem⁹⁴⁸ faciat habitare, ut castitas apud deum et apud homines habeat testimonium bonum. Si qui⁹⁴⁹ vero post hanc conventionem obscene cum uxore elegerit⁹⁵⁰ vivere, ut neglecto⁹⁵¹ ita⁹⁵² habeatur. Qui vero semper sub canone ecclesiastico iacuerunt, si contra veterum imperata in suis cellulis mulierum, quae infamiae⁹⁵³ suspicionem possunt ignorare⁹⁵⁴, consortium habuerint⁹⁵⁵, illi canonice quidem distringantur⁹⁵⁶, mulieres vero ab episcopis venundatae⁹⁵⁷, pretium ipsum⁹⁵⁸ pauperibus erogetur.

VI De libertis autem⁹⁵⁹ hoc⁹⁶⁰ praecepit sancta synodus, ut, si qui presbyteri vel diaconi ab episcopis⁹⁶¹ facti sunt, secundum modum, quo⁹⁶² canones antiqui dant licentiam, sint liberi, et tamen⁹⁶³ a patrocinio ecclesiae tam ipsi quam ab eis progeniti non recedant. Ab aliis quoque libertati traditi et⁹⁶⁴ ecclesiis⁹⁶⁵ commendati patrocinio⁹⁶⁶ episcopi⁹⁶⁷ colligantur⁹⁶⁸, et ne cuiquam donentur a principe⁹⁶⁹, hoc episcopus postulet.

VII Pro reverentia dei et sacerdotum id universa⁹⁷⁰ constituit synodus, ut, quia⁹⁷¹ solent crebro mensis otiosae fabulae interponi, in omni sacerdotali convivio lectio scripturarum divinarum misceatur. Per hoc enim et animae aedificantur ad bonum et fabulae non necessariae prohibentur.

VIII Iubente autem atque consentiente domino⁹⁷² Recaredo rege id praecepit sacerdotale concilium⁹⁷³, ut⁹⁷⁴ clericos ex familia fisci nullus audeat a principe <W411, f. 112r> donatos expetere, sed traditos⁹⁷⁵ capitis sui tributum⁹⁷⁶ <V1341, f. 69va> ecclesiae dei, cui sunt alligati⁹⁷⁷, usque dum vivunt⁹⁷⁸, regulariter administrent.

VIIII Decreto⁹⁷⁹ huius concilii hoc statuitur, ut⁹⁸⁰ ecclesiae, quae fuerunt in heresi⁹⁸¹ Arriana, nunc autem sunt <V630, f. 137ra> catholicae, ad eos episcopos⁹⁸² cum suis rebus pertineant, ad quos⁹⁸³ parrochiae ipsae, in quibus ecclesiae ipsae⁹⁸⁴ fundatae sunt, pertinere videntur.

X Pro consulto⁹⁸⁵ castitatis, quod⁹⁸⁶ maxime hortamento concilii proficere debeat⁹⁸⁷, annuente glorioso domino⁹⁸⁸ nostro Recaredo rege, hoc sanctum affirmat⁹⁸⁹ concilium, ut viduae, quibus⁹⁹⁰ placuerit, teneant⁹⁹¹ castitatem et⁹⁹² nulla vidua ad <E97, f. 310rb> nuptias intrandas⁹⁹³ venire cogatur. Quod si, priusquam profiteantur⁹⁹⁴ continentiam, nubere elegerint, illis nubant, quos propria voluntate⁹⁹⁵ voluerint habere⁹⁹⁶ maritos. Similis condicio et de virginibus habeatur, nec⁹⁹⁷ extra⁹⁹⁸ voluntatem⁹⁹⁹ parentum vel suam cogantur maritos accipere. Si quis vero propositum castitatis viduae vel virginis impedierit, a sancta communione et a liminibus ecclesiae habeatur extraneus.

XI Quoniam comperimus per quasdam Spaniarum¹⁰⁰⁰ ecclesias non secundum canonem, sed fidissime¹⁰⁰¹ pro suis peccatis homines agere poenitentiam, et¹⁰⁰², quoties peccare libuerit, toties a¹⁰⁰³ presbyteris se reconciliari¹⁰⁰⁴ expostulent. Et¹⁰⁰⁵ ideo pro coercenda¹⁰⁰⁶ tam exsecrabili¹⁰⁰⁷ praesumptione, id¹⁰⁰⁸ a¹⁰⁰⁹ sancto concilio iubetur, ut secundum formam canonum¹⁰¹⁰ antiquorum detur poenitentia, <O93, f. 73ra> hoc est, ut prius eum, quem¹⁰¹¹ sui poenitet facti a communione suspensum faciat inter reliquos poenitentes ad manus impositionem¹⁰¹² crebro recurrere. Expleto autem satisfactionis tempore, sicuti sacerdotalis contemplatio¹⁰¹³ probaverit, eum communioni restituat¹⁰¹⁴. Hi¹⁰¹⁵ vero¹⁰¹⁶, qui¹⁰¹⁷ ad¹⁰¹⁸ propria¹⁰¹⁹ vitia vel infra poenitentiae tempus vel post reconciliationem relabuntur, secundum priorum canonum severitate¹⁰²⁰ damnentur¹⁰²¹.

XII Quicumque ab episcopo vel presbytero sanus vel infirmus poenitentiam postulat, id ante omnia episcopus¹⁰²² observet et¹⁰²³ presbyter, ut, si vir est sive sanus sive infirmus, prius eum tondat¹⁰²⁴ aut¹⁰²⁵ in cinere et cilicio habitum mutare faciat et sic poenitentiam¹⁰²⁶ ei tradat. Si vero <V1341, f. 69vb> mulier fuerit, non accipiat poenitentiam, nisi prius aut¹⁰²⁷ velata fuerit aut mutaverit¹⁰²⁸ habitum. Saepius enim¹⁰²⁹ laicis vel^{1030 1031} feminis tribuendo desidiose poenitentiam ad lamentanda rursum¹⁰³² facinora post acceptam poenitentiam relabuntur.

XIII Inolita¹⁰³³ praesumptio usque adeo illicitis ausibus aditum patefecit, ut clerici conclericos¹⁰³⁴ suos relicto pontifice suo ad iudicia publica pertrahant. Proinde statuimus, ut¹⁰³⁵ hoc de cetero non praesumatur¹⁰³⁶. Si quis hoc praesumpserit facere, conventus¹⁰³⁷ et causam perdat et a communione efficiatur extraneus.

<W411, f. 112v> XIIII <V630, f. 137rb> Noster¹⁰³⁸ hoc¹⁰³⁹ canonibus inserendum¹⁰⁴⁰ <E97, f. 310va> praecepit, ut Iudaeis non liceat christianas¹⁰⁴¹ habere uxores vel concubinas neque mancipium christianum in usus¹⁰⁴² proprios comparare, sed et filii¹⁰⁴³, qui ex tali coniugio nati sunt, assumendos esse ad baptismum¹⁰⁴⁴. Nulla officia publica eis¹⁰⁴⁵ iniungantur, per quae¹⁰⁴⁶ eis occasio tribuatur poenam christianis inferre. Si qui vero christiani ab eis iudaismo¹⁰⁴⁷ ritu¹⁰⁴⁸ sunt maculati vel etiam circumcisi non reddito pretio ad libertatem et religionem redeant christianam.

XV Si qui¹⁰⁴⁹ ex servis fiscalibus fortasse ecclesias construxerint¹⁰⁵⁰ easque de sua¹⁰⁵¹ paupertate dotaverint¹⁰⁵², hoc procuret episcopus prece¹⁰⁵³ sua auctoritate¹⁰⁵⁴ confirmari¹⁰⁵⁵.

XVI Quoniam pene¹⁰⁵⁶ per omnem Spaniam¹⁰⁵⁷ sive Galliam idolatriae sacrilegium¹⁰⁵⁸ inolevit, hoc cum consensu gloriosissimi principis sancta synodus ordinavit, ut omnis sacerdos¹⁰⁵⁹ in loco suo una cum iudice territorii¹⁰⁶⁰ sacrilegium¹⁰⁶¹ memoratum studiose perquirat et¹⁰⁶² exterminari¹⁰⁶³ inventum¹⁰⁶⁴ non differat. Omnes vero, qui ad talem errorem concurrunt, sine¹⁰⁶⁵ discrimine¹⁰⁶⁶, qua potuerint animadversione¹⁰⁶⁷, coerceant. Quod si neglexerint, sciant se utrique excommunicationis periculum esse subituros. Si qui vero domini exstirpare¹⁰⁶⁸ hoc malum de¹⁰⁶⁹ possessione sua neglexerint¹⁰⁷⁰ vel familiae prohibere noluerint, ab episcopo et ipsi a communione pellantur.

XVII Dum multae¹⁰⁷¹ querelae¹⁰⁷² ad aures sancti¹⁰⁷³ concilii deferrentur, inter cetera tantae crudelitatis¹⁰⁷⁴ est¹⁰⁷⁵ opus nuntiatum¹⁰⁷⁶, quantum consedentium¹⁰⁷⁷ aures sacer<V1341, f. 70ra>dotum non possunt¹⁰⁷⁸ sustinere¹⁰⁷⁹, ut in quibusdam¹⁰⁸⁰ Spaniae¹⁰⁸¹ partibus¹⁰⁸² filios suos parentes interimant¹⁰⁸³ fornicatione¹⁰⁸⁴ avidi, pietatis¹⁰⁸⁵ alieni. Quibus si taedium est filios numerosius¹⁰⁸⁶ agere¹⁰⁸⁷, prius¹⁰⁸⁸ se ipsos debent¹⁰⁸⁹ castigare a fornicatione. Nam dum causa propagandae prolis¹⁰⁹⁰ sortiantur coniugia¹⁰⁹¹, parricidio et fornicatione tenentur obnoxii, qui filios¹⁰⁹² necando proprios docent se non pro filiis, sed pro libidine uxores¹⁰⁹³ duxisse. Proinde tantum nefas ad cognitionem gloriosissimi domini¹⁰⁹⁴ nostri Recaredi regis perlatum est, cuius gloria dignata est iudicibus earundem partium imperare, ut amovendum¹⁰⁹⁵ tantum¹⁰⁹⁶ facinus¹⁰⁹⁷ diligenter cum sacerdote procurent¹⁰⁹⁸ et habita severitate prohibeant. Ergo et sacerdotes locorum eorundem¹⁰⁹⁹, in quibus sceleris huius immanitas <E97, f. 310vb> peragitur, sancta synodus praecipiendo¹¹⁰⁰ convenit, ut¹¹⁰¹ idem¹¹⁰² scelus cum iudice <V630, f. 137va> curiosius quaerunt¹¹⁰³ et sine capitali <O93, f. 73rb> vindicta acriori disciplina prohibeant.

XVIII Praecipit¹¹⁰⁴ haec sancta et universalis synodus, ut stante priorum auctoritate canonum, quae bis in anno praecepit congregari¹¹⁰⁵ concilia consulta itineris¹¹⁰⁶ longitudine et paupertate ecclesiarum Spaniae¹¹⁰⁷, semel in anno in loco¹¹⁰⁸, quem metropoli<W411, f. 113r>tanus elegerit, episcopi¹¹⁰⁹ congregentur¹¹¹⁰. Iudices vero locorum vel actores¹¹¹¹ fiscalium patrimoniorum ex decreto domini nostri¹¹¹² simul cum sacerdotum¹¹¹³ concilio autumnali¹¹¹⁴ tempore die Kal. Novembr. in unum conveniant¹¹¹⁵, ut discant, quam pie et iuste cum populis agere debeant, ne in angariis aut in operationibus¹¹¹⁶ superfluis sive¹¹¹⁷ privatum onerent¹¹¹⁸ sive fiscalem gravent. Sint¹¹¹⁹ etenim perspectores¹¹²⁰ episcopi secundum regiam¹¹²¹ monitionem¹¹²², qualiter iudices cum populis agant, ut ipsos praemonitos corrigant aut insolentias eorum auribus¹¹²³ principum¹¹²⁴ innotescant. Quod si correptos emendare nequiverint¹¹²⁵, et ab ecclesia et a communione¹¹²⁶ suspendant. A sacerdote vero et senioribus deliberetur¹¹²⁷, quid per¹¹²⁸ provincias in suo detrimento praestare debeant¹¹²⁹ iudices, si ad concilium non venerint. Concilium autem non solvatur, nisi locum prius elegerint, quo succedenti¹¹³⁰ tempore¹¹³¹ iterum ad¹¹³² concilium veniatur, ut iam¹¹³³ non necesse habeat <V1341, f. 70rb> metropolitanus episcopus pro congregando concilio litteras destinare, si¹¹³⁴ in priori¹¹³⁵ concilio tempus omnibus denuntiatur et locus.

XVIIII Si^{1136 1137} quidem contra omnem¹¹³⁸ auctoritatem¹¹³⁹ ecclesias, quas aedificaverint, postulant consecrari, ut dotem, quam eidem¹¹⁴⁰ ecclesiae contulerint, censeant ad episcopi ordinationem non pertinere, quod factum¹¹⁴¹ est taliter¹¹⁴² in praeterito¹¹⁴³, corrigatur¹¹⁴⁴ et in futuro¹¹⁴⁵, ne¹¹⁴⁶ fiat, prohibetur¹¹⁴⁷. Sed¹¹⁴⁸ omnia secundum constitutionem antiquam ad episcopi ordinationem et potestatem pertineant.

XX Quia¹¹⁴⁹ cognovimus episcopos per parrochias suas non sacerdotaliter¹¹⁵⁰, sed crudeliter desaevire, et dum scriptum sit: Forma estote gregi non¹¹⁵¹ ut dominantes in clero, exactionesque¹¹⁵² diocesis¹¹⁵³ suae¹¹⁵⁴ vel damna infligant¹¹⁵⁵. Ideoque¹¹⁵⁶ censemus¹¹⁵⁷ <E97, f. 311ra> excepto, quod¹¹⁵⁸ veterum constitutiones a parrochiis habere iubent¹¹⁵⁹ episcopos, ut¹¹⁶⁰ alia illis, quae hucusque praesumpta sunt, denegentur, hoc est neque in angariis presbyteris¹¹⁶¹ aut diacones neque in aliquibus fatigent¹¹⁶² indictionibus¹¹⁶³, ne videamur in ecclesia dei exactores <V630, f. 137vb> potius quam dei¹¹⁶⁴ pontifices nominari. Hi^{1165 1166} vero clerici tam vocales¹¹⁶⁷, quam diocesani¹¹⁶⁸, qui se ab episcopo gravare¹¹⁶⁹ cognoverint, querelas suas ad metropolitanum¹¹⁷⁰ deferre non differant, ut¹¹⁷¹ metropolitanus non moretur eiusmodi praesumptiones coercere.

XXI Ecclesiarum^{1172 1173} servos et episcoporum vel omnium clericorum a iudicibus vel actoribus publicis in diversis angariis fatigari¹¹⁷⁴ dolemus¹¹⁷⁵. Propter quod omne concilium a pietate gloriosissimi domini¹¹⁷⁶ nostri poposcit, ut tales deinceps ausus¹¹⁷⁷ inhibeat, sed¹¹⁷⁸ servi¹¹⁷⁹ suprascriptorum¹¹⁸⁰ officiorum in eorum usibus vel ecclesiae laborent. Si qui vero iudicum aut actorum¹¹⁸¹ clericum aut servum clerici vel ecclesiae in publicis ac privatis negotiis occupare voluerit¹¹⁸², a communione ecclesiastica, <W411, f. 113v> cui impedimentum facit, efficiatur¹¹⁸³ extraneus.

XXII Qui¹¹⁸⁴ divina vocatione ab hac vita recedunt, cum psalmis tantummodo et psallentium vocibus debere ad sepulchra deferri. Nam funeris¹¹⁸⁵ precamen, quod vulgo defunctis cantari¹¹⁸⁶ solet vel pectoribus¹¹⁸⁷ se aut¹¹⁸⁸ proximos aut familias cedere¹¹⁸⁹ omnino prohibemus. Sufficiat autem, quod in spe¹¹⁹⁰ resurrectionis christianorum corporibus famulatum¹¹⁹¹ divinorum impenditur¹¹⁹² canticorum. Prohibet enim nos apostolus sanctus¹¹⁹³ <V1341, f. 70va> lugere defunctos <O93, f. 73va> dicens: De dormientibus autem nolo vos contristari, sicut et ceteri, qui spem non habent. Et dominus non flevit Lazarum mortuum, sed ad huius¹¹⁹⁴ vitae aerumnas ploravit resuscitandum¹¹⁹⁵. Si enim¹¹⁹⁶ potest hoc episcopus, omnes¹¹⁹⁷ christianos prohibere agere non moretur. Religiosis¹¹⁹⁸ tamen omnino aliter fieri non debere censemus. Sic enim christianorum per omnem¹¹⁹⁹ mundum humari oportet¹²⁰⁰ corpora defunctorum.

XXIII Irreligiosa¹²⁰¹ consuetudo est¹²⁰², quam vulgus per sanctorum solemnitates agere consuevit. Populi, qui debent officia divina attendere¹²⁰³, saltationibus¹²⁰⁴ turpibus invigilant¹²⁰⁵ cantica¹²⁰⁶ non solum mala¹²⁰⁷ canentes, sed et religiosorum¹²⁰⁸ officiis perstrepentes¹²⁰⁹. Hoc etenim¹²¹⁰, ut¹²¹¹ ab omni Spania¹²¹² <E97, f. 311ra> depellatur¹²¹³, sacerdotum et iudicum¹²¹⁴ a concilio¹²¹⁵ sancto curae committitur¹²¹⁶.

INCIPIT EDICTUM¹²¹⁷ REGIS IN CONFIRMATIONE¹²¹⁸ CONCILII.

Gloriosissimus dominus¹²¹⁹ Recaredus¹²²⁰ rex universorum¹²²¹ sub regimine nostrae¹²²² potestatis¹²²³ consistentium¹²²⁴ amatores¹²²⁵ vestri¹²²⁶ divina faciens veritas nostris principaliter sensibus inspiravit, ut causa instaurandae¹²²⁷ fidei ac disciplinae ecclesiasticae episcopus¹²²⁸ omnes Hispaniae¹²²⁹ nostro praesentari¹²³⁰ culmini¹²³¹ iuberemus. Praecedente¹²³² autem diligenti et cauta deliberatione, sive¹²³³ quae ad fidem conveniant¹²³⁴ seu quae ad morum correctionem¹²³⁵ respiciunt, <V630, f. 138ra> sensus maturitate¹²³⁶ et intelligentiae¹²³⁷ gravitate¹²³⁸ constant¹²³⁹ esse digesta. Nostra proinde auctoritas hac¹²⁴⁰ omnibus hominibus¹²⁴¹ ad regnum nostrum pertinentibus iubet, ut, si¹²⁴² qua definita sunt in hoc sancto concilio acto¹²⁴³ in urbe¹²⁴⁴ Toletana anno regni nostri feliciter quarto, nulli contemnere liceat, nullus praeterire praesumat. Capitula¹²⁴⁵ enim¹²⁴⁶, quae sensibus nostris placita et disciplinae congrua a praesenti¹²⁴⁷ conscripta sunt synodo, in omni auctoritate sive clericorum¹²⁴⁸ sive quorumcumque¹²⁴⁹ omnium observentur et maneant, id est: de observatione priorum canonum; de symbolo proferendo a populis in ecclesia; de episcopis, ut eis non liceat rem alienare ecclesiae; ut episcopo liceat unam de parrochitanis ecclesiis¹²⁵⁰ monasterium facere; ut episcopis et¹²⁵¹ presbyteris et diaconibus ex heresi¹²⁵² conversis iam non¹²⁵³ liceat misceri uxoribus, <V1341, f. 70vb> vel quod hi¹²⁵⁴, qui semper catholici fuerint¹²⁵⁵, in cellu<W411, f. 114r>lis suis cum mulieribus extraneis non morentur; quod liberti ab episcopis vel¹²⁵⁶ aliis facti¹²⁵⁷ et ecclesiis¹²⁵⁸ commendati permanere debeant liberi; quod lectio in omnibus sacerdotalibus mensis legi debeat; quod clericos ex familiis fisci nostri nullus umquam a¹²⁵⁹ rege postulet¹²⁶⁰, et qui acceperit, irrita¹²⁶¹ talis donatio maneat¹²⁶²; de ecclesiis ab¹²⁶³ heresi¹²⁶⁴ translatis¹²⁶⁵ ad episcopos¹²⁶⁶, in quorum sunt parrochiis, pertineant; de viduis, quod¹²⁶⁷, quae voluerint¹²⁶⁸, continentiam teneant, et quae nubere elegerint, quibus¹²⁶⁹ voluerint, nubant, aeque de¹²⁷⁰ virginibus; quod poenitentes secundum modum canonum antiquorum debeant agere <E97, f. 311va> poenitentiam; quod¹²⁷¹ qui voluerint poenitentiam agere prius tondantur¹²⁷² aut habitum mutent; quod non liceat Iudaeis ducere¹²⁷³ de christianis uxores vel concubinas sive comparare mancipia christiana et iudaizare non liceat vel publica officia peragere; quod manere debeat firmum, si servi fisci nostri ecclesias fecerint easque de peculio suo dotaverint¹²⁷⁴; quod idolatriae cultum¹²⁷⁵ a sacerdotibus vel iudicibus¹²⁷⁶ exquirenda sit¹²⁷⁷ atque exterminanda¹²⁷⁸; quod quae¹²⁷⁹ filium¹²⁸⁰ suum necaverint, a sacerdotibus vel a¹²⁸¹ iudicibus distringantur; quod semel in anno ad concilium sacerdotes et iudices atque actores patrimonii nostri debeant convenire; quod ecclesiarum omnium causa¹²⁸² ad episcopi ordinationem pertinere debeat; quod sacerdotes moderanter agere debeant per parrochias¹²⁸³; quod servi ecclesiae sive clericorum non debeant a iudicibus vel¹²⁸⁴ nostris actoribus in aliqua¹²⁸⁵ angaria fatigari; quod religiosorum corpora cum hymnis et canticis tantum deferenda sint ad sepulchra; quod balmathiae¹²⁸⁶ et turpia¹²⁸⁷ cantica prohibenda¹²⁸⁸ sunt¹²⁸⁹ a sanctorum sollemniis¹²⁹⁰.

Has omnes constitutiones ecclesiasticas, quas summatim breviterque per<V630, f. 138rb>strinximus¹²⁹¹, sicut plenius in canone continentur, manere perenni¹²⁹² stabilitate sancimus. Si quis ergo clericus aut laicus <O93, f. 73vb> harum¹²⁹³ sanctionum¹²⁹⁴ oboediens esse noluerit, si episcopus, presbyter, diaconus aut clericus fuerit, ab omni concilio excommunicationi¹²⁹⁵ subiaceat, si vero laicus fuerit et honestioris¹²⁹⁶ loci persona est¹²⁹⁷, me<V1341, f. 71ra>dietatem¹²⁹⁸ facultatum¹²⁹⁹ suarum amittat¹³⁰⁰ fisci viribus profuturam¹³⁰¹. Si vero minoris loci¹³⁰² persona est, amissione rerum suarum multatus¹³⁰³ in exilium¹³⁰⁴ deputetur¹³⁰⁵.

Flavius Recaredus rex hanc deliberationem, quam cum sancta definimus¹³⁰⁶ synodo, confirmans subscripsi. Masona in Christi nomine ecclesiae catholicae Emeretensis metropolitanus episcopus provinciae Lusitani¹³⁰⁷ eis¹³⁰⁸ constitutionibus quibus in urbe¹³⁰⁹ Toletana interfui¹³¹⁰, manu mea subscripsi. Similiter et alii episcopi subscripserunt, id^{1311 1312} est LXVIII¹³¹³.

O93, f. 73vb; V630, f. 138rb; W411, f. 114r; V1341, f. 71ra; E97, f. 311va