O93, f. 73vb; V630, f. 138rb; W411, f. 114v; V1341, f. 71rb; E97, f. 311va

I¹

II² De oratione³ et fidei⁴ confessione⁵, quae in sancta dei ecclesia praedicatur.

<E97, f. 311vb> III⁶ Nulla pene res magis⁷ disciplinae mores ab ecclesia Christi depulit, quam⁸ inordinata diversitas officii.

IIII⁹ De formula, secundum¹⁰ quam¹¹ debeat sancta synodus in dei nomine fieri.

V¹² De¹³ sollemnitate paschali, qualiter¹⁴ solet in Spaniis¹⁵ varietas exsistere praedicationis.

VI¹⁶ De baptismi sacramento.

VII¹⁷ Comperimus, quod per nonnullas¹⁸ ecclesias in die sexta feria passionis domini clausis basilicarum foribus non¹⁹ celebretur officium.

VIII²⁰ Quidam in die²¹ eiusdem²² dominicae passionis ab²³ hora nona ieiunium solvunt²⁴.

VIIII²⁵ Lucerna et cereus infra²⁶ vigilias^{27 28} apud quasdam²⁹ ecclesias non benedicuntur, et cur a nobis benedicantur, inquirunt.

X³⁰ Nonnulli sacerdotum per Spanias³¹ reperiuntur, qui dominicam orationem, quam salvator noster docuit et recipit³², non cotidie, sed tantum die dominico³³ dicunt.

XI³⁴ Quod sacerdotes Spaniae³⁵ diebus quadragesimae³⁶ alleluia decantent.

XII³⁷ Quod in quibusdam Spaniarum³⁸ ecclesiis laudes post apostolum decantantur³⁹.

XIII⁴⁰ De hymnis etiam canendis.

XIIII⁴¹ De hymnis⁴² quoque⁴³ trium puerorum, in quo universa caeli⁴⁴ terraeque creatura deum collaudat.

XV⁴⁵ Quod in finem⁴⁶ psalmorum non, sicut a quibusdam, gloria⁴⁷ patri⁴⁸, sed⁴⁹ gloria^{50 51} et honor patri dicatur.

XVI⁵² Sunt quidam, qui⁵³ in fine⁵⁴ responsoriorum gloriam non dicant⁵⁵.

XVII⁵⁶ De apocalypsi⁵⁷ libro⁵⁸, ut⁵⁹ teneatur et quando legatur.

<V630, f. 138va> <V1341, f. 71rb> XVIII⁶⁰ Quod quidam⁶¹ sacerdotes non⁶² rite post dictam orationem dominicam statim communicant et postea benedictionem in populo dant.

XVIIII⁶³ Quod perniciosa consuetudo nequaquam est reticenda⁶⁴.

XX⁶⁵ Quod in veteri⁶⁶ lege ab anno XXV⁶⁷ levitae ordinari⁶⁸ mandantur.

XXI⁶⁹ Quod sacerdotes dei irrepraehensibiles esse debent.

XXII⁷⁰ Quod⁷¹ apud deum conscientiam puram⁷² habere oporteat⁷³.

XXIII⁷⁴ Quemadmodum antistites, ita presbyteri⁷⁵ atque levitae⁷⁶ sicut⁷⁷ nomine, ita et meritis vitae^{78 79} testimonium⁸⁰ teneant⁸¹.

XXIIII⁸² Quod prona sit omnis⁸³ aetas ab adolescentia⁸⁴ in malum.

XXV⁸⁵ Quod maxime in sacerdotibus dei vitanda⁸⁶ est⁸⁷ errorum ignorantia⁸⁸.

XXVI⁸⁹ De presbyteris parrochitanis, dum ordinantur⁹⁰, quod⁹¹ libellum officialem a sacerdote suo accipere debeant⁹².

XXVII⁹³ Quando presbyteri⁹⁴ aut diaconi⁹⁵ per parrochias constituuntur, oportet⁹⁶ eos professionem episcopo suo facere.

XXVIII⁹⁷ Si episcopus, presbyter, diaconus, subdiaconus a gradus^{98 99} suos deiecti¹⁰⁰ fuerint et in secunda¹⁰¹ synodo innocentes inveniantur, qualiter¹⁰² recipi debeant.

XXVIIII¹⁰³ Si episcopus aut¹⁰⁴ presbyter seu diaconus¹⁰⁵ vel ex ordine clericorum magos, aruspices¹⁰⁶, ariolos¹⁰⁷, augures vel sortilogos¹⁰⁸ consulere fuerint depraehensi, quid¹⁰⁹ de his agendum sit.

XXX¹¹⁰ Confinitimi¹¹¹ hostium sacerdotes praeter eos, qui a regia potestate licentiam acceperint¹¹², in¹¹³ synodo multandi¹¹⁴ sunt.

<O93, f. 74ra> XXXI¹¹⁵ Quod¹¹⁶ saepe principes contra quoslibet maiestatis obnoxios <E97, f. 312ra> sacerdotibus negotia sua committunt¹¹⁷.

XXXII¹¹⁸ Ut episcopi in protegendis populis¹¹⁹ ac defendendis impositam¹²⁰ a deo¹²¹ sibi curam non ambigant¹²².

XXXIII¹²³ Ut¹²⁴ avaritia¹²⁵ <W411, f. 115r> radix cunctorum malorum aliquorum¹²⁶ sacerdotum mentes obtineant¹²⁷.

XXXIIII¹²⁸ Quicumque episcopus alterius episcopi diocesim¹²⁹ per XXX¹³⁰ annorum sine aliqua interpellatione¹³¹ possederit¹³², ut¹³³ eam teneat.

XXXV¹³⁴ Ut sicut diocesim¹³⁵ alienam trigennalis¹³⁶ possessio tollit, ita territorium¹³⁷ conventum non adit¹³⁸.

XXXVI¹³⁹ Quod¹⁴⁰ episcopum per cunctas dioceses¹⁴¹ parrochiasque suas per singulos¹⁴² annos ire oporteat.

XXXVII¹⁴³ Quicumque episcopi suffragio cuiuslibet aliquid de¹⁴⁴ ecclesiasticis¹⁴⁵ utilitatibus perviderit¹⁴⁶, quid^{147 148} agendum sit.

XXXVIII¹⁴⁹ Praebendum¹⁵⁰ a sacerdotibus vitae solacium indigentibus <V1341, f. 71va> et maxime his, quibus praestituenda vicissitudo est.

XXXVIIII¹⁵¹ Nonnulli diacones in tantam erumpunt¹⁵² superbiam¹⁵³, ut¹⁵⁴ presbyteris se praeferant¹⁵⁵.

XL¹⁵⁶ Si¹⁵⁷ non licet¹⁵⁸ episcopis nec presbyteris oraria duo¹⁵⁹ indui, quanto magis¹⁶⁰ diacones, qui ministri¹⁶¹ eorum sunt¹⁶².

XLI¹⁶³ Ut omnes clerici¹⁶⁴ vel lectores sicut levitae et sacerdotes detonso¹⁶⁵ superius toto¹⁶⁶ capite, inferius solam circuli coronam relinquant.

<V630, f. 138vb> XLII¹⁶⁷ Ut extraneae¹⁶⁸ feminae cum clericis non habitent.

XLIII¹⁶⁹ De clericis, qui¹⁷⁰ non habentes legitimum¹⁷¹ coniugium extranearum mulierum vel ancillarum suarum interdicta sibi consortia appetunt.

XLIIII¹⁷² De clericis¹⁷³, qui sine consultu episcopi sui uxores¹⁷⁴ duxerunt¹⁷⁵.

XLV¹⁷⁶ De clericis, qui in quacumque seditione arma volentes sumpserint¹⁷⁷.

XLVI¹⁷⁸ Si quis clericus in demoliendis¹⁷⁹ sepulchris fuerit¹⁸⁰ depraehensus.

XLVII¹⁸¹ De¹⁸² praecepto domini nostri Sisenandi regis.

XLVIII¹⁸³ De elegendis¹⁸⁴ oeconomis¹⁸⁵.

XLVIIII¹⁸⁶ De professione monachi, ut¹⁸⁷, quicquid fuerit allegatum, tenebit.

L¹⁸⁸ De clericis¹⁸⁹, qui monachorum praepositum¹⁹⁰ appetunt¹⁹¹.

LI¹⁹² De¹⁹³ monachis, qui egredientes a¹⁹⁴ monasterio non solum ad saeculum revertuntur, sed etiam uxores accipiunt.

LII¹⁹⁵ De nonnullis monachis egredientibus¹⁹⁶ a monasteriis.

LIII¹⁹⁷ De religiosis¹⁹⁸ propriae religionis¹⁹⁹, qui nec inter clericos²⁰⁰ nec inter monachos habentur.

LIIII²⁰¹ De eis²⁰², qui in discrimine constituti poenitentiam accipiunt.

LV²⁰³ De saecularibus, qui²⁰⁴ accipientes poenitentiam se²⁰⁵ totonderant²⁰⁶ et rursus prevaricantes laici effecti sunt.

LVI²⁰⁷ Quod duo²⁰⁸ sint genera viduarum, saeculares et sanctimoniales.

LVII²⁰⁹ De Iudaeis.

LVIII²¹⁰ De cupiditate episcopi, presbyteri, diaconi sive clericorum, qui²¹¹ contra fidem christianam a²¹² Iudaeis suffragium praestiterit²¹³.

LVIIII²¹⁴ De²¹⁵ his, qui ex Iudaeis dudum²¹⁶ ad²¹⁷ christianam fidem promoti sunt.

LX²¹⁸ De Iudaeorum filiis²¹⁹ vel filiabus, ne parentum²²⁰ ultra involvantur erroribus.

LXI²²¹ De Iudaeis baptizatis²²², si postea praevaricaverint in Christo.

LXII²²³ De malorum consortia²²⁴, quae²²⁵ etiam bonos corrumpunt.

LXIII²²⁶ De Iudaeis²²⁷, qui christianas mulieres in coniugio habent.

<E97, f. 312rb> LXIIII²²⁸ Non potest²²⁹ erga homines esse fidelis²³⁰, qui²³¹ exstiterit impius.

LXV²³² Praecipiente²³³ domino atque excellentissimo Sisenando rege, ut Iudaei aut, qui ex Iudaeis sunt, officia publica nullatenus appetant²³⁴.

<V1341, f. 71vb> LXVI²³⁵ Ut²³⁶ Iudaeis²³⁷ non liceat christianos servos habere.

LXVII²³⁸ De eis²³⁹, qui de rebus suis pauperibus²⁴⁰ Christi nulla distribuunt.

<W411, f. 115v> LXVIII²⁴¹ De episcopis, qui mancipium iuris ecclesiae non retento²⁴² ecclesiastico patrocinio²⁴³ manumitti desiderant²⁴⁴.

LXVIIII²⁴⁵ Ut sacerdotes, qui aut res suas ecclesiae²⁴⁶ relinquunt²⁴⁷ aut nihil habentes aliqua praedia ecclesiis suis conquirunt²⁴⁸, si²⁴⁹ voluerint, possunt de ecclesiae famulis aliquos libertos facere.

LXX²⁵⁰ De libertis²⁵¹ ecclesiae, quia nusquam moritur eorum patrona, <O93, f. 74rb> a patrocinio eiusdem nusquam discedant²⁵².

<V630, f. 139ra> LXXI^{253 254} De libertis²⁵⁵ ecclesiae, qui a²⁵⁶ patrocinio eius²⁵⁷ discedunt²⁵⁸.

LXXII²⁵⁹ De libertis²⁶⁰, qui²⁶¹ a quibuscumque manumissi sunt atque ad²⁶² ecclesiae patrocinio commendati exsistunt²⁶³.

LXXIII²⁶⁴ Ut, qui²⁶⁵ libertatem²⁶⁶ a dominis suis ita percipiunt, ut nullum in eis obsequium patronus detentet²⁶⁷, suscipiantur²⁶⁸ ad clerum.

LXXIIII²⁶⁹ De familiis²⁷⁰ ecclesiae constituere presbyteros et²⁷¹ diaconos²⁷² per parrochias licet²⁷³.

LXXV²⁷⁴ De ecclesiastici²⁷⁵ ordinis institutis²⁷⁶ vel decretis, quae²⁷⁷ ad quorundam²⁷⁸ pertinent disciplinam.

Anno tertio regnante²⁷⁹ domino²⁸⁰ nostro gloriosissimo principe Sisenando die Non. Dec. era DCLXXXI, dum studio amoris Christi ac diligentia²⁸¹ religiosissimi Sisenandi regis Hispaniae²⁸² atque Galliae²⁸³ sacerdotes apud Toletanam urbem in nomine²⁸⁴ domini convenissemus, ut eius imperiis atque iussis commoniti²⁸⁵ a nobis agitaretur de²⁸⁶ quibusdam ecclesiae disciplinis tractatus²⁸⁷, primum gratias salvatori nostro deo omnipotenti egimus. Post haec antefato²⁸⁸ ministro²⁸⁹ excellentissimo et glorioso²⁹⁰ regi, cuius tanta erga deum devotio exstat, ut non solum in rebus humanis, sed etiam in causis divinis sollicitus maneat. Hic quippe, dum in basilica²⁹¹ beatissimae et sanctae martyris Leocadiae omnium nostrum pariter iam coetus adesset²⁹², pro merito fidei suae, cum magnificentissimis et nobilissimis viris ingressus, primum coram sacerdotibus dei hymni²⁹³ prostratus cum lacrimis et gemitibus pro se interveniendum domino postulavit, deinde religiosa prosecutione synodum <E97, f. 312va> exhortatus est, ut paternorum decretorum memores ad confirmanda in nobis iura ecclesiastica studium praeberemus, et illa corrigere, quae, dum per neglegentiam in usum venerunt contra ecclesiasticos mores, <V1341, f. 72ra> licentiam sibi de usurpatione fecerunt. Talibus²⁹⁴ igitur²⁹⁵ eius monitis congaudentes necessarium exstitit iuxta eius nostrumque votum tractare, quae competunt, sive in sacramentis divinis, quae diverso atque illicito modo in Spaniarum²⁹⁶ ecclesiis celebrantur, seu quae in moribus prave usurpata²⁹⁷ noscuntur. Et quoniam generale concilium agimus, oportet primum nostrae vocis sermonem de deo esse, ut post professionem fidei sequentia operis nostri vota, quasi super fundamentum firmissimum disponantur²⁹⁸. <W411, f. 116r> Quemdadmodum^{299 300} a sanctis patribus accepimus, patrem et filium et spiritum sanctum unius deitatis atque substantiae confitemur, in personarum diversitate trinitatem credentes, in divinitate³⁰¹ unitatem praedicantes nec per<V630, f. 139rb>sonas confundimus³⁰² nec substantiam separamus. Patrem a nullo factum vel genitum dicimus, filium a patre non factum, sed genitum asserimus, spiritum vero sanctum nec creatum nec genitum, sed procedentem ex patre et filio profitemur. Ipsum autem dominum Iesum Christum dei filium et creatorem omnium ex substantia patris ante saecula genitum descendisse³⁰³ ultimo tempore pro redemptione mundi a patre, qui numquam desinit esse cum patre, incarnatus est enim ex spiritu sancto et sancta gloriosa dei genetrice virgine^{304 305} Maria et natus ex ipsa solus. Idem³⁰⁶ dominus Iesus Christus unus in³⁰⁷ sancta trinitate anima et carne perfectus sine peccato suscipiens hominem manens, quod erat, assumens, quod non erat, aequalis patri secundum divinitatem, minor patre³⁰⁸ secundum humanitatem³⁰⁹, habens in una persona duarum naturarum proprietatem, naturae enim³¹⁰ in illo duae, deus et homo, non autem duo filii et dii duo, sed idem³¹¹ una persona in utraque natura; perferens passionem³¹² et mortem pro nostra salute, non in virtute <O93, f. 74va> divinitatis, sed³¹³ infirmitate humanitatis, descendit ad inferos, ut sanctos, qui ibi tenebantur, erueret et devicto³¹⁴ mortis imperio resurrexerit³¹⁵, assumptus in³¹⁶ caelis venturus est in futurum ad iudicium vivorum et mortuorum, cuius morte <E97, f. 312vb> et³¹⁷ sanguine mundati remissionem peccatorum consecuti sumus, resuscitandi ab eo in die novissima in ea, qua nunc vidimus³¹⁸, carne³¹⁹ et in ea, qua resurrexit, idem dominus forma, percepturi³²⁰ ab ipso alii pro iustitiae meritis vitam aeternam, alii pro peccatis supplicii aeterni sententiam. Haec³²¹ <V1341, f. 72rb> est catholicae ecclesiae fides, hanc confessionem conservamus atque tenemus, quam quisque firmissime custodierit, perpetuam salutem habebit.

II³²² Post rectae fidei confessionem, quae in sancta dei ecclesia praedicatur, placuit³²³ omnes sacerdotes, qui catholicae fidei unitate³²⁴ complectimur, ut³²⁵ nihil ultra diversum aut³²⁶ dissonum in ecclesiasticis sacramentis agamus, ne quaelibet³²⁷ nostra diversitas apud ignotos³²⁸ seu carnales schismatis errorem videatur ostendere et multis exstet³²⁹ in³³⁰ scandalum varietas ecclesiarum. Unus igitur ordo orandi atque psallendi a nobis per omnem Spaniam³³¹ atque Galliam³³² conservetur, unus modus³³³ in missarum sollemnitatibus, unus in vespertinis³³⁴ officiis, nec diversa³³⁵ sit ultra in nobis ecclesiastica consuetudo, quia³³⁶ una fide continemur et regno. Hoc enim et antiqui canones³³⁷ decreverunt, ut unaquaeque <W411, f. 116v> provincia et psallendi et ministrandi parem³³⁸ consuetudinem teneat³³⁹.

III³⁴⁰ <V630, f. 139va> Nulla pene res disciplinae mores ab ecclesia Christi magis³⁴¹ depulit³⁴², quam sacerdotum³⁴³ neglegentia, qui contemptis³⁴⁴ canonibus ad corrigendos ecclesiasticos mores synodum facere neglegunt. Ob³⁴⁵ hoc a nobis universaliter definitum³⁴⁶ est, ut, quia iuxta antiqua patrum decreta bis³⁴⁷ in anno difficultas³⁴⁸ temporis fieri concilium non sinit, saltem vel³⁴⁹ semel a nobis celebretur ita tamen, ut, si³⁵⁰ fidei causa est aut quaelibet alia³⁵¹ ecclesiae communis, generalis totius Spaniae³⁵² et Galliae³⁵³ synodus convocetur; si vero nec de fide, nec de communi³⁵⁴ ecclesiae utilitate tractabitur³⁵⁵, speciale erit concilium³⁵⁶, prout³⁵⁷ uniuscuiusque provinciae³⁵⁸ metropolitanus elegerit peragendum. Omnes autem, qui causas contra³⁵⁹ episcopos aut iudices³⁶⁰ ac potentes aut³⁶¹ contra quoslibet alios habere noscuntur, ad eundem³⁶² concilium³⁶³ concurrant, et quaecumque examina³⁶⁴ synodalia³⁶⁵ a³⁶⁶ quibuslibet prave usurpata inveniuntur regii exsecutoris in<E97, f. 313ra>stantia iustissime his, quibus iura sunt, reformentur, ita ut³⁶⁷ pro compellendis iudicibus vel saecularibus viris ad synodum metropolitani³⁶⁸ studio quidam³⁶⁹ exsecutor a principe postuletur. Quinta³⁷⁰ autem³⁷¹ decima Kal. Iun. congreganda est in unaquaque³⁷² provincia³⁷³ synodus propter vernale tempus, quando herbis³⁷⁴ <V1341, f. 72va> terra vestitur³⁷⁵ et pabula germinum inveniuntur.

IIII³⁷⁶ Hora³⁷⁷ itaque diei prima³⁷⁸ ante solis ortum eiciantur omnes ab ecclesia. Obseratisque foribus cunctis ad unam ianuam, per quam sacerdotes ingredi oportet, ostiarii³⁷⁹ sedeant³⁸⁰ et convenientes omnes episcopi pariter introeant, et secundum ordinationis³⁸¹ suae tempora³⁸² resideant³⁸³. Post ingressum omnium episcoporum atque consessum³⁸⁴ vocentur deinde³⁸⁵ presbyteri³⁸⁶, quos³⁸⁷ causa probaverit³⁸⁸ introire. Nullus³⁸⁹ se inter eos ingerat diaconorum. Post hos ingrediantur diacones probabiles, quos ordo poposcerit interesse, et corona facta de sedibus episcoporum presbyteri³⁹⁰ a³⁹¹ tergo eorum resideant³⁹², diacones³⁹³ in conspectu episcoporum stent. <O93, f. 74vb> Deinde ingrediantur³⁹⁴ laici, qui electione³⁹⁵ concilii interesse meruerint, tum³⁹⁶ quoque et notarii, quos³⁹⁷ ad recitandum vel excipiendum ordo requirit, et obserentur ianuae. Sedentesque³⁹⁸ in diuturno silentio sacerdotes et cor tantum habentes ad deum, dicat archidiaconus: Orate. Statimque omnes in terram³⁹⁹ prostrabuntur⁴⁰⁰, et orantes diutius tacite cum fletibus atque gemitibus, unus ex episcopis senioribus surgens orationem palam fundat ad dominum, cunctis adhuc in terra iacentibus. Finita <V630, f. 139vb> autem oratione et responso⁴⁰¹ ab omnibus Amen, rursus dicat⁴⁰² diaconus: Erigite vos, et confestim omnes⁴⁰³ surgant et cum omni timore dei <W411, f. 117r> et disciplina, tam episcopi quam presbyteri sedeant⁴⁰⁴ sicque omnibus in⁴⁰⁵ suis locis in silentio consedentibus diaconus alba indutus codicem canonum in medio⁴⁰⁶ proferens capitula de conciliis agendis pronuntiet, finitisque titulis metropolitanus episcopus concilium⁴⁰⁷ alloquatur⁴⁰⁸ dicens: Ecce⁴⁰⁹, sanctissimi sacerdotes, recitatae sunt ex canonibus priscorum patrum sententiae de concilio celebrando. Si qua igitur quempiam vestrum actio commovet coram suis fratribus proponat. Tunc si aliquis quamcumque <E97, f. 313rb> querelam, quae contra canonem agit⁴¹⁰, in audientiam sacerdotalem protulerit, non prius ad aliud transeatur capitulum, nisi primum, quae praeposita est actio, terminetur. Nam et si presbyter aliquis aut diaconus⁴¹¹ vel⁴¹² clericus sive laicus de his, qui foris steterint⁴¹³, concilium pro qualibet re⁴¹⁴ crediderit appellandum, ecclesiae metropolitanae archidiacono causam suam intimet, et ille concilio denuntiet⁴¹⁵. Tunc⁴¹⁶ illi⁴¹⁷ et introeundi et proponendi <V1341, f. 72vb> licentia concedatur. Nullus autem episcoporum a coetu⁴¹⁸ communi secedat antequam hora generalis secessionis adveniat. Concilium⁴¹⁹ quoque nullus solvere audeat, nisi fuerint cuncta determinata, ita ut quaecumque deliberatione communi finiuntur, episcoporum singulorum manibus subscribantur. Tunc enim deus suorum sacerdotum interesse credendus est⁴²⁰, si tumultu omni abiecto sollicite atque tranquille ecclesiastica negotia terminentur.

V⁴²¹ Solet in Spaniis⁴²² de solemnitate paschali varietas exsistere praedicationis⁴²³. Diversa enim observantia laterculorum⁴²⁴ paschalis festivitatis interdum errorem parturit. Proinde placuit, ut ante tres menses epiphaniorum metropolitani sacerdotes litteris se⁴²⁵ invicem inquirant, ut communi scientia⁴²⁶ docti diem resurrectionis Christi comprovincialibus suis insinuent et uno tempore celebrandum annuntient.

VI⁴²⁷ De baptismi autem⁴²⁸ sacramento⁴²⁹, propter quod in Spaniis⁴³⁰ quidam sacerdotes trinam⁴³¹, simplam⁴³² quidam⁴³³ mersionem faciunt, a nonnullis schisma esse conspicitur et unitas fidei scindi videtur. Nam dum partes diversae⁴³⁴ in baptizandis aliqua contrario modo agunt, ab⁴³⁵ aliis non baptizatos esse contendunt. Proinde quid a nobis in sacramenti diversitate fiendum⁴³⁶ sit, apostolicae sedis informemur praeceptis non nostram, sed paternam institutionem sequentes. Beatae igitur memoriae Gregorius Romanae ecclesiae pontifex, qui non solum partes Italiae illustravit, sed et longe exsistentes ecclesias sua⁴³⁷ doctrina perdocuit, efflagitante⁴³⁸ sanctissimo Leandro episcopo de hac Spaniae⁴³⁹ diversitate, quid potius esset⁴⁴⁰ sequendum, inter cetera rescribens⁴⁴¹ <V630, f. 140ra> ei⁴⁴² sic ait: De trina <W411, f. 117v> vero mersione baptismatis nihil respondi⁴⁴³ verius⁴⁴⁴ potest, quam ipsi sensistis, quia in una fide nihil <E97, f. 313va> efficit⁴⁴⁵ sanctae ecelesiae consuetudo diversa. Nos autem, quod tertio mergimus, <O93, f. 75ra> triduanae sepulturae⁴⁴⁶ sacramenta signamus, ut, dum tertio ab⁴⁴⁷ aquis infans educitur, resurrectio triduani temporis exprimatur. Quod si quis forte etiam pro summae trinitatis veneratione existimet⁴⁴⁸ fieri, neque ad hoc aliquid obsistit baptizandum semel in aquas⁴⁴⁹ mergere, quia dum in tribus <V1341, f. 73r> subsistentiis⁴⁵⁰ una substantia est, repraehensibile esse nullatenus poterit⁴⁵¹ infantem in baptismate in⁴⁵² aquam vel ter vel semel mergere⁴⁵³, quando et in tribus mersionibus personarum trinitas et in una potest divinitatis singularitas designari. Sed⁴⁵⁴ si⁴⁵⁵ hucusque ab hereticis infans⁴⁵⁶ in baptismate tertio mergebatur⁴⁵⁷, fiendum apud vos esse non censeo⁴⁵⁸, ne dum mersiones numerant, divinitatem dividant, dumque, quod faciebant, faciunt, morem vestrum se vicisse glorientur. Quapropter⁴⁵⁹ quia⁴⁶⁰ de utroque⁴⁶¹ sacramento, quod fit in sancto baptismo a tanto viro reddita est ratio, quod utrumque rectum, utrumque irrepraehensibile in sancta dei ecclesia habeatur, propter vitandum autem schismatis scandalum vel heretici⁴⁶² dogmatis usum simplam⁴⁶³ teneamus baptismi mersionem, ne videantur apud nos⁴⁶⁴, qui tertio mergunt, hereticorum approbare assertionem, dum secuntur⁴⁶⁵ et morem, et ne forte⁴⁶⁶ cuiquam sit dubium huius simpli⁴⁶⁷ mysterium sacramenti, videat in eo mortem et resurrectionem⁴⁶⁸ Christi significare⁴⁶⁹. Nam in aquis⁴⁷⁰ mersio quasi⁴⁷¹ in infernum descensio⁴⁷² est et rursus ab aquis emersio⁴⁷³ resurrectio est. Item videant⁴⁷⁴ in eo unitatem divinitatis et trinitatem personarum ostendi. Unitatem, dum semel mergimus⁴⁷⁵; trinitatem, dum in nomine patris et filii et spiritus sancti baptizamus. Panditur⁴⁷⁶ huius⁴⁷⁷ singularis baptismatis mysterium etiam scripturarum⁴⁷⁸ sanctarum exemplis Paulo apostolo attestante: Nolo vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes mare transierunt et omnes in Moyse⁴⁷⁹ baptizati sunt in nube et in mari. Mare quippe rubrum significat⁴⁸⁰ baptismum Christi sanguine consecratum, per quod⁴⁸¹ populus dei⁴⁸² <E97, f. 313vb> semel transiit⁴⁸³, ubi tamen⁴⁸⁴ tota erat trinitas praecedente populum columna⁴⁸⁵ ignis et nubis. In⁴⁸⁶ igne quippe significatur pater, in columna⁴⁸⁷ filius, in nube spiritus sanctus. Iordanis quoque fluenta cum arca populus dei semel transiit⁴⁸⁸, per quod⁴⁸⁹ significatur simpla⁴⁹⁰ mersio baptismatis, cuius sacramento ecclesia abluitur et de saeculi huius laboribus per⁴⁹¹ baptismum quasi per Iordanem⁴⁹² ad terram caelestis repromissionis ingreditur.

<V630, f. 140rb> VII⁴⁹³ Comperimus, quod per nonnullas ecclesias in die <V1341, f. 73rb> sextae⁴⁹⁴ feriae passionis domini clausis basilicarum⁴⁹⁵ foribus nec⁴⁹⁶ celebretur officium nec passio⁴⁹⁷ domini populis praedicetur, <W411, f. 118r> dum idem salvator noster apostolis suis praecipiat⁴⁹⁸ dicens: Passionem et mortem⁴⁹⁹ et resurrectionem meam omnibus praedicate. Ideoque⁵⁰⁰ oportet eodem die mysterium⁵⁰¹ crucis, quod ipse dominus⁵⁰² cunctis annuntiandum voluit, praedicari⁵⁰³ atque indulgentiam criminum clara voce omnem populum postulare, ut poenitentiae compunctione mundati venerabilem⁵⁰⁴ diem dominicae resurrectionis remissis iniquitatibus suscipere mereamur corporisque eius et sanguinis sacramentum mundi⁵⁰⁵ a peccato sumamus.

VIII⁵⁰⁶ Quidam in die eiusdem dominicae passionis ab hora nona ieiunium solvunt, conviviis adhibentur⁵⁰⁷, et dum sol ipse eadem die tenebris palluerit⁵⁰⁸, lumen subduxerit, ipsaque elementa turbata⁵⁰⁹ mestitiam totius mundi ostenderint, illi⁵¹⁰ ieiunium tanti diei⁵¹¹ polluunt⁵¹² epulisque inserviunt, et quia totum eundem diem universalis ecclesia propter passionem domini in merore⁵¹³ et abstinentia peragit, quicumque in eo ieiunium praeter parvulos⁵¹⁴, senes et languidos ante peractas⁵¹⁵ indulgentiae preces persolverit⁵¹⁶, a paschali⁵¹⁷ gaudio depellatur, nec in eo sacramentum corporis et sanguinis domini percipiat, qui diem passionis eius per abstinentiam non honorat⁵¹⁸.

VIIII⁵¹⁹ Lucerna et cereus infra⁵²⁰ vigilias apud quasdam ecclesias non benedicitur⁵²¹ et, cur⁵²² a nobis benedicatur⁵²³, inquirunt. Propter gloriosum <O93, f. 75rb> enim noctis ipsius sacramentum sollemniter haec benedicimus, ut sacrae resurrectionis Christi mysterium, quod tempore huius votivae⁵²⁴ noctis advenit, benedictione⁵²⁵ <E97, f. 314ra> sanctificati luminis suscipiamus, et quia haec observatio per multarum loca terrarum regionesque Spaniae⁵²⁶ in ecclesiis commendatur⁵²⁷, dignum est, ut propter unitatem pacis in Gallicanis ecclesiis conservetur. Nulli autem impune⁵²⁸ erit, qui haec^{529 530} contempserit, sed patrum⁵³¹ regulis subiacebit.

X⁵³² Nonnulli⁵³³ sacerdotum in Spaniis⁵³⁴ reperiuntur, qui dominicam orationem, quam salvator noster docuit et praecepit, non cotidie, sed tantum die <V1341, f. 73va> dominica dicunt, et quia sine intermissione oremus⁵³⁵, ut⁵³⁶ apostolus docuit, qualiter autem oremus⁵³⁷, Christus⁵³⁸ praecepit dicens: Cum autem oratis, dicite: Pater noster qui es⁵³⁹ in caelis. Quomodo ergo⁵⁴⁰ cotidie non dicitur, quod sine intermissione dici iubetur? Nam in tantum cotidie haec oratio dicenda est, ut⁵⁴¹ etiam ipso titulo utatur⁵⁴², nam⁵⁴³ vocatur oratio cotidiana. Sic eam sancti patres nuncupaverunt, quod etiam apud doctores, quorum illus<V630, f. 140va>tris doctrina est, invenitur⁵⁴⁴. Sanctus quippe Cyprianus dicit: Itaque in oratione dominica⁵⁴⁵ panem nostrum, id est Christum, dari nobis cotidie petimus, ut, qui in Christo manemus⁵⁴⁶ et vivimus, a sanctificatione <W411, f. 118v> et corpore eius non recedamus⁵⁴⁷. Sanctus Hilarius⁵⁴⁸ dicit: Panem nostrum cotidianum da nobis hodie. Quid enim tam vult deus quam, ut cotidie Christus habitet in nobis, qui est panis vitae et panis e⁵⁴⁹ caelo? Et quia⁵⁵⁰ cotidiana oratio est, cotidie quoque, ut detur, oratur? Sanctus Augustinus⁵⁵¹ dicit: De cotidianis autem brevibusque peccatis, sine quibus vita haec non ducitur, cotidiana oratio fidelium satisfacit⁵⁵². Eorum est enim dicere: Pater noster, qui es in caelis, qui iam patri tali regenerati sunt ex aqua et spiritu sancto. Delet⁵⁵³ igitur haec cotidiana oratio minima cotidiana⁵⁵⁴ peccata, delet⁵⁵⁵ illa⁵⁵⁶, a quibus vita fidelium etiam⁵⁵⁷ scelerate gesta poenitendo in melius mutata discedit⁵⁵⁸. Ergo sicut Christus praecepit, sicut apostolus admonuit, et quemadmodum doctores ecclesiastici instituerunt, quia cotidie vel cogitatione vel verbo delinquimus, cotidie hanc⁵⁵⁹ orationem effundere in conspectu dei debemus. Quisquis ergo sacerdotum vel subiacentium⁵⁶⁰ clericorum hanc orationem dominicam cotidie aut in publico⁵⁶¹ aut in privato officio praeterierit propter superbiam, iudicatus ordinis sui <E97, f. 314rb> honore multetur.

XI⁵⁶² Item⁵⁶³ cognovimus quosdam Spaniae⁵⁶⁴ sacerdotes, qui⁵⁶⁵ in quadragesimae⁵⁶⁶ diebus alleluia decantent praeter in ultima hebdomada paschae, quod deinceps fieri interdicimus statuentes, ut in omnibus praedictis quadragesimae⁵⁶⁷ diebus, quia tempus est non gaudii⁵⁶⁸, sed meroris, alleluia non decantetur. Tunc enim opus est fletibus ac ieiuniis insistere, corpus cilicio et cinere induere, animum meroribus⁵⁶⁹ deicere, <V1341, f. 73vb> gaudium in tristitiam⁵⁷⁰ vertere, quousque veniet⁵⁷¹ tempus resurrectionis Christi, quando oporteat iam⁵⁷² in laetitia manere et merorem⁵⁷³ in gaudium commutare⁵⁷⁴. Hoc enim ecclesiae⁵⁷⁵ universalis consensio⁵⁷⁶ in cunctis terrarum partibus roboravit, quod et a⁵⁷⁷ nobis omnibus, ut conservetur per Spanias⁵⁷⁸ Galliasque provincias oportebit. In temporibus quoque⁵⁷⁹ reliquis^{580 581}, id⁵⁸² est Kalend. Ianuar., quae⁵⁸³ propter errorem gentilitatis aguntur, omnino alleluia non decantabitur, in quibus etiam praeter piscem et olus, sicut et in illis XL diebus ceteris carnibus⁵⁸⁴ abstinetur⁵⁸⁵ et a quibusdam etiam nec vinum bibitur. Si quis igitur episcopus aut presbyter aut diaconus <O93, f. 75va> aut quilibet ex ordine⁵⁸⁶ clericorum fuerit repertus⁵⁸⁷, qui⁵⁸⁸ arbitrium suum huic constitutioni⁵⁸⁹ aestimet praeferendum, ordinis sui⁵⁹⁰ officio⁵⁹¹ carere cogatur et communio<V630, f. 140vb>ne eiusdem paschae privetur.

XII⁵⁹² In quibusdam quoque Spaniarum⁵⁹³ ecclesiis laudes post apostolum decantantur, priusquam evangelium praedicetur, dum canones praecipiant post apostolum non laudes, sed evangelium annuntiare⁵⁹⁴, praesumptio est enim, ut anteponant⁵⁹⁵ ea, quae sequi debent. Nam laudes ideo evangelium secuntur propter gloriam Christi, quae⁵⁹⁶ per idem⁵⁹⁷ evangelium praedicatur⁵⁹⁸. <W411, f. 119r> Circa⁵⁹⁹ omnes igitur⁶⁰⁰ sacerdotes⁶⁰¹ hic ordo deinceps retineatur⁶⁰², excommunicationis poenam suscepturi, qui hunc ordinem perturbaverint.

XIII⁶⁰³ De hymnis etiam canendis et salvatoris et apostolorum habemus exemplum. Nam et ipse dominus hymnum dixisse perhibetur Matthaeo evangelista testante: Et hymno dicto exierunt in montem Oliveti. Et Paulus apostolus ad Ephesios scripsit dicens: Implemini spiritu loquentes⁶⁰⁴ vobis⁶⁰⁵ in psalmis et hymnis et canticis spiritalibus⁶⁰⁶. Et quia a⁶⁰⁷ nonnullis hymni humano studio in laudem dei atque apostolorum <E97, f. 314va> et martyrum triumphos compositi esse noscuntur, sicut hi⁶⁰⁸, quos beatissimi doctores Hilarius atque Ambrosius ediderunt, quos tamen quidam specialiter reprobant pro eo, quod de⁶⁰⁹ scripturis sanctorum⁶¹⁰ canonum vel apostolica traditione non exsistunt. Respuant⁶¹¹ ergo et illum hymnum ab hominibus compositum, quem cotidie publico privatoque officio in fine omnium <V1341, f. 74ra> psalmorum dicimus: Gloria et honor patri et filio et spiritui sancto in saecula saeculorum. Amen. Nam et ille⁶¹² hymnus, quem nato in carne Christo angeli cecinerunt: Gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis, reliqua, quae ibi secuntur⁶¹³, ecclesiastici doctores composuerunt. Ergo nec ipsi⁶¹⁴ in ecclesiis canendi sunt, quia in sanctarum scripturarum libris non inveniuntur? Componuntur missae sive preces vel orationes sive commendationes seu manus impositiones, ex quibus, si nulla decantetur⁶¹⁵ in ecclesia, vacant officia⁶¹⁶ omnia ecclesiastica. Admonet haec fieri atque hortatur Timotheum⁶¹⁷ apostolus dicens: Obsecro igitur primo omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et pro omnibus, qui in sublimitatibus⁶¹⁸ sunt. Sicut igitur orationes, ita et hymnos in laudem dei compositos nullus nostrum⁶¹⁹ ulterius⁶²⁰ improbet, sed pari modo⁶²¹ Gallia Spaniaque⁶²² celebret. Excommunicatione⁶²³ plectendi, qui hymnos reicere⁶²⁴ fuerint ausi.

XIIII⁶²⁵ Hymnum quoque trium puerorum, in quo universa caeli terraeque creatura deum collaudat et quem ecclesia catholica per totum orbem diffusa celebrat, quidam sacerdotes⁶²⁶ in missa dominicorum dierum et in sollemnitatibus martyrum canere neglegunt. Proinde sanctum concilium instituit, ut per omnes ecclesias Spaniae⁶²⁷ vel⁶²⁸ Galliae in <V630, f. 141ra> omnium missarum solemnitate idem in publico decantetur, communionem⁶²⁹ amissuri, qui⁶³⁰ antiquam huius⁶³¹ hymni consuetudinem nostramque definitionem excesserint⁶³².

XV⁶³³ In fine⁶³⁴ psalmorum non, sicut a quibusdam hucusque, gloria patri, sed gloria et honor patri dicatur David propheta docente: Afferte domino <W411, f. 119v> gloriam et honorem, et Ioanne⁶³⁵ evangelista exercitus dicentium: Honor et gloria deo nostro sedenti in <E97, f. 314vb> throno. Ac per hoc haec duo sic oportet⁶³⁶ in terris⁶³⁷ dici⁶³⁸, sicut in caelis resonant. Universis igitur ecclesiasticis hanc observantiam damus, quam, quisque praeterierit⁶³⁹, communionis iacturam habebit.

XVI⁶⁴⁰ Sunt quidam, qui in fine⁶⁴¹ responsoriorum⁶⁴² gloriam non dicunt⁶⁴³, propter quod interdum inconvenienter⁶⁴⁴ resonat, sed haec est discretio, ut in⁶⁴⁵ laetis sequatur gloria, in tristioribus⁶⁴⁶ repetatur principium.

XVII⁶⁴⁷ Apocalypsin⁶⁴⁸ librum multorum conciliorum auctoritas et synodica sanctorum praesulum Romanorum decreta Ioannis evangelistae esse rescribunt⁶⁴⁹, et inter divinos libros <V1341, f. 74rb> recipiendum <O93, f. 75vb> constituerunt. Et quia plurimi sunt, qui⁶⁵⁰ eius auctoritatem non recipiunt eamque⁶⁵¹ in ecclesia⁶⁵² dei praedicare contemnunt, si quis eum deinceps aut non receperit⁶⁵³ aut a pascha usque ad⁶⁵⁴ pentecosten missarum⁶⁵⁵ tempore in ecclesia non praedicaverit, excommunicationis sententiam habebit.

XVIII⁶⁵⁶ Nonnulli sacerdotes post dictam orationem dominicam statim communicant et postea⁶⁵⁷ benedictionem in populo dant, quod deinceps interdicimus, sed post orationem dominicam⁶⁵⁸ benedictio in populum sequatur, et tunc demum corporis et sanguinis domini sacramentum sumatur, eo videlicet ordine, ut sacerdos⁶⁵⁹ et levita⁶⁶⁰ ante altare communicent, in choro clerus⁶⁶¹, extra chorum populus⁶⁶².

XVIIII⁶⁶³ Perniciosa consuetudo⁶⁶⁴ nequaquam est recipienda⁶⁶⁵, quae maiorum statuta praeteriens omnem ecclesiae ordinem perturbavit, dum alii per ambitus⁶⁶⁶ sacerdotia appetunt, alii oblatis muneribus pontificatum assumunt, nonnulli etiam sceleribus implicati vel saeculari⁶⁶⁷ militiae dediti⁶⁶⁸ indigni⁶⁶⁹ ad honorem summi ac⁶⁷⁰ sacri ordinis pervenerunt⁶⁷¹, de quorum scilicet causa⁶⁷² atque remotione oportuerat quidem⁶⁷³ statuere⁶⁷⁴, sed ne perturbatio quamplurima ecclesiae oriretur. Praeteritis omissis deinceps, qui non promoveantur⁶⁷⁵ ad sacerdotium ex regulis canonum, necessario credimus inserendum⁶⁷⁶, id est, qui in aliquo crimine detecti⁶⁷⁷ sunt, qui infamiae nota⁶⁷⁸ aspersi sunt, qui scelera aliqua per publicam poenitentiam admisisse⁶⁷⁹ confessi sunt, qui in heresim lapsi sunt, qui in heresi⁶⁸⁰ bapti<V630, f. 141rb>zati aut rebaptizati esse noscuntur⁶⁸¹, qui semetipsos absciderunt aut naturaliter defectu⁶⁸² membrorum decisione⁶⁸³ aliquid minus habere noscuntur, <E97, f. 315ra> qui secundae uxoris coniunctionem⁶⁸⁴ sortiti sunt aut numerosa⁶⁸⁵ coniugia frequentaverunt⁶⁸⁶, qui viduam vel a⁶⁸⁷ marito relictam duxerunt aut corruptarum mariti fuerunt⁶⁸⁸, qui concubinas aut⁶⁸⁹ fornicarias⁶⁹⁰ habuerunt, qui servili <W411, f. 120r> condicione⁶⁹¹ obnoxii sunt, qui ignoti sunt, qui neophyti⁶⁹² vel laici sunt, qui saeculari⁶⁹³ militiae dediti sunt, qui curiae nexibus obligati sunt, qui inscii⁶⁹⁴ litterarum sunt, qui nondum ad triginta annos pervenerunt, qui per gradus⁶⁹⁵ ecclesiasticos non accesserunt, qui ambitu honorem quaerunt, qui muneribus honorem obtinere moliuntur, qui a decessoribus in sacerdotium⁶⁹⁶ eleguntur, sed nec ille deinceps sacerdos erit, quem⁶⁹⁷ nec clerus⁶⁹⁸ nec populus propriae civitatis elegit⁶⁹⁹ vel auctoritas metropolitani⁷⁰⁰ vel comprovincialium sacerdotum assensio⁷⁰¹ exquisivit. Quicumque igitur <V1341, f. 74va> deinceps ad ordinem sacerdotii postulatus⁷⁰² et in his⁷⁰³, quae praedicta sunt, exquisitus in nullo horum depraehensus fuerit et⁷⁰⁴ examinatus probabili⁷⁰⁵ vita atque doctrina exstiterit, tunc secundum synodalia vel decretalia constituta cum omnium clericorum vel civium voluntate ab universis comprovincialibus episcopis aut certe a tribus in sacerdotum⁷⁰⁶ die dominica consecrabitur, conhibentibus^{707 708} ceteris, qui absentes⁷⁰⁹ sunt litteris suis, et magis auctoritate vel praesentia eius, qui est in metropoli constitutus. Episcopus autem comprovincialis⁷¹⁰ ibi consecrandus est, ubi metropolitanus elegerit, metropolitanus autem non nisi in civitate⁷¹¹ metropoli comprovincialibus ibidem⁷¹² convenientibus. Si quis autem deinceps contra praedicta vetita canonum ad gradum sacerdotum⁷¹³ indignus aspirare contenderit, cum ordinatoribus suis adepti honoris⁷¹⁴ periculo subiacebit.

XX⁷¹⁵ In veteri lege ab anno vigesimo et quinto levitae in⁷¹⁶ tabernaculo servire mandantur⁷¹⁷, cuius auctoritatem in canonibus et sancti patres secuti⁷¹⁸ sunt. Nos et divinae legis⁷¹⁹ et conciliorum praecepti⁷²⁰ immemores infantes et pueros levitas facimus ante legitimam aetatem, ante experientiam vitae. Ideoque ne ulterius fiat⁷²¹, a nobis et divinae legis et canonum⁷²² admonemus sententiis, sed⁷²³ viginti quinque annorum⁷²⁴ aetatis⁷²⁵ levitae consecrentur et⁷²⁶ triginta presbyteri⁷²⁷ ordinentur⁷²⁸, ita ut secundum praeceptum probentur primum, et sic ministrent nullum crimen habentes.

<E97, f. 315rb> XXI⁷²⁹ Quicumque in sacerdotio dei positi sunt, irrepraehensibiles esse debent Paulo apostolo attestante: <V630, f. 141va> Oportet episcopum irrepraehensibilem esse. Inoffensos igitur et immaculatos decet dei⁷³⁰ exsistere sacerdotes, nec ullius⁷³¹ eos fornicationis contagio pollui, sed caste viventes mundos⁷³² semetipsos⁷³³ celebrandis exhibeant sacramentis. Abstineamus ergo nos ab omni opere malo, et <O93, f. 76ra> ab omni inquinamento carnis liberi maneamus, ut mundi corpore, purgati mente possimus⁷³⁴ ad sacrificium Christi digni accedere et deum pro delictis omnium deprecari⁷³⁵.

XXII⁷³⁶ Quamvis conscientiam puram apud deum nos habere <W411, f. 120v> oporteat, tamen et⁷³⁷ apud homines famam optimam custodire convenit, ut iuxta praeceptum apostolicum non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus vitae sanctae testimonium habeamus. Quidam enim hucusque sacerdotum non modicum scandalum creaverunt⁷³⁸, dum in conversatione vitae non bonae famae exsistunt. Ut igitur excludatur deinceps omnis nefanda⁷³⁹ suspicionis⁷⁴⁰ <V1341, f. 74vb> occasio et, ne detur ultra saecularibus obtrectandi⁷⁴¹ locus, oportet⁷⁴² episcopos⁷⁴³ testimonium probabilium personarum converstationis et vitae in conclavi suo habere, ut deo placeant per conversationem bonam et ecclesiae per optimam famam.

XXIII⁷⁴⁴ Non aliter placuit, ut quemadmodum antistites, ita presbyteri⁷⁴⁵ atque levitae⁷⁴⁶, quos forte infirmitas aut aetatis gravitas in conclavi⁷⁴⁷ manere non sinit, ut⁷⁴⁸ eidem⁷⁴⁹ in cellulis suis testes vitae habeant vitamque suam sicut nomine ita et meritis teneant.

DE⁷⁵⁰ CONVERSATIONE CLERICORUM

XXIIII⁷⁵¹ Prona est omnis aetas ab adolescentia⁷⁵² in malum, nihil enim incertius quam vita⁷⁵³ adolescentium⁷⁵⁴. Ob hoc constituendum oportuit, ut, si qui⁷⁵⁵ in clero pueri⁷⁵⁶ aut adolescentes⁷⁵⁷ exsistunt, omnes in una⁷⁵⁸ conclavi atrii commorentur⁷⁵⁹, ut lubricae⁷⁶⁰ aetatis annos non in luxuria, sed in disciplinis ecclesiasticis agant⁷⁶¹ deputati probatissimo⁷⁶² seniori, quem et magistrum doctrinae⁷⁶³ et testem vitae habeant. Quod si aliqui⁷⁶⁴ ex his pupilli exsistunt, sacerdotali tutela foveantur, ut et vita eorum a criminibus intacta sit et res ab iniuria improborum. Qui autem his praeceptis resultaverint⁷⁶⁵, monasteriis deputentur⁷⁶⁶, ut vagantes animi⁷⁶⁷ et superbi <E97, f. 315va> severiori regula distringantur⁷⁶⁸.

XXV⁷⁶⁹ Ignorantia mater cunctorum errorum, maxime in sacerdotibus dei vitanda est, qui docendi officium in populis⁷⁷⁰ susceperunt. Sacerdotes enim legere sanctas⁷⁷¹ scripturas frequenter admonet⁷⁷² Paulus⁷⁷³ apostolus dicens ad Timotheum: Intende lectioni⁷⁷⁴, exhortationi. Doctores⁷⁷⁵ semper manere⁷⁷⁶ in his se⁷⁷⁷ sciant. Igitur sacerdotes scripturas sanctas et cano<V630, f. 141vb>nes meditentur⁷⁷⁸, ut omne opus eorum in praedicatione et doctrina consistat⁷⁷⁹ atque aedificent⁷⁸⁰ cunctos tam fidei scientia⁷⁸¹ quam operum disciplina.

XXVI⁷⁸² Quando presbyteri in parrochiis ordinantur, libellum officialem⁷⁸³ a sacerdote suo accipiant⁷⁸⁴, ut ad ecclesias sibi deputatas instructi succedant, ne⁷⁸⁵ per ignorantiam etiam in ipsis divinis sacramentis offendant, ut⁷⁸⁶, quando ad laetanias vel ad concilium venerint, rationem episcopo suo⁷⁸⁷ reddant, qualiter susceptum⁷⁸⁸ officium celebrent⁷⁸⁹ vel baptizent⁷⁹⁰.

XXVII⁷⁹¹ Quando presbyteri⁷⁹² aut diaconi⁷⁹³ per parrochias constituuntur, oportet eos professionem episcopo suo facere, <V1341, f. 75ra> ut caste et pure vivant⁷⁹⁴ sub dei timore, ut dum eos tali⁷⁹⁵ professione obligaverit⁷⁹⁶, sanctam⁷⁹⁷ disciplinam retineat⁷⁹⁸.

XXVIII⁷⁹⁹ Episcopus, presbyter aut diaconus, si a gradu suo iniuste deiectus in⁸⁰⁰ secunda⁸⁰¹ synodo innocens reperiatur, non potest⁸⁰² esse, quod fuerat, <W411, f. 121r> nisi gradus amissos recipiat⁸⁰³ coram altario de manu episcoporum, si⁸⁰⁴ episcopus est, orarium, anulum⁸⁰⁵ et baculum, si presbyter, orarium et planetam, si diaconus, orarium et albam, si subdiaconus, patenam⁸⁰⁶ et calicem, sic et reliqui gradus ea⁸⁰⁷ in reparationem sui recipiant, quae⁸⁰⁸, cum ordinarentur, perceperant.

XXVIIII⁸⁰⁹ Si episcopus quis aut presbyter sive diaconus vel quilibet⁸¹⁰ ex ordine clericorum magos⁸¹¹ aut aruspices aut ariolos aut certe augures⁸¹² vel sortilegos⁸¹³ vel eos, qui profitentur artem aliquam⁸¹⁴ aut aliquis⁸¹⁵ eorum similia exercentes consuluisse⁸¹⁶ fuerit depraehensus, ab honore dignitatis suae depositus monasterii curam excipiat ibique perpetua poenitentia deditus scelus admissum⁸¹⁷ sacrilegii solvat.

XXX⁸¹⁸ Confinitimi hostium sacerdotes praeter <E97, f. 315vb> eos, qui a regia potestate licentiam acceperunt, a^{819 820} quolibet mandatum a⁸²¹ gente extraneum⁸²² occulte accipere vel dirigere⁸²³ non praesumant. Qui autem depraehenditur aut convincitur denuntiatus principi⁸²⁴ apud concilium condigna animadversione⁸²⁵ multabitur.

XXXI⁸²⁶ Saepe principes contra quoslibet⁸²⁷ maiestatis obnoxios sacerdotibus negotia sua committunt. Et quia sacerdotes a Christo <O93, f. 76rb> ad ministerium salutis electi sunt, ibi consentiant regibus fieri iudices, ubi iureiurando supplicii⁸²⁸ indulgentia promittitur⁸²⁹, non ubi discriminis sententia praeparatur. Si quis ergo sacerdotum contra hoc commune consultum discussor in alienis periculis exstiterit, sit reus effusi sanguinis apud Christum et apud ecclesiam perdat proprium gradum.

XXXII⁸³⁰ Episcopi in protegendis populis ac⁸³¹ defendendis impositam a⁸³² deo sibi curam non ambigant⁸³³, ideoque dum conspiciunt iudices ac potentes pauperum oppressores exsistere, prius eos sacerdotali admonitione⁸³⁴ redarguant, et si contempserint emen<V630, f. 142ra>dari⁸³⁵, eorum insolentiam regiis auribus intiment, ut, quos sacerdotalis admonitio⁸³⁶ inflectit⁸³⁷ ad iustitiam, regalis⁸³⁸ potestas ab improbitate coerceat. <V1341, f. 75rb> Si quis autem episcoporum id neglexerit⁸³⁹, concilio reus erit.

XXXII⁸⁴⁰ Avaritia radix est⁸⁴¹ cunctorum malorum, cuius sitis etiam sacerdotum mentes⁸⁴² obtinet. Multi enim⁸⁴³ fidelium in amore⁸⁴⁴ Christi et martyrum in parrochiis episcoporum basilicas construunt, oblationes sanctas^{845 846} tribuunt, sacerdotes haec auferunt atque in usus suos convertunt. Inde⁸⁴⁷ est, quod cultores sacrorum deficiunt, dum stipendia sua perdunt, inde labentium basilicarum⁸⁴⁸ ruinae non reparantur, quia avaritia sacerdotali omnia auferuntur. Pro qua re constitutum est a praesenti concilio episcopos ita dioceses⁸⁴⁹ suas regere, ut nihil ex earum iure praesumant auferre, sed iuxta priorum auctoritatem⁸⁵⁰ conciliorum tam de oblationibus quam de tributis ac frugibus⁸⁵¹ tertiam consequantur. <W411, f. 121v> Quod si amplius quippiam <E97, f. 316ra> ab eis praesumptum exstiterit, per concilium restauretur appellantibus aut⁸⁵² ipsis conditoribus aut certe propinquis eorum, si iam illi⁸⁵³ a saeculo discesserunt⁸⁵⁴. Noverint autem conditores basilicarum in rebus, quas eisdem ecclesiis conferunt⁸⁵⁵, nullam potestatem habere, sed iuxta canonum instituta sicut ecclesiam⁸⁵⁶ ita et dos⁸⁵⁷ eius ad ordinationem episcopi pertineat⁸⁵⁸.

XXXIIII⁸⁵⁹ Quicumque episcopus alterius episcopi diocesim per triginta annos sine aliqua interpellatione possederit⁸⁶⁰, quia secundum ius⁸⁶¹ legis eius videtur⁸⁶² esse diocesis⁸⁶³, admittenda non est contra eum actio reposcendi, sed hoc intra unam parrochiam⁸⁶⁴, extra⁸⁶⁵ vero nullo modo, ne dum⁸⁶⁶ diocesis defenditur, provinciarum termini confundantur.

XXXV⁸⁶⁷ Sicut diocesim⁸⁶⁸ alienam⁸⁶⁹ trigennalis⁸⁷⁰ possessio tollit, ita territorii conventum non admittit⁸⁷¹. Ideoque basilicae, quae novae conditae fuerint, ad eum procul dubio episcopum pertinebunt, cuius conventus esse constiterit⁸⁷².

XXXVI⁸⁷³ Episcopum per cunctas dioceses parrochiasque suas per singulos annos ire oportet, ut exquirat, quid unaquaeque basilica in reparationem sui indiget⁸⁷⁴. Quod si⁸⁷⁵ ipse aut languore detentus⁸⁷⁶ aut aliis occupationibus implicatus id explere nequiverit, presbyteros probabiles aut diacones mittat, qui et reditus⁸⁷⁷ basilicarum et reparationes et ministrantium vitam inquirant⁸⁷⁸.

XXXVII⁸⁷⁹ Quicumque episcopi suffragio cuiuslibet aliquid⁸⁸⁰ ecclesiasticae utilitatis⁸⁸¹ providerint et pro eo⁸⁸² quodcumque⁸⁸³ commodum⁸⁸⁴ in remunerationem⁸⁸⁵ promiserint, promissi solutionem eos exsolvere oportebit, ita <V1341, f. 75va> ut id⁸⁸⁶ ad concilium comprovinciale⁸⁸⁷ deferatur⁸⁸⁸, ut⁸⁸⁹ eorum conhibentia⁸⁹⁰ <V630, f. 142rb> confirmetur⁸⁹¹, quia, sicut Paulus ait: Dignus est operarius mercede sua.

XXXVIII⁸⁹² Praebendum⁸⁹³ est a sacerdotibus vitae solacium indigentibus et maxime his, quibus⁸⁹⁴ restituenda vicissitudo est. Quicumque ergo fidelium de facultatibus suis ecclesiae⁸⁹⁵ aliquid devotione propria contulerint, si forte ipsi aut⁸⁹⁶ filii eorum redacti fuerint ad inopiam, ab eadem ecclesia suffragium vitae pro temporis usu percipiant. <E97, f. 316rb> Si enim clericis vel monachis seu peregrinis aut quamlibet necessitatem sustinentibus <O93, f. 76va> pro solo religionis⁸⁹⁷ intuitu in usum⁸⁹⁸ res ecclesiasticae largiuntur, quanto magis consulendum est, quibus retributio⁸⁹⁹ iusta debetur?

XXXVIIII⁹⁰⁰ Nonnulli diacones in tantam⁹⁰¹ erumpunt superbiam, ut sese presbyteris anteponant⁹⁰² atque in primo choro ipsi priores stare⁹⁰³ praesumant⁹⁰⁴, presbyteris⁹⁰⁵ in secundo choro constitutis, ergo ut sublimiores se⁹⁰⁶ presbyteros agnoscant, tam hi quam illi⁹⁰⁷ in utroque choro consistant.

XL⁹⁰⁸ Si⁹⁰⁹ oraria duo nec episcopo quidem^{910 911} induere⁹¹² licet⁹¹³ <W411, f. 122r> nec presbytero, utique⁹¹⁴ multo minus diacono, qui minister eorum est. Unum igitur orarium oportet levitam gestare in sinistro⁹¹⁵ humero, propter quod orat, id est praedicat, dexteram⁹¹⁶ autem partem⁹¹⁷ oportet habere liberam⁹¹⁸, ut expeditus⁹¹⁹ ad ministerium sacerdotale discurrat. Caveant igitur amodo levitae geminum uti orarium, sed unum tantum et purum nec ullis coloribus aut auro ornatum.

XLI⁹²⁰ Omnes clerici⁹²¹ vel lectores sicut levitae et sacerdotes detonso superius toto capite, inferius solam circuli coronam relinquant, non sicut hucusque⁹²² in Galliciae partibus facere lectores videntur, qui prolixis⁹²³ ut laici⁹²⁴ comis in solo capitis apice modicum circulum tondunt⁹²⁵, ritus enim iste in Spaniis⁹²⁶ hucusque hereticorum fuit. Unde oportet, ut pro amputando ab⁹²⁷ ecclesiis scandalo hoc signum dedecoris auferatur⁹²⁸ et una⁹²⁹ sit⁹³⁰ tonsura vel habitus sicut totius Spaniae⁹³¹ est usus. Qui autem hoc non custodierit, fidei catholicae reus erit.

XLII⁹³² Cum clericis extraneae feminae nullatenus habitent, nisi tantum mater et⁹³³ soror, filia, amita, in quibus personis nihil sceleris aestimari foedus naturae permittit. Id enim et constitutio antiquorum patrum decrevit.

<V1341, f. 75vb> XLIII⁹³⁴ Quidam clerici legitime⁹³⁵ non habentes coniugium extranearum mulierum vel ancillarum sua<V630, f. 142v>rum interdicta sibi consortia appetunt, ideo, quae cum clericis taliter coniunctae sunt, ab⁹³⁶ episcopo auferantur et venundentur, illis pro tempore religatis⁹³⁷ ad poenitentiam, quos sua libidine infecerunt.

XLIIII⁹³⁸ <E97, f. 316va> Clerici, qui sine⁹³⁹ consultu episcopi sui uxores duxerint aut viduam vel repudiatam vel meretricem in coniugium⁹⁴⁰ acceperint⁹⁴¹, separari eos a proprio episcopo oportebit.

XLV⁹⁴² Clerici in quacumque seditione arma volentes sumpserint aut⁹⁴³ sumpserunt⁹⁴⁴, reperti amisso ordinis⁹⁴⁵ sui gradu in monasterium poenitentiae contradantur.

XLVI⁹⁴⁶ Si quis clericus in demoliendis⁹⁴⁷ sepulchris fuerit depraehensus, quia facinus hoc pro sacrilegio legibus publicis sanguine vindicatur⁹⁴⁸, oportet canonibus⁹⁴⁹ in tali⁹⁵⁰ scelere proditum a clericatus ordine submoveri⁹⁵¹ et poenitentiae triennio deputari.

XLVII⁹⁵² Praecipiente⁹⁵³ domino nostro atque excellentissimo⁹⁵⁴ Sisenando rege id constituit sanctum⁹⁵⁵ concilium, ut omnes ingenui clerici pro officio religionis ab omni publica indictione atque labore habeant⁹⁵⁶ immunes, ut liberi⁹⁵⁷ deo serviant nullaque praedicti⁹⁵⁸ necessitate ab ecclesiasticis⁹⁵⁹ officiis⁹⁶⁰ retrahantur.

XLVIII⁹⁶¹ Eos⁹⁶², quos oeconomos Graeci vocant, hoc⁹⁶³ est, qui vice episcoporum res ecclesiasticas tractant, sicut sancta synodus Chalcedonensis instituit, omnes episcopos de proprio clero <W411, f. 122v> ad regendas ecclesias habere oportet. Qui autem deinceps contempserit, obnoxius eiusdem magni concilii erit.

XLVIIII⁹⁶⁴ Monachum⁹⁶⁵ aut paterna devotio aut propria professio facit. Quicquid horum fuerit, allegatum⁹⁶⁶ tenebit. Proinde his ad mundum reverti⁹⁶⁷ intercludimus aditum et omnes ad saeculum interdicimus regressus.

L⁹⁶⁸ Clerici, qui⁹⁶⁹ monachorum praepositum⁹⁷⁰ appetunt, quia meliorem vitam sequi cupiunt, liberos eis ab episcopo <O93, f. 76vb> in monasteriis⁹⁷¹ largiri⁹⁷² oportet ingressus⁹⁷³, nec interdici propositum⁹⁷⁴ eorum, qui⁹⁷⁵ ad contemplationis desiderium⁹⁷⁶ transire nituntur.

LI⁹⁷⁷ Nuntiatum est praesenti concilio⁹⁷⁸, quod monachi episcopali imperio servili opere man<V1341, f. 76ra>cipentur et iura monasteriorum contra constituta⁹⁷⁹ canonum illicita praesumptione usurpentur, ita ut pene ex coenobio possessio⁹⁸⁰ fiat atque illustris portio Christi ad ignominiam⁹⁸¹ servitutemque perveniat⁹⁸². Quapropter⁹⁸³ monemus eos, qui⁹⁸⁴ ecclesiis⁹⁸⁵ praesunt, ut ultra talia⁹⁸⁶ non praesumant, sed hoc tantum sibi in monasterio⁹⁸⁷ vindicent⁹⁸⁸ sacerdotes, quod praecipiunt canones, <V630, f. 142vb> id est, monachos ad conversationem sanctam praemonere, abbates⁹⁸⁹ aliaque officia⁹⁹⁰ instituere⁹⁹¹ atque extra regulam facta corrigere. Quod si aliquid <E97, f. 316vb> in monachis canonibus⁹⁹² interdictum praesumpserint aut usurpare quippiam de monasterii rebus temptaverint, non deerit⁹⁹³ ab⁹⁹⁴ illis sententia excommunicationis, qui se deinceps nequaquam sustulerint ab illicitis.

LII⁹⁹⁵ Nonnulli⁹⁹⁶ monachorum egredientes a monasterio⁹⁹⁷ non solum ad saeculum revertuntur, sed etiam et⁹⁹⁸ uxores accipiunt. Igitur revocati in eodem monasterio, a quo exierant, poenitentiae deputentur ibique defleant crimina sua, unde discesserunt⁹⁹⁹.

LIII¹⁰⁰⁰ Religiosi propriae regionis¹⁰⁰¹, qui nec inter clericos nec inter monachos habentur, sive hi¹⁰⁰², qui per diversa loca vagi feruntur, ab¹⁰⁰³ episcopis, in quorum conventu commorari¹⁰⁰⁴ noscuntur, licentia eorum coerceatur¹⁰⁰⁵, ut¹⁰⁰⁶ aut in clero aut in monasterio deputentur¹⁰⁰⁷ praeter eos¹⁰⁰⁸, qui ab episcopo suo¹⁰⁰⁹ aut propter languorem fuerint absoluti.

LIIII¹⁰¹⁰ Hi¹⁰¹¹, qui in¹⁰¹² discrimine constituti poenitentiam¹⁰¹³ accipiunt, nulla manifesta¹⁰¹⁴ scelera¹⁰¹⁵ confitentes, sed tantum se¹⁰¹⁶ peccatores esse praedicantes, huiusmodi, si¹⁰¹⁷ revaluerint, possunt etiam per morum¹⁰¹⁸ probitatem¹⁰¹⁹ ad gradus¹⁰²⁰ ecclesiasticos pervenire. Qui vero¹⁰²¹ ita poenitentiam accipiunt, ut aliquod mortale peccatum perpetrasse¹⁰²² publice fateantur, ad clerum vel honores ecclesiasticos pervenire nullatenus poterunt, quia se confessione propria notaverunt.

LV¹⁰²³ Quicumque ex saecularibus accipientes poenitentiam totonderunt¹⁰²⁴ se¹⁰²⁵ et rursus praevaricantes laici effecti sunt, compraehensi ab episcopo suo ad poenitentiam, ex¹⁰²⁶ qua recesserunt, <W411, f. 123r> revocentur. Quod si aliqui¹⁰²⁷ per potentiam¹⁰²⁸ irrevocabiles sunt nec admoniti revertuntur, vere¹⁰²⁹ ut apostatae¹⁰³⁰ coram¹⁰³¹ ecclesiam¹⁰³² anathematis sententia¹⁰³³ condemnentur. Non aliter et hi¹⁰³⁴, qui detonsi¹⁰³⁵ a parentibus fuerint aut sponte sua amissis¹⁰³⁶ parentibus seipsos religioni devoverunt¹⁰³⁷ et postea habitum saecularem sumpserunt¹⁰³⁸ et idem a sacerdote compraehensi ad cultum religionis acta prius poenitentia revocentur. Quod si reverti¹⁰³⁹ non possunt, velut¹⁰⁴⁰ a¹⁰⁴¹ potestate¹⁰⁴² anathe<V1341, f. 76rb>matis¹⁰⁴³ sententia¹⁰⁴⁴ subiciantur. Quae forma servabitur etiam in viduis virginibusque sacris ac poenitentibus feminis, quae sanctimonialem¹⁰⁴⁵ habitum induerunt¹⁰⁴⁶ et postea aut vestem mutaverunt¹⁰⁴⁷ aut ad¹⁰⁴⁸ nuptias transierunt¹⁰⁴⁹.

LVI¹⁰⁵⁰ Duo sunt genera viduarum, saeculares et sanctimoniales. <E97, f. 317ra> Saeculares viduae sunt, quae¹⁰⁵¹ adhuc disponentes¹⁰⁵² nubere laicalem¹⁰⁵³ habitum <V630, f. 143va> non deposuerunt, sanctimoniales sunt, quae¹⁰⁵⁴ iam mutato habitu saeculari sub religioso cultu in conspectu sacerdotis vel ecclesiae apparuerunt. Hae, si ad nuptias¹⁰⁵⁵ transierint¹⁰⁵⁶, iuxta apostolum non sine damnatione erunt, quia se primum deo voventes postea castitatis propositum¹⁰⁵⁷ abiecerunt¹⁰⁵⁸.

LVII¹⁰⁵⁹ De Iudaeis autem¹⁰⁶⁰ praecepit sancta synodus nemini deinceps ad¹⁰⁶¹ credendum vim inferre¹⁰⁶². Cui enim vult deus miseretur, et quem vult, indurat. Non enim¹⁰⁶³ tales inviti salvandi¹⁰⁶⁴ sunt, sed volentes, ut integra sit forma iustitiae. Sicut enim homo propria arbitrii voluntate serpenti oboediens periit, sic vocante¹⁰⁶⁵ se gratia dei propriae mentis conversione homo quisque credendo salvatur. Ergo non vi, sed libera arbitrii facultate, ut convertantur, suadendi sunt, non potius implendi¹⁰⁶⁶. Qui autem iam pridem ad¹⁰⁶⁷ christianitatem coacti sunt, sicut factum est temporibus religiosissimi principis¹⁰⁶⁸ Sisebuti¹⁰⁶⁹, quia iam cons<O93, f. 77ra>tat eos¹⁰⁷⁰ sacramentis¹⁰⁷¹ divinis associatos et baptismi gratiam suscepisse et chrismate unctos esse et corporis domini et sanguinis exstitisse participes, oportet, ut fidem, etiam quam vi vel necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen domini blasphemetur et fides¹⁰⁷², quam¹⁰⁷³ susceperunt, vilis ac contemptibilis habeatur.

LVIII¹⁰⁷⁴ Tanta est quorumdam cupiditas, ut quidam eam appetentes, iuxta quod ait apostolus, etiam a fide erraverint¹⁰⁷⁵. Multi quippe hucusque ex sacerdotibus atque laicis <V1341, f. 76va> accipientes a Iudaeis munera, perfidiam eorum patrocinio suo foveant¹⁰⁷⁶, qui non immerito ex corpore antichristi esse noscuntur, quia contra Christum faciunt. Quicumque igitur deinceps episcopus sive clericus sive saecularis illis contra fidem christianam suffragium vel munere vel favore praestiterit¹⁰⁷⁷, vere ut profanus et sacrilegus anathema effectus ab ecclesia catholica et¹⁰⁷⁸ regno dei efficiatur¹⁰⁷⁹ extraneus, quia dignus¹⁰⁸⁰ est, ut a corpore Christi separetur, <W411, f. 123v> qui inimicis¹⁰⁸¹ Christi patronus efficitur¹⁰⁸².

LVIIII¹⁰⁸³ Plerique, qui ex Iudaeis dudum ad¹⁰⁸⁴ christianam fidem promoti sunt, nunc blasphemantes¹⁰⁸⁵ Christo¹⁰⁸⁶ non solum iudaicos¹⁰⁸⁷ ritus perpetrasse noscuntur, sed etiam¹⁰⁸⁸ abominandas circumcisiones¹⁰⁸⁹ exercere <E97, f. 317rb> praesumpserunt, de quibus consultu piissimi ac religiosissimi domini nostri Sisenandi regis hoc sanctum decrevit concilium, ut huiusmodi transgressores pontificali auctoritate correcti¹⁰⁹⁰ ad cultum christiani dogmatis revocentur, ut, quos voluntas propria non emendat, animadversio¹⁰⁹¹ <V630, f. 143rb> sacerdotalis coerceat. Eos autem, quos circumciderunt¹⁰⁹², si filii¹⁰⁹³ eorum sunt, a parentum consortio separentur, si servi, pro iniuria corporis sui libertati tradantur.

LX¹⁰⁹⁴ Iudaeorum filios vel filias, ne parentum ultra involvantur erroribus, ab eorum consortio separari decernimus deputatos¹⁰⁹⁵ aut monasteriis¹⁰⁹⁶ aut christianis¹⁰⁹⁷ viris ac¹⁰⁹⁸ mulieribus deum timentibus, ut sub eorum conversatione cultum fidei discant atque in melius instituti¹⁰⁹⁹ tam in moribus quam in fide proficiant.

LXI¹¹⁰⁰ Iudaei baptizati, si postea praevaricantes¹¹⁰¹ in Christum qualibet poena damnati exstiterint¹¹⁰², a rebus eorum fideles filios excludi non oportebit, quia¹¹⁰³ scriptum est: Filius non portabit iniquitatem¹¹⁰⁴ patris.

LXII¹¹⁰⁵ Saepe malorum consortia etiam bonos corrumpunt, quanto magis eos, qui ad vitia proni sunt? Nulla igitur ultra communio sit Hebraeis ad fidem christianam translatis¹¹⁰⁶ cum his, qui adhuc in veteri ritu consistunt, ne forte eorum participio subvertantur. Quicumque igitur amodo ex his, qui baptizati sunt, infidelium consortia non vitaverint¹¹⁰⁷, et hi christianis donentur, et illi¹¹⁰⁸ publicis caedibus <V1341, f. 76vb> deputentur.

LXIII¹¹⁰⁹ Iudaei, qui christianas mulieres in coniugio habent, admoneantur ab episcopo civitatis ipsius, ut, si cum eis permanere cupiunt, christiani efficiantur. Quod si admoniti noluerint¹¹¹⁰, separentur, quia non potest infidelis in eius permanere coniunctione, quae¹¹¹¹ iam in christianam translata¹¹¹² est fidem. Filii autem, qui ex talibus nati exsistunt¹¹¹³, fidem atque condicionem matris sequantur. Similiter et hi¹¹¹⁴, qui procreati¹¹¹⁵ sunt de infidelibus mulieribus et fidelibus viris, christianam sequantur religionem, non iudaicam superstitionem¹¹¹⁶.

LXIIII¹¹¹⁷ Non potest erga homines esse fidelis, qui deo exstiterit infidus¹¹¹⁸. Iudaei ergo, qui dudum christiani effecti sunt et nunc in¹¹¹⁹ Christi^{1120 1121} fidem praevaricati sunt, ad testimonium dicendum admitti non debent, quamvis esse se¹¹²² christianos annuntient, quia sicut in Christi¹¹²³ fide suspecti¹¹²⁴ sunt, ita¹¹²⁵ in testimonio <E97, f. 317va> humano dubii¹¹²⁶ habentur. Infirmari ergo oportet eorum testimo<W411, f. 124r>nium, qui in fide falsi docentur, nec¹¹²⁷ eis esse credendum, qui veritatis a se fidem abiecerunt¹¹²⁸.

LXV¹¹²⁹ Praecipiente domino atque excellentissimo Sisenando rege id constituit sanctum concilium, ut Iudaei aut hi¹¹³⁰, qui ex Iudaeis¹¹³¹ sunt, officia publica nullatenus appetant¹¹³², quia sub hac occasione christianis iniuriam faciunt¹¹³³. Ideoque iudices provinciarum cum sacerdotibus <V630, f. 143va> eorum subreptiones fraudulenter¹¹³⁴ relictas¹¹³⁵ suspendant et¹¹³⁶ officia publica eos agere non permittant. Si quis autem hoc permiserit, velut in sacrilegum excommunicatio proferatur, et is¹¹³⁷, qui suppresserit¹¹³⁸, publicis caedibus¹¹³⁹ deputetur¹¹⁴⁰.

LXVI¹¹⁴¹ <O93, f. 77rb> Ex decreto gloriosissimi principis hoc sanctum elegit concilium, ut Iudaeis non liceat christianos servos nec¹¹⁴² christiana mancipia emere nec¹¹⁴³ cuiusquam consequi largitate¹¹⁴⁴. Nefas est enim, ut membra Christi serviant¹¹⁴⁵ antichristi¹¹⁴⁶ ministris. Quod si deinceps servos christianos vel ancillas Iudaei¹¹⁴⁷ habere praesumpserint, sublati ab eorum dominatu libertatem a principe¹¹⁴⁸ consequantur.

LXVII¹¹⁴⁹ Et¹¹⁵⁰ si illi^{1151 1152}, qui nulla ex rebus suis pauperibus <V1341, f. 77ra> Christi distribuunt, aeterni iudicis voce in futuro condemnabuntur, quanto magis hi¹¹⁵³, qui auferunt pauperibus, quod non dederunt. Quapropter episcopi¹¹⁵⁴, qui nihil ex proprio suo ecclesiae Christi compensaverunt, hanc divinam sententiam metuant et liberos ex famulis¹¹⁵⁵ ecclesiae¹¹⁵⁶ ad condemnationem suam facere non praesumant. Impium est enim, ut, qui¹¹⁵⁷ res suas ecclesiae¹¹⁵⁸ Christi¹¹⁵⁹ non contulerit¹¹⁶⁰, damnum inferat et ius¹¹⁶¹ ecclesiae alienare¹¹⁶² contendat¹¹⁶³. Tales igitur libertos successor¹¹⁶⁴ episcopus absque aliqua oppositione ad ius¹¹⁶⁵ ecclesiae revocabit, quia eos non aequitas sed improbitas absolvit.

LXVIII¹¹⁶⁶ Episcopus, qui mancipium iuris ecclesiae non retento ecclesiastico patrocinio manumitti desiderat, duo¹¹⁶⁷ meriti¹¹⁶⁸ eiusdem et peculii coram concilio ecclesiae, cui praeminet, per commutationem¹¹⁶⁹ subscribentibus sacerdotibus offerat, ut rata¹¹⁷⁰ et iusta inveniatur definitio commutantis¹¹⁷¹. Tunc enim liberam¹¹⁷² manumissionem¹¹⁷³ sine patrocinio ecclesiae concedere poterit, quia eum, quem libertati tradere disponit, iam iuri proprio acquisivit. Huiusmodi autem liberto adversus ecclesiam, cuius iuris <E97, f. 317vb> exstitit accusandi vel testificandi denegetur¹¹⁷⁴ licentia. Quod si praesumpserit, placet, ut stante commutatione in servitutem propriae ecclesiae¹¹⁷⁵ revocetur, quam nocere conatur.

LXVIIII¹¹⁷⁶ Consensus totius concilii¹¹⁷⁷ definivit, ut sacerdotes, qui aut res suas ecclesiae relinquunt aut¹¹⁷⁸ nihil habentes aliqua tamen praedia aut familias ecclesiis suis conquirunt, licebit¹¹⁷⁹ illis¹¹⁸⁰ aliquos de familiis¹¹⁸¹ eiusdem ecclesiae manumittere iuxta rei collatae modum, quem antiqui canones decreverunt, <W411, f. 124v> ita ut cum peculio et posteritate sua ingenui¹¹⁸² sub patrocinio ecclesiae <V630, f. 143vb> maneant¹¹⁸³, utilitates iniunctas sibi, iuxta¹¹⁸⁴ quod potuerint, prosequentes.

LXX¹¹⁸⁵ Liberti ecclesiae, quia numquam moritur^{1186 1187} eorum patrona¹¹⁸⁸, a patrocinio eiusdem numquam discedant nec posteritas quidem eorum, sicut priores canones decreverunt. Ac ne¹¹⁸⁹ forte¹¹⁹⁰ libertas eorum in futura prole non pateat ipsaque¹¹⁹¹ posteritas naturali ingenuitate¹¹⁹² obnitens¹¹⁹³ sese¹¹⁹⁴ ab ecclesiae¹¹⁹⁵ <V1341, f. 77rb> patrocinio non¹¹⁹⁶ subtrahat¹¹⁹⁷, necesse est, ut tam idem liberti, quam ab eis progeniti professionem episcopo suo faciant, per quam¹¹⁹⁸ ex familia¹¹⁹⁹ ecclesiae liberos¹²⁰⁰ effectos se¹²⁰¹ esse fateantur eiusque patrocinium non relinquant, sed iuxta virtutem suam obsequium¹²⁰² ei¹²⁰³ vel oboedientiam praebeant.

LXXI¹²⁰⁴ Liberti ecclesiae, qui a¹²⁰⁵ patrocinio eius discedentes quibuslibet personis adhaeserunt, si admoniti redire contempserint, manumissio¹²⁰⁶ eorum irrita¹²⁰⁷ sit, quia per inoboedientiae¹²⁰⁸ contemptum¹²⁰⁹ ingrati¹²¹⁰ actione tenentur.

LXXII¹²¹¹ Liberti^{1212 1213}, qui a quibuscumque manumissi sunt atque ecclesiae patrocinio commendati exsistunt, sicut regulae antiquorum patrum constituerunt, sacerdotali defensione a¹²¹⁴ cuiuslibet¹²¹⁵ insolentia protegantur sive in statu libertatis eorum¹²¹⁶ seu¹²¹⁷ in peculio, quod habere noscuntur.

LXXIII¹²¹⁸ Quicumque libertatem a dominis¹²¹⁹ suis ita percipiunt, ut nullum sibi¹²²⁰ in eis obsequium patronus retentet, isti¹²²¹, si sine crimine sunt, ad clericatus ordinem liberi¹²²² suscipiantur¹²²³, quia directa manumissione absoluti¹²²⁴ noscuntur. Qui vero retento¹²²⁵ obsequio manumissi sunt, pro eo, quod adhuc patroni¹²²⁶ <O93, f. 77va> servitute¹²²⁷ tenentur obnoxii, nullatenus sunt ad ecclesiasticum ordinem promovendi¹²²⁸, ne, quando voluerint, eorum domini fiant ex clericis servi.

<E97, f. 318ra> LXXIIII¹²²⁹ De familiis ecclesiae constituere presbyteros et diaconos¹²³⁰ per¹²³¹ parrochias liceat, quos¹²³² tamen¹²³³ vitae rectitudo et probitas¹²³⁴ morum commendat, ea tamen ratione, ut antea manumissi libertatem status sui percipiant et denuo ad ecclesiasticos honores succedant¹²³⁵. Irreligiosum est enim obligatos exsistere servituti¹²³⁶, qui sacri ordinis suscipiunt dignitatem. Quicquid autem talibus aut¹²³⁷ per libertatem concessum aut successione exstiterit debitum¹²³⁸ aut¹²³⁹ quolibet commodo¹²⁴⁰ collatum, non licebit eis quippiam inde¹²⁴¹ in extraneas personas transmittere, sed omnia ad ius¹²⁴² ecclesiae¹²⁴³ a¹²⁴⁴ qua manumissi sunt¹²⁴⁵, oportet¹²⁴⁶ post eorum¹²⁴⁷ obitum¹²⁴⁸ pertinere. His quoque sicut et ceteris ecclesiae libertis accusandi vel testificandi adversus ecclesiam aditus intercluditur. Quod si aspiraverint¹²⁴⁹, non solum <V1341, f. 77va> libertatis beneficio^{1250 1251} <V630, f. 144ra> careant, sed etiam honoris gradu¹²⁵², quem non dignitate¹²⁵³ naturae, sed tempore¹²⁵⁴ necessitatis promeruerunt.

LXXV¹²⁵⁵ Post instituta quaedam ecclesiastici ordinis vel decreta, quae ad quorundam pertinent disciplinam, postrema nobis cunctis <W411, f. 125r> sacerdotibus sententia est pro robore nostrorum regum et stabilitate gentis Gothorum pontificale ultimum sub deo iudice ferre decretum. Multarum¹²⁵⁶ quippe gentium¹²⁵⁷, ut fama est, tanta exstat perfidia animorum, ut fidem sacramento promissam¹²⁵⁸ regibus suis observare contemnant¹²⁵⁹ et ore simulent iuramenti professionem, dum retineant¹²⁶⁰ mente perfidiae impietatem. Iurant enim regibus suis et fidem, quam pollicentur, praevaricantur¹²⁶¹ nec metuunt volumen illud¹²⁶² iudicii dei, per quod¹²⁶³ inducitur maledictio multaque poenarum comminatio super eos, qui iurant in nomine dei¹²⁶⁴ mendaciter. Quae igitur spes¹²⁶⁵ talibus populis contra hostes laborantibus¹²⁶⁶ erit¹²⁶⁷? Quae fides ultra cum aliis gentibus in pace credenda? Quod¹²⁶⁸ foedus non violandum? Quae in hostibus iurata^{1269 1270} sponsio¹²⁷¹ permanebit, quando nec¹²⁷² ipsis propriis regibus iuratam fidem conservant¹²⁷³? Quis enim adeo furiosus est, qui caput suum manu sua propria desecet? Illi, ut notum est, immemores salutis suae propria manu seipsos interimunt, in semetipsos suosque reges proprias convertendo vires, et dum dominus dicat: Nolite tangere Christos meos, et David: Quis, inquit, extendit¹²⁷⁴ <E97, f. 318rb> manum suam in christum domini et innocens erit? Illis nec vitare metus est periurium nec regibus inferre exitium. Hostibus quippe fides pacti datur nec violatur. Quod si in bello fides valeat¹²⁷⁵, quanto magis in suis servanda est. Sacrilegium quippe est, si violetur a gentibus regum suorum promissa fides, quia non solum in eis¹²⁷⁶ fit pacti transgressio, sed et in deum quidem, in cuius nomine pollicetur ipsa promissio. Inde est, quod multa regna terrarum caelestis iracundia ita permutavit¹²⁷⁷, ut pro¹²⁷⁸ impietate fidei et morum alterum ab altero solveretur. Unde et nos cavere oportet casum huiusmodi gentium, ne similiter plaga feriamur praecipiti et poena puniamur crudeli¹²⁷⁹. Si enim deus an<V1341, f. 77vb>gelis¹²⁸⁰ in se praevaricantibus¹²⁸¹ non pepercit, qui per inoboedientiam caeleste¹²⁸² habitaculum perdiderunt, unde et per Esaiam dicit: Inebriatus est gladius meus in caelo, quanto magis nos¹²⁸³ nostrae salutis interitum timere¹²⁸⁴ debemus, ne per infidelitatem eodem saeviente¹²⁸⁵ dei¹²⁸⁶ gladio pereamus. Quod si divinam iracundiam vitare volumus et severitatem eius ad¹²⁸⁷ clementiam provocare cupimus, servemus erga deum religionis cultum atque timorem, custodiamus erga principes nostros pollicitam fidem atque sponsionem. Non sit in nobis sicut¹²⁸⁸ in¹²⁸⁹ quibusdam gentibus infidelitatis subtilitas impia, non subdolae¹²⁹⁰ <V630, f. 144rb> mentis perfidia, non periurii nefas et coniurationum nefanda molimina. Nullus apud¹²⁹¹ nos praesumptione regnum arripiat, nullus excitet mutuas seditiones civium, nemo meditetur interitus regum¹²⁹², sed defuncto in pace <W411, f. 125v> principe primatus^{1293 1294} totius¹²⁹⁵ gentis cum sacerdotibus successorem regni consilio communi constituant, ut, dum unitatis concordia a nobis retinetur, nullum¹²⁹⁶ patriae¹²⁹⁷ gentisque¹²⁹⁸ <O93, f. 77vb> discidium per vim¹²⁹⁹ atque^{1300 1301} ambitum¹³⁰² moliatur¹³⁰³. Quod si haec admonitio mentes nostras non corrigit et ad salutem communem cor nostrum nequaquam perducit, audi sententiam nostram: Quicumque igitur a¹³⁰⁴ nobis vel totius Spaniae¹³⁰⁵ populis qualibet¹³⁰⁶ coniuratione vel studio sacramentum fidei suae, quod pro¹³⁰⁷ patriae gentisque Gothorum statu¹³⁰⁸ vel conservatione regiae¹³⁰⁹ salutis pollicitus est, temeraverit aut regem nece attrectaverit¹³¹⁰ aut potestate regni exuerit¹³¹¹ aut praesumptione tyrannica regni <E97, f. 318va> fastigium¹³¹² usurpaverit, anathema¹³¹³ sit in conspectu¹³¹⁴ dei patris et angelorum atque ab ecclesia catholica, quam periurio profanaverit¹³¹⁵, efficiatur extraneus et ab omni coetu christianorum alienus et¹³¹⁶ cum omnibus¹³¹⁷ impietatis suae sociis, quia oportet, ut una poena teneat obnoxios, quos similis error invenerit implicatos, quod iterum secundo replicamus dicentes: Quicumque amodo ex nobis vel cunctis Spaniae¹³¹⁸ populis quolibet tractatu¹³¹⁹ vel studio sacramentum fidei suae, quod¹³²⁰ pro¹³²¹ patriae gentisque Gothorum statu vel conservatione regiae salutis pollicitus est, violaverit aut regem nece¹³²² attrectaverit aut potestate regni exuerit aut praesump<V1341, f. 78ra>tione tyrannica regni fastigium usurpaverit¹³²³, anathema in conspectu Christi et apostolorum eius sit atque ab ecclesia catholica, quam periurio profanaverit¹³²⁴, efficiatur extraneus et ab omni consortio christianorum alienus et damnatus in futuro dei iudicio habeatur cum conparticibus suis, quia dignum est, ut¹³²⁵, qui talibus sociantur¹³²⁶, ipsi etiam damnationis eorum participatione obnoxii teneantur¹³²⁷. Hoc etiam tertio¹³²⁸ acclamamus dicentes: Quicumque amodo¹³²⁹ ex nobis vel cunctis Spaniae¹³³⁰ populis qualibet meditatione¹³³¹ vel studio sacramentum fidei suae, quod pro¹³³² patriae salute¹³³³ gentisque Gothorum statu vel¹³³⁴ incolumitate regiae potestatis pollicitus est, violaverit aut regem nece¹³³⁵ attractaverit aut potestatem regni exuerit aut praesumptione tyrannica regni fastigium usurpaverit, anathema sit in conspectu spiritus sancti et martyrum Christi atque ab ecclesia catholica, quam periurio profanaverit¹³³⁶, efficiatur extraneus et ab omni communione christianorum alienus <V630, f. 144va> neque¹³³⁷ partem habeat iustorum, sed cum diabolo¹³³⁸ et angelis eius aeternis suppliciis condemnetur una cum eis, qui eadem coniuratione nituntur, ut par^{1339 1340} poena perditionis constringat, quos in perniciem¹³⁴¹ prava societas copulat. Et ideo, si placet omnibus, qui adestis, haec¹³⁴² tertio reiterata sententia vestrae¹³⁴³ vocis consensu firmetur¹³⁴⁴. Ab universo clero vel populo dictum est: Qui contra <W411, f. 126r> hanc vestram definitionem praesumpserint, anathema maranatha, hoc est perditio¹³⁴⁵ in adventu¹³⁴⁶ domini sint¹³⁴⁷, et cum Iuda Scariot¹³⁴⁸ partem habeant¹³⁴⁹ et¹³⁵⁰ ipsi <E97, f. 118vb> et socii eorum. Amen.

Quapropter nos ipsi¹³⁵¹ sacerdotes omnes ecclesiam Christi ac populum¹³⁵² admonemus, ut haec tremenda et toties reiterata sententia nullum ex nobis praesenti atque aeterno condemnet¹³⁵³ iudicio, sed fidem promissam erga gloriosissimum dominum nostrum Sisenandum regem custodientes ac sincera illi devotione famulantes, non solum divinae pietatis clementiam¹³⁵⁴ in nobis provocemus, sed etiam gratiam antefati principis percipere mereamur. Te quoque praesentem regem futurosque¹³⁵⁵ aetatum¹³⁵⁶ sequentium principes humilitate¹³⁵⁷, qua¹³⁵⁸ debemus, deposcimus, ut moderati et mites erga subiectos exsistentes cum iustitia et pietate populos a deo <V1341, f. 78rb> vobis creditos regatis bonamque vicissitudinem, qui vos¹³⁵⁹ nobis constituit largitori¹³⁶⁰ Christo respondeatis, regnantes in humilitate cordis cum studio bonae actionis nec quisquam vestrum solus in causam¹³⁶¹ capitum aut rerum¹³⁶² sententiam ferat, sed consensu publico cum rectoribus ex iudicio manifesto delinquentium culpa patescat servata^{1363 1364} a¹³⁶⁵ vobis in offensis mansuetudine, ut non severitate magis in illis quam indulgentia polleatis, ut, dum omnia haec auctore¹³⁶⁶ deo pio a vobis moderamine conservantur et reges in populis et populi in regibus et deus in utrisque laetetur. Sane de futuris regibus hanc sententiam promulgamus, ut, si quis ex eis contra reverentiam legum superba dominatione et fastu¹³⁶⁷ regio in flagitiis¹³⁶⁸ et facinore sive cupiditate crudelissimam¹³⁶⁹ potestatem in populis exercuerit, anathematis sententia¹³⁷⁰ a Christo domino condemnetur et habeat¹³⁷¹ a deo separationem atque iudicium, propter quod praesumpserit prava agere¹³⁷² et in perniciem regnum eonvertere¹³⁷³.

<O93, f. 78ra> De Svintilane¹³⁷⁴ vero, qui scelera propria metuens seipsum regno privavit et a¹³⁷⁵ potestatis fascibus exuit¹³⁷⁶, id cum gentis consultu decrevimus, ut neque eum vel uxorem eius propter mala, quae¹³⁷⁷ commiserunt, neque filios eorum unitati nostrae umquam consociemus, nec eos ad honores, a quibus ob iniquitatem deiecti sunt, aliquan<V630, f. 144vb>do promoveamus, quique etiam sicut fastigio regni habentur extranei, ita et¹³⁷⁸ possessione rerum, quas de miserorum praesumptibus¹³⁷⁹ hauserant, <E97, f. 319ra> maneant alieni praeter id, quod pietate piissimi principis nostri fuerint consecuti. Non aliter et Geilanem¹³⁸⁰ memorati Svintilani¹³⁸¹ et sanguine et scelere fratrem, qui nec in germanitatis¹³⁸² fide stabilis¹³⁸³ exstitit nec fidem gloriosissimo domino nostro pollicitam conservavit, hunc¹³⁸⁴ igitur cum coniuge sua, sicut et antefatum¹³⁸⁵ a societate <W411, f. 126v> gentis atque consortio¹³⁸⁶ nostro placuit separari, nec in amissis facultatibus, in quibus per iniquitatem creverant¹³⁸⁷, reduces fieri praeter id, quod¹³⁸⁸ consecuti¹³⁸⁹ fuerint pietate clementissimi¹³⁹⁰ principis, cuius gratia bonos dominorum¹³⁹¹ praemiis ditat et malos a beneficentia¹³⁹² sua non separat.

Gloria autem et honor omnipotenti deo nostro, in cuius nomine congregati <V1341, f. 78va> sumus. Post haec pax, salus et diuturnitas piissimo et amatori Christi¹³⁹³ domino nostro Sisenando regi, cuius devotio nos ad hoc decretum salutiferum convocavit. Corroboret Christi gloria regnum illius¹³⁹⁴ gentisque¹³⁹⁵ Gothorum in fide catholica, annis et meritis protegat illum usque ad ultimam¹³⁹⁶ senectutem summi¹³⁹⁷ dei gratia et post praesentis regni gloriam ad aeternum¹³⁹⁸ regnum transeat, ut¹³⁹⁹ sine fine regnet, qui in saeculo¹⁴⁰⁰ feliciter imperat ipso praestante, qui est¹⁴⁰¹ rex regum et dominus dominorum cum patre et cum spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen.

Definitis itaque his, quae superius compraehensa sunt, annuente religiosissimo principe, placuit deinde nulla re impediente a quolibet nostrum ea, quae constituta sunt, temerari, sed cuncta salubri¹⁴⁰² consilio conservare¹⁴⁰³ et¹⁴⁰⁴, quia profectibus ecclesiae et animae nostrae conveniunt, etiam propria subscriptione, ut permaneant, roboramus. Ego Isidorus in Christi nomine ecclesiae¹⁴⁰⁵ Spalensis¹⁴⁰⁶ metropolitanus episcopus haec statuens¹⁴⁰⁷ subscripsi. Similiter et alii episcopi subscripserunt numero XL.

O93, f. 78ra; V630, f. 144vb; W411. f. 126v; V1341, f. 78va; E97, f. 319ra